Torino’nun Piazza Carlo Alberto meydanında Nietzsche o gün, her zamanki gibi şehirde dolaşır. İtalya’nın o dingin kış günlerinden biri… Ama birden meydandaki sessizlik bozuluyor. Bir at arabacısı, arabasını çekmekte zorlanan zavallı bir atı acımasızca kırbaçlamaya başlıyor. Kalabalık, bunu sıradan bir olay gibi izlerken, Nietzsche bir anda duruyor. Bir şeyler onu bu sahneye doğru çekiyor.

Bu sahne onun için dayanılmaz bir hâl alıyor. Ve sonra… Nietzsche, o filozof duruşunu geride bırakarak kalabalığı yarıyor ve doğrudan atın yanına koşuyor. Atın boynuna sarılıyor. Evet…… bir filozof, dünyanın en acımasız gerçeği karşısında sadece ağlıyor. Hıçkıra hıçkıra ağlıyor.

Bu olay, Nietzsche’nin çöküşünün başlangıcı olarak kabul edilir. Atın boynuna sarıldığı o an, Nietzsche’nin yalnızca hayvanlara değil, insanlığın çektiği acıya da duyduğu hassasiyetin dışa vurumuydu. Ama aynı zamanda, onun zihnindeki çatlakların artık tamir edilemeyeceğinin bir işaretiydi. Nietzsche, o olaydan sonra zihinsel bir karanlığa sürüklendi. Kendini artık ‘Çarmıha Gerilmiş İsa’ olarak tanımlamaya başladı.”

Nietzsche, o atın kırbaçlanışında insanlığın acısını gördü. Belki de o an, insanın doğaya, hayvanlara ve hatta birbirine karşı ne kadar acımasız olabileceğini hissetti.

“Nietzsche’nin bu tepkisini anlamak için onun felsefesine yakından bakmamız gerekiyor. Bilindiği gibi , Nietzsche ‘güç istenci’ kavramıyla tanınır. Ona göre hayat, güç elde etme mücadelesiydi. Ama Torino’daki bu olayda, Nietzsche’nin felsefesindeki bir paradoksu görürüz: Güç, aynı zamanda şefkati gerektirir mi?

Bu olay, onun felsefesinin insani yönünü gözler önüne seriyor. Çünkü burada Nietzsche, derin bir empati ve hassasiyetle dolu bir insan olarak karşımıza çıkıyor. Bir filozofun, tüm entelektüel zırhını çıkarıp acı çeken bir hayvana sarılması, aslında felsefenin özüne dair çok şey söyler ; İnsanlık, şefkat ve acıyı anlamak.”

Bu olay sadece Nietzsche’nin hayatında değil, sanat ve edebiyat tarihinde de derin izler bıraktı. Mesela Béla Tarr’ın ‘Torino Atı’ adlı filmi, tam da bu olaya odaklanır. Filmde, bir atın hikayesi üzerinden insanın varoluşsal yalnızlığı ve acısı işlenir. Nietzsche’nin hayatındaki bu an, hepimize bir soruyu hatırlatır: Acının tam ortasında nasıl insan kalabiliriz?

Evet arkadaşlar, Nietzsche’nin Torino’daki o anı, bize insanın hem güçlü hem de kırılgan yanını hatırlatıyor. Bir filozofun sessiz bir meydanda bir hayvanın boynuna sarılıp ağlaması, aslında hepimizin içinde taşıdığı acı ve şefkatin sembolü. Belki de Nietzsche bize şunu söylemek istiyor: Hayatta en büyük cesaret, acıyı görmek ve buna duyarsız kalmamaktır.” Akışta ve hoşça kalın

Persephone, bereket tanrıçası Demeter’in kızıdır. Çiçeklerle bezeli bir bahar gününde, çiçek toplarken yeraltı tanrısı Hades tarafından kaçırılır. Hades,Persephoneyeraltına götürerek onunla evlenir ve onu ölüm diyarının kraliçesi yapar.

Demetır, kızını kaybetmenin acısıyla dünyayı bir kış karanlığına boğar. Tanrılar, bu acının dünyayı felakete sürüklediğini fark edince bir çözüm bulmak zorunda kalır. Sonunda persefon, yılın bir kısmını annesiyle yeryüzünde, diğer kısmını ise Hades’le yeraltında geçirmeye karar verir.

