Αληθινά εγκλήματα

Ο 63χρονος συνταξιούχος Νίκος Βλαχόπουλος δούλευε μια ζωή στο Δημόσιο. Ήταν μηχανολόγος-ηλεκτρολόγος στο υπουργείο Δημοσίων Έργων, αλλά, παρότι ερχόταν σε επαφή με τόσο κόσμο, ήταν απόμακρος. Και από τότε που με τη σύζυγό του αποφάσισαν να τραβήξουν χωριστούς δρόμους, γύρισε την πλάτη στην κοινωνία. Παιδιά δεν είχε κάνει. Κι έτσι πήρε τα λιγοστά υπάρχοντά του και νοίκιασε ένα παλιό σπίτι στις Τζιτζιφιές, απ’ το οποίο έβγαινε δύσκολα και μόνο για τα απαραίτητα – την εφημερίδα και τα τσιγάρα του. Με τη γειτονιά δεν είχε πάρε δώσε, επειδή φοβόταν ότι όλοι ήθελαν να του πάρουν τα λεφτά. Μόνο την 35χρονη Μαρίκα Κολωνιάρη εμπιστευόταν. Η γυναίκα τού πήγαινε φαγητό δύο φορές την ημέρα και πληρωνόταν 600 δραχμές τον μήνα.

Ήταν 7 και μισή, απόγευμα Κυριακής, 9 Νοεμβρίου 1980, όταν η 35χρονη γυναίκα τού πήγε φαγητό στο σπίτι, στην οδό Αθηνάς 18. Ήταν μια διαδρομή που είχε κάνει αμέτρητες φορές. Μόνο που εκείνο το βράδυ, προτού ακόμη ανέβει στον πρώτο όροφο, κάτι την έκανε να σταματήσει. Η είσοδος της αυλής ήταν σκοτεινή. Η λάμπα στην εξώπορτα, που κανονικά έπρεπε να είναι αναμμένη, δεν φώτιζε τον χώρο. Η γυναίκα ανησύχησε και φώναξε τον άντρα της για να μπουν μαζί στο σπίτι. Παρατήρησαν ότι κάποιοι είχαν κατεβάσει τον διακόπτη. Και όπως φάνηκε, είχαν τους λόγους τους. Η πόρτα στον πρώτο όροφο ήταν μισάνοιχτη και σπασμένη και μέσα στο δωμάτιο ο άτυχος συνταξιούχος του υπουργείου Δημοσίων Έργων ήταν νεκρός πάνω στο κρεβάτι.

Στο podcast, ο κοινωνιολόγος-εγκληματολόγος Μάνος Κουκίδης μιλά για το φαινόμενο της αυξημένης ευπάθειας των ηλικιωμένων και μοναχικών ανθρώπων σε τέτοιου είδους εγκλήματα, για την υπερβολική και δυσανάλογη αγριότητα των δραστών και εξηγεί πώς λειτούργησε η στρατηγική της αστυνομίας μέχρι τον εντοπισμό τους.

Μια σκιά γλιστρούσε τις νύχτες στις εισόδους των πολυκατοικιών του Γκύζη, της Κυψέλης, του Κολωνού και των Εξαρχείων. Η σκιά ενός νεαρού άνδρα, που όταν γινόταν αντιληπτός έλεγε ότι έψαχνε δήθεν έναν φίλο του που έμενε εκεί. Στεκόταν μπροστά στο ασανσέρ μέχρι να εμφανιστεί κάποια ένοικος. Και όταν άνοιγε την πόρτα, έμπαινε μαζί της, πατούσε το στοπ, σταματώντας τον θάλαμο μεταξύ δύο ορόφων, και την ακινητοποιούσε με την απειλή μαχαιριού. Όσες είχαν την ατυχία να πέσουν πάνω του βίωσαν εφιαλτικές στιγμές.

Ο σωματώδης νεαρός, γύρω στα 25, δεν ήθελε μόνο να τις ληστέψει, αλλά και να τις βιάσει. Για να κάμψει τις αντιστάσεις τους, τις γρονθοκοπούσε μέχρι αναισθησίας. Από τον Σεπτέμβριο του 1997 είχε γίνει ο φόβος και ο τρόμος για τις γυναίκες που επέστρεφαν μόνες στα σπίτια τους. Ήταν ο «δράκος των ασανσέρ», όπως τον χαρακτήρισαν ο Τύπος της εποχής και η Αστυνομία. Ένας κακοποιός με ποινικό παρελθόν από την εφηβεία του ακόμη, που δεν σταμάτησε στους βιασμούς, καθώς το όνομά του συνδέθηκε και με ένα έγκλημα που παρέμενε ανεξιχνίαστο για σχεδόν είκοσι χρόνια.