Persephone , yeraltında geçirdiği zaman kışa, yeryüzüne döndüğü zaman ise bahara dönüşür. Bu hikâye, doğanın mevsim döngülerini açıklayan bir mitolojik anlatıdır. Ancak bu kadar mı? Hayır, hikâyenin felsefi ve edebi anlamlarına gelin birlikte bakalım.

Persephone’nin hikâyesi, yaşam ile ölüm arasındaki kaçınılmaz döngüyü temsil eder.

• ​ Yeraltına inişi, insanın kendi içsel karanlığıyla yüzleşmesini simgeler.

Hepimizin ruhunda, Hades’in krallığını andıran karanlık köşeler vardır.

bunu gustav yungun gölge kuramını bilen daha iyi anlar.

• ​ Yeryüzüne dönüşü ise yeniden doğuşun, umudun ve iyileşmenin sembolüdür.

Bu döngü, insan yaşamının yalnızca başlangıç ve bitişten ibaret olmadığını, aradaki iniş ve çıkışların da anlam yüklü olduğunu hatırlatır. Nietzsche’nin “sonsuz dönüş” kavramı, Persephone’nin mevsimsel döngüsünde yankılanır.

Persephone’nin hikâyesi, aynı zamanda kadının kendini keşfetme süreci olarak da yorumlanabilir.

• ​ Persephone, annesinin koruyucu kollarında masum bir kızken, Hades’in yanında ölüm diyarının güçlü bir kraliçesine dönüşür.
• ​ Bu süreç, bireyin bağımsızlık kazanma, kendi kaderini belirleme ve kimlik oluşturma yolculuğunu yansıtır.

Simon de Buvar ’ın kadının özgürleşmesi üzerine yazdıkları, Persephone’nin bu dönüşümüyle paralellik taşır.

Edebiyatta Persephone, Dante’nin İlahi Komedya eserinde, yeraltı ve cennet arasındaki geçişlerde Persephone’nin hikâyesinin yankılarını buluruz. Dante’nin yeraltı dünyası, karanlıkta ışığı arayan bir ruhun yolculuğunu simgeler. Persephone de yeraltının karanlığında kendi gücünü bulur.

• ​ Siliviya Pılat’ın şiirlerinde ise Persephone’nin yeraltına inişi, depresyonun ve melankolinin bir metaforu olarak yer bulur.

Persephone’nin yeraltına inişi, acıdan kaçmak yerine onunla yüzleşmeyi öğretir. Acı, dönüşümün kaçınılmaz bir parçasıdır. Belki de bu yüzden, Joseph Campbell’ın “Kahramanın Sonsuz Yolculuğu” şemasında karanlık bir mağaraya inmek, kahramanın kendi gücünü bulduğu andır.

Doğa gibi insan hayatı da döngüseldir. Zor zamanlar geçer ve ardından bahar gelir. Persephone, her birimizin içinde bir yerlerde saklı olan bu yenilenme gücünün bir simgesidir.

Bu hikâye, yaşamın inişleri ve çıkışlarıyla nasıl başa çıkacağımıza, karanlıkta nasıl güç bulacağımıza dair bize rehberlik eder. Her birimiz, bir parçamızın yeraltında Hades’in krallığında kaldığını hissederiz. Ama unutmamalıyız ki, bahar hep geri döner. Unutmayın, her şey bir döngüdür. Akışta ve hoşçakalın.

“Gölge etme, ihsan istemem”

Bu söz, felsefi açıdan bireyin özgürlük ve öz yeterlilik anlayışını simgeler. Diyojen’e atfedilen bu ifade, derin bir yaşam ve değerler felsefesinin özetidir. Peki, bu söz neyi ifade eder ve hangi felsefi temellere dayanır?

Bu söz, Antik Yunan filozoflarından Diyojen’e atfedilir. Diyojen, Kinik felsefenin en ünlü temsilcisidir. Kinikler, sade bir yaşam tarzını savunur, mutluluğun doğaya uygun bir yaşamda, maddi ve sosyal bağlardan kurtulmakta olduğunu düşünürlerdi.

Bir hikâyeye göre, Diyojen, Büyük İskender ile karşılaştığında, İskender ona ne istediğini sorar. Diyojen’in cevabı ise son derece nettir: “Gölge etme, başka ihsan istemem.”

Bu cevap, Diyojen’in İskender gibi güçlü bir hükümdardan bile hiçbir beklentisi olmadığını ve kendi hayatını kendi şartlarına göre yaşadığını ifade eder.

Bu söz, insanın dışarıdan gelecek yardım ya da müdahaleye ihtiyaç duymadan yaşayabileceğini ifade eder. Diyojen için özgürlük, sadece fiziksel bir durum değil, aynı zamanda zihinsel bir duruştur.

• Bağımsızlık: Diyojen, kimseye boyun eğmeden, dışarıdan gelen yardımlara bağımlı olmadan yaşayabilmeyi savunur. Bu, maddi zenginlikten çok daha büyük bir zenginliktir.

• Zihinsel Özgürlük: İnsan, kendi değerlerini ve mutluluğunu başkalarının himayesine bağlamamalıdır. Diyojen’in duruşu, bireyin kendi içsel kaynaklarına güvenmesini temsil eder.

Bu ifade, modern minimalizm ve sade yaşam felsefeleriyle de ilişkilendirilebilir. Diyojen’in yaşam tarzı, sahip olduklarımızın çoğunun gereksiz olduğunu ve mutluluğun aslında en temel ihtiyaçlarımızı karşıladığımızda bulunabileceğini öğretir.

• “İhsan istemem” sözü, aslında hiçbir fazlalığa gerek olmadığını, kişinin doğayla uyumlu bir yaşamda gerçek huzuru bulabileceğini ifade eder.

• “Gölge etme” ise, başkalarının müdahalesinin veya varlığının kişinin hayatına getirdiği karmaşıklığa bir tepkidir.

Diyojen’in bu felsefesi, modern dünyada bana göre 3 alana ilham verebilir:

• Minimalizm: Tüketim toplumunun aksine, sade bir hayat sürmek, gereksiz olanı bırakmak ve yalnızca ihtiyaçlarımıza odaklanmak.

• Bireysel Özgürlük: Kendi yolunu seçmek ve hayatını başkalarının beklentilerine göre yaşamamak.

• Doğal Yaşam: Modern hayatın karmaşasından uzaklaşıp, doğaya yakın, sade bir yaşam sürmek.

Evet, “Gölge etme, ihsan istemem” sözü, bireyin kendi yaşamına ve mutluluğuna sahip çıkmasının güçlü bir ifadesidir. Diyojen, bu sözle bize şunu öğretir: Gerçek mutluluk, dışsal değil, içseldir. Başkalarının sunduğu zenginlikler ya da nimetler yerine, özgürlük ve sade bir yaşam her zaman daha değerlidir.

Belki de Diyojen’in bu sözünü hatırlayarak, hayatımızda fazlalık olan “gölgelere” veda edip, daha özgür bir yaşam sürmeyi seçebiliriz.

Hoşçakalın.

Adem ile Havva’nın yasak elma Olayı, kutsal kitaplarda insanlığın ilk günahını ve cennetten kovuluşunu simgeler. Bu olay, insanın özgür iradesi, merak, yasaklar ve sorumluluğu ele alır.

Yasak elma, Tevrat, İncil ve Kur’an’da farklı şekillerde ele alınır, ancak ortak tema, bu meyvenin Tanrı’nın insanlara koyduğu bir sınırı temsil etmesidir. Adem ve Havva, Tanrı tarafından yaratıldıktan sonra cennette bolluk içinde yaşamalarına izin verilir. Ancak onlardan tek bir şey istenir: Bilgi Ağacından meyve yememeleri.

Bu ağacın meyvesi iyi ile kötüyü bilmenin sembolüdür. Yasak elmayı yemeleri, masumiyetin ve itaatin kaybını, merak ve bilginin bedelini temsil eder.

Adem ile Havva’nın Günahı

Hikaye, yasak elmayı yemeleriyle başlar. Bu eylem, insanın Tanrı’nın otoritesine karşı ilk kez kendi iradesini kullanmasıdır.