Στο πόντκαστ μιλά ένα από τα θύματα του «δράκου των ασανσέρ», η Τόνια Αντωνίου, που ήταν τότε γραμματέας της νεολαίας ΠΑΣΟΚ, και οι δημοσιογράφοι Παναγιώτης Μπούσιος, που είχε καλύψει τα εγκλήματά του, και Γιώργος Κούσουλας, ο οποίος είχε παρακολουθήσει τη δίκη του.

Κάτω από το θέατρο Περοκέ λειτουργούσε τη δεκαετία του 1960 η «Χαβάη», ένα από τα πιο γνωστά στέκια ενός κόσμου που σπάνια εμφανίζεται στην επίσημη ιστορία της Αθήνας. Με αφορμή μια ιστορία εγκλήματος που συνδέεται με το μαγαζί, επιχειρούμε να ανασυνθέσουμε την τρανς και κουίρ Αθήνα των δεκαετιών του 1960 και του 1970, προτού υπάρξουν οι σημερινοί όροι και ταυτότητες: στέκια, δίκτυα και καλιαρντά, αστυνομικές διώξεις, βία και επισφάλεια, αλλά και σχέσεις φροντίδας, μαθητείας και αλληλεγγύης που αναπτύσσονταν μέσα σε έναν κόσμο συχνά αναγκασμένο να ζει στο περιθώριο.

Με τον Κώστα Γιαννακόπουλο συζητάμε για την ιστορία της τρανς και κουίρ ζωής της Αθήνας των δεκαετιών του 1960 και του 1970, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της Αθήνας.

Θα μιλήσουμε επίσης για τη Θέμιδα, μια εμβληματική μορφή για πολλές από τις γυναίκες, που κατέγραψε η προφορική ιστορία, για το ταξίδι στην Καζαμπλάνκα και τις επεμβάσεις επαναπροσδιορισμού φύλου, αλλά και για το πώς πρέπει να μιλάμε σήμερα για ανθρώπους του παρελθόντος χωρίς να τους επιβάλλουμε αναδρομικά τις σημερινές μας κατηγορίες.

Γιατί η ιστορία αυτή δεν είναι απλώς μια αναζήτηση των «πρώτων τρανς» στην Ελλάδα· είναι και μια ιστορία για το πώς αλλάζουν στον χρόνο οι έννοιες του φύλου, της σεξουαλικότητας, της κοινότητας και της ίδιας της ορατότητας.

Ο Κώστας Γιαννακόπουλος είναι καθηγητής Κοινωνικής και Ιστορικής Ανθρωπολογίας του Φύλου στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η έρευνά του έχει στραφεί ιδιαίτερα στη μεταπολεμική ιστορία της σεξουαλικότητας στην Ελλάδα, αξιοποιώντας προφορικές μαρτυρίες και αρχειακές πηγές.

Λάρισα, γήπεδο Αλκαζάρ, 26 Οκτωβρίου 1986. Για την 6η αγωνιστική του πρωταθλήματος ποδοσφαίρου η τοπική ομάδα υποδέχεται τον πρωτοπόρο της βαθμολογίας ΠΑΟΚ. Ανάμεσα στους 12.768 φιλάθλους που έχουν πληρώσει εισιτήριο για να παρακολουθήσουν τον αγώνα είναι και ο 29χρονος καθηγητής Χαράλαμπος Μπλιώνας. Κάθεται στην πιο ήσυχη θύρα και διαβάζει την εφημερίδα του. Δεν έχει πάει να φωνάξει αλλά για να περάσει την ώρα του μέχρι να πάρει το λεωφορείο των ΚΤΕΛ για να επιστρέψει στην Αθήνα και στη δουλειά του. Λίγα λεπτά αργότερα θα γινόταν ο πρώτος νεκρός σε ελληνικό γήπεδο.

Η ιστορία του Αλκαζάρ δεν θα τελειώσει με την κηδεία του Χαράλαμπου Μπλιώνα και την προφυλάκιση του υπαίτιου για τον άδικο θάνατό του. Προτού περάσει ενάμισης μήνας, η βία «ματώνει» και πάλι το ποδόσφαιρο και η Ελλάδα θα χωριστεί στα δύο. Η αντιπαλότητα θα πάρει τη μορφή εκδίκησης και ένας 18χρονος, ο Γιώργος Ζωντός, θα πέσει νεκρός με χτυπήματα από μαχαίρι στον Σταθμό Λαρίσης.