• ​ Şeytan, Havva’yı baştan çıkararak onu bu meyveyi yemeye ikna eder. Ardından Havva, Adem’i de bu yasağı çiğnemeye teşvik eder.
• ​ Yasak meyvenin yenmesi, onların masumiyetlerinin sonu olur; kendilerinin çıplak olduğunu fark ederler ve utanırlar.

Bu, insanın masumiyetin ötesine geçerek kendi seçimlerini yapmaya başladığı bir dönemi simgeler. Adem ve Havva, bu seçimlerinin bedelini öder: cennetten kovulurlar ve ölüm, acı ,çalışma gibi dünyevi gerçekliklerle yüzleşirler.

Yasak elma, insanın öğrenme ve bilme arzusunu temsil eder. İnsan, sınırsız bir cennette bile yasak olanın cazibesine kapılır. Bu, insan doğasının öğrenme ve sınırları aşma eğilimini yansıtır.

1. ​

Tanrı, Adem ve Havva’ya bu yasağı koyarken, aynı zamanda onlara bir seçim yapma özgürlüğü de vermiştir. Bu özgür irade, insanı diğer canlılardan ayıran temel özelliktir. Ancak bu özgürlük, sorumlulukla birlikte gelir.

1. ​

Yasak meyve, Tanrı’nın otoritesine karşı gelen ilk isyanı simgeler. İnsan, otoriteye itaat etmek yerine kendi kaderini tayin etme yolunu seçer. Bu, insanın bağımsızlık arayışını ve bu bağımsızlığın bedelini gösterir.

1. ​

Yasak meyvenin Bilgi Ağacından gelmesi, insanın iyilik ve kötülüğü bilme kapasitesini kazanmasını simgeler. Bu bilgi, insanı masumiyetin ötesine geçirir ve hayatın karmaşıklığıyla tanıştırır.

Adem ile Havva’nın cennetten kovulması, bir ceza gibi görünse de aynı zamanda bir başlangıcı simgeler. İnsan, cennet gibi güvenli bir yerden ayrılarak dünya denen bilinmezliğe adım atar. Bu, insanın hayatın zorluklarıyla başa çıkma ve kendi anlamını yaratma serüveninin başlangıcıdır.

Kur’an’da bu olay, Allah’ın affedici bir yapısına da işaret eder. Allah, Adem ve Havva’nın tövbesini kabul eder ve onlara dünya üzerinde bir yaşam ve soylarının devamı için fırsat sunar. Bu da insanın hatalarına rağmen yeniden başlayabilme potansiyelini gösterir.

Yasak elma, insanoğlunun özgürlüğü, merakı, hataları ve seçimleriyle şekillenen varoluşunun temel bir metaforudur. Adem ile Havva’nın hikayesi, her çağda insanın kendi yasaklarını, sınırlarını ve iradesini sorgulamasını sağlar. Bu hikaye, insan olmanın özüne dair derin bir felsefi ve ahlaki anlatıdır. Yasak elma, yalnızca bir düşüşün değil, aynı zamanda insanlık yolculuğunun başlangıcıdır. Hoşçakalın .

Batıl inançlar , temelde bilimsel veya mantıksal bir temele dayanmayan, ancak bireyler ya da topluluklar tarafından doğru kabul edilen inanışları ifade eder. Tarih boyunca insanlar, doğa olaylarını, hastalıkları, şanssızlıkları veya kontrol edemedikleri durumları açıklayabilmek için batıl inançlara başvurdu. Ancak bu inanışlar, çoğu zaman bir safsata, yani mantık hatası içerir. Peki, batıl inançlar neden ortaya çıkar ve hangi safsatalarla ilişkilidir?

Batıl İnançların Temeli

Batıl inançlar genellikle korku, belirsizlik ve kontrol edememe duygusundan doğar. İnsanlar, yaşamlarındaki kaosu anlamlandırmak ve rahatlamak için açıklamalar ararlar. Mantıksal ya da bilimsel açıklamalar yetersiz kaldığında, mistik veya doğaüstü inanışlara yönelirler.

Örneğin:

• “Merdiven altından geçmek uğursuzluk getirir” inanışı, tehlikeden kaçınmak için bir uyarı olarak başlamış olabilir. Ancak zamanla, bu pratik bir kuraldan doğaüstü bir inanışa dönüşmüştür.

Batıl İnançların İçerdiği Safsatalar

Batıl inançlar, çeşitli mantık hatalarına dayanır. İşte en yaygın safsatalar:

1. Post Hoc Safsatası:

Bir olayın ardından başka bir olayın gerçekleşmesi, genellikle bir neden-sonuç ilişkisi varmış gibi yorumlanır.

• Örnek: “Aynayı kırdım, ardından kötü bir haber aldım. Demek ki aynayı kırmak gerçekten uğursuzluk getiriyor.”

Bu, iki olay arasında hiçbir neden-sonuç bağlantısı olmamasına rağmen, birinin diğerine yol açtığına inanılmasıdır.

2. Yanıltıcı Genelleme:

Küçük ve rastlantısal bir örnekten genel bir kural çıkarılır.

• Örnek: “Bir gün uğurlu bileziğimi takmayı unuttum ve işlerim kötü gitti. Demek ki bu bilezik beni koruyor.”

Bir kez gerçekleşen bir olay, sürekli bir gerçeklik olarak algılanır.

3. Korelasyon ve Nedensellik Karışıklığı ise

İki olay arasında bir korelasyon görülmesi, bunların mutlaka nedensel bir ilişkiye sahip olduğu anlamına gelmez.

• Örnek: “Kara kedi gördüğümde hep işlerim ters gidiyor.”

Aslında, bu tür durumlarda zihnimiz sadece negatif olaylara dikkat kesilir.

Neden Safsata?

Batıl inançlar, genellikle rastlantısal olayların yanlış şekilde yorumlanmasından kaynaklanır. İnsan zihni, bilinçaltında bir düzen arama eğilimindedir ve bu düzeni bulamadığında, mantıksız bağlantılar kurarak bir açıklama üretir. Ancak bu inanışlar, bilimsel gerçeklere dayanmaz ve eleştirel düşünceyle kolayca çürütülebilir.

Batıl İnançların Zararı

Batıl inançlar, bireylerin gerçekliği anlamasını zorlaştırabilir ve gereksiz korkulara yol açabilir. Ayrıca, karar alma süreçlerini etkileyerek mantıklı düşünmeyi gölgeleyebilir.

Örneğin:

• “13 rakamı uğursuzdur” inanışı yüzünden kimi insanlar belirli günlerde iş yapmaktan kaçınır. Bu, yalnızca bir inanıştan kaynaklanan bir sınırlama yaratır.

Sonuç

Batıl inançlar, insanlığın tarihsel ve psikolojik gelişiminde önemli bir yer tutsa da, modern dünyada eleştirel düşünce ve bilimsel yöntemlerle sorgulanmalıdır. Safsatalarla temellendirilmiş bu inanışlar, korkuların ve belirsizliklerin bir sonucu olarak doğmuş olabilir, ancak gerçeklikten uzaklaştırarak insanları yanıltabilir. Her batıl inanç, biraz eleştirel düşünceyle çözülmeye hazır bir düğümdür arkadaşlar.

George Orwell’in 1984 kitabı Modern distopyaların belki de en güçlü örneği olan bu roman, yalnızca yazıldığı dönemi değil, bugünü de derinden etkileyen bir eser.

Öncelikle biraz arka plan bilgisiyle başlayalım. George Orwell, 1949 yılında bu kitabı yayımladığında İkinci Dünya Savaşı’nın yıkıcı etkileri hâlâ tazeydi ve dünya, Stalin gibi baskıcı liderlerin gölgesinde şekilleniyordu. Orwell, bu romanıyla totaliter rejimlerin birey üzerindeki ezici etkisini koymayı amaçladı. Ayrıca roman adeta Black Mirror dizinin bölümleri gibi.

Romanın geçtiği yer Okyanusya adlı bir süper devlet. Burada iktidarın başında, halkın her anını izleyen ve insanların zihinlerine bile hükmetmeye çalışan bir figür var: Büyük Birader. Büyük Birader’i tam olarak sokakta göremesek te dijital ekranlarla gözleri her yerde; sokaklarda, evlerde, hatta düşüncelerinizde bile.