Στο πόντκαστ ακούγονται οι πρωταγωνιστές του εγκλήματος στη Λάρισα, όπως τις κατέγραψε το αφιέρωμα της ΕΡΤ στον τραγικό θάνατο του Χαράλαμπου Μπλιώνα: ο αντιπρόεδρος της Λάρισας, ο προπονητής Γιάτσεκ Γκμοχ, ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης στο γήπεδο Αλκαζάρ, ο αδελφός του θύματος και ο ίδιος ο δράστης.

22 Απριλίου 1973. Ξημερώματα. Οι Τζιτζιφιές ακόμα ξενυχτούν. Μπουζούκια, λουλούδια, ποτά, βαριά τσιγάρα, καπνός παντού και «μαγκιά». Μόλις δύο μήνες έχουν περάσει από το μακελειό στη «Νεράιδα της Αθήνας» με πρωταγωνιστή τον Νίκο Κοεμτζή και η νύχτα μοιάζει ακόμη ηλεκτρισμένη.

Η Αθήνα στις αρχές της δεκαετίας του ’70 ήταν διαφορετική. Οι Τζιτζιφιές ήταν το επίκεντρο της νυχτερινής ζωής στα νότια προάστια. Η διασκέδαση κρατούσε μέχρι το πρωί. Μέσα σε αυτά τα μαγαζιά, ένα στραβό βλέμμα μπορούσε να οδηγήσει σε καβγά. Η κοινωνία είχε σοκαριστεί μόλις δύο μήνες πριν με το φονικό στη «Νεράιδα της Αθήνας», στο πλαίσιο του οποίου ο Νίκος Κοεμτζής σκότωσε τρεις ανθρώπους για μια παραγγελιά. Όμως, αντί η βία να φοβίσει τη νύχτα, ήταν σαν να την έκανε ακόμα πιο επικίνδυνη· έψαχνε μια αφορμή για να ξεσπάσει.

Και η αφορμή δόθηκε στον «Γυρισμό», ένα από τα γνωστά νυχτερινά κέντρα της εποχής, στη λεωφόρο Θησέως, όπου το πρώτο όνομα στη μαρκίζα ήταν αυτό της Καίτης Γκρέι. Μια κουβέντα για ένα τασάκι, κάμποσες επίμονες ματιές στις γυναίκες της παρέας και η «μαγκιά» που περισσεύει θα οδηγούσαν σε ένα φονικό που έκανε αίσθηση όχι μόνο επειδή ήρθε λίγο καιρό μετά το μακελειό που προκάλεσε ο Νίκος Κοεμτζής στην Κυψέλη αλλά και επειδή θύμα ήταν ο Γιώργος Κίνλεϊ, αδελφός του γνωστού πρώην ποδοσφαιριστή του Ολυμπιακού και προπονητή της Προοδευτικής, Θανάση (Σούλη) Κίνλεϊ. Ένα έγκλημα από αυτά που, όπως λέμε, γίνονται «για το τίποτα».

Στο πόντκαστ ο δρ. Εγκληματολογίας Παναγιώτης Παπαϊωάννου και δικηγόρος μιλά για τα χαρακτηριστικά του εγκλήματος, σχολιάζει τον όρο «έγκλημα τιμής» και πώς τον αντιλαμβάνονταν κάποιοι τη δεκαετία του ’70.

Ένας δεσμός που διαλύθηκε. Ένα αίτημα για follow στο Ίνσταγκραμ που ξύπνησε μνήμες. Ένας καβγάς ανάμεσα σε δύο νέους, 20 και 21 ετών, που κατέληξε σε δολοφονία. Και ένα 17χρονο κορίτσι που έπεσε θύμα βιασμού.

Αυτό είναι το σκηνικό του άγριου φονικού που στήθηκε το ξημέρωμα της 10ης Αυγούστου 2021 στο πάρκο της Άνω Καμήλας, σοκάροντας τις Σέρρες και όλη την Ελλάδα. Όχι μόνο για την αγριότητά του, όχι τόσο για την ηλικία δράστη και θύματος, άλλοτε φίλων από διπλανά χωριά, αλλά για όλα αυτά που προηγήθηκαν και όσα ανατριχιαστικά ακολούθησαν τη μοιραία επίθεση με μαχαίρι.

Ο 22χρονος Γιώργος από το Λιβαδοχώρι διατηρούσε δεσμό με τη 17χρονη Κλειώ. Όπως θα πει αργότερα το νεαρό κορίτσι