Hikâyemizin ana karakteri Winston, sıradan bir devlet memuru. Onun görevi, Parti’nin işine gelmeyen tarihsel kayıtları değiştirmek. Evet, yanlış duymadınız. Parti, gerçeği istediği gibi yeniden yazıyor.

Winston, bu baskıcı düzende sıkışıp kalmış bir birey. Fakat içinde bir isyan ateşi yanıyor. Çocukluğundan beri hissettiği bu huzursuzluk, onu Parti’ye ve Büyük Birader’e karşı sorgulamalara itiyor. Peki ya Parti’nin bu kadar güçlü olmasının sebebi ne? İşte burada iki önemli kavram devreye giriyor: Newspeak ve Çift Düşün.

Newspeak, yani Yeni Konuşma, Parti’nin geliştirdiği bir dil. Amaç, kelime haznesini öyle bir daraltmak ki, insanların Parti’ye karşı düşünmesi bile imkânsız hale gelsin. Çünkü düşünceler kelimelerle şekillenir, değil mi? Eğer bir şeyi tanımlayacak kelimeniz yoksa, onu düşünebilir misiniz? İşte Orwell’in bu noktada verdiği mesaj oldukça güçlü.

Bir de Çift Düşün var. Bu, aynı anda iki çelişkili düşünceye inanma becerisi. Örneğin, Parti’nin sloganlarını ele alalım:

• ​Savaş Barıştır.
• ​Özgürlük Köleliktir.
• ​Cehalet Güçtür.

Bu çelişkili ifadeler, Parti’nin insanları nasıl kontrol ettiğini gösteriyor.

Hikâyenin ilerleyen bölümlerinde Winston, Julia adında bir kadınla tanışıyor. Julia, Winston gibi Parti’ye karşı bir nefret besliyor. İkili arasında bir ilişki başlıyor ve bu ilişki onların Parti’ye karşı bir başkaldırı sembolü haline geliyor.

Ama bu, bir distopya hikayesi… Ve ne yazık ki, her şey planlandığı gibi gitmiyor. Winston ve Julia yakalanıyor. Parti’nin gerçek yüzü, Winston’a O’Brien adında bir karakter aracılığıyla gösteriliyor. Ve burada hikayenin en unutulmaz bölümlerinden biri yaşanıyor: 101 No’lu Oda.

101 No’lu Oda, herkesin en büyük korkularıyla yüzleştiği yer. Winston için bu, fareler. Parti, onun direnişini kırıyor ve en sonunda Winston, Büyük Birader’i sevdiğini kabul ediyor.

1984’ü neden bugün hâlâ konuşuyoruz? Çünkü Orwell’in yarattığı bu dünya, teknolojinin ve iletişim araçlarının geldiği noktada, gerçeğe ürkütücü derecede yakın. Sürekli gözetim, bilgi manipülasyonu ve propaganda, bugün birçok insanın karşı karşıya olduğu gerçekler.

Bu podcast’i bitirirken size şu soruyu bırakmak istiyorum:

• ​Eğer özgürlüğünüzü yavaş yavaş kaybederseniz, bunu fark edebilir misiniz?

Merhaba ,

Hayatı oluşturan detaylar, derinlikli düşünceler ve bizi harekete geçiren hikayeler… İşte tüm bunları konuşmak, paylaşmak ve keşfetmek için buradayım. Akış, tarih, felsefe ve edebiyat gibi insanın özünde merak ettiği ,hayatın zengin dokusunu oluşturan konulara odaklanan bir podcast kanalı olacak.

Her bölümde sizi geçmişin izlerine, insanın düşünce serüvenine ve edebiyatın büyüleyici dünyasına davet ediyorum. Amacım , aklınızı meşgul eden sorulara farklı bakış açılarıyla bakmak, merakınızı tetiklemek ve belki de bir sonraki ilham kaynağınızı birlikte bulmak.

Akış, tek bir yöne değil, her yöne akan bir yolculuk. Geçmişten geleceğe, kitaplardan gerçek hayata, kaostan düzene…

Yeni bölümlerle karşınızda olmak için sabırsızlanıyoruz. Dinlemeye ve düşünmeye hazır mısınız? Hadi başlayalım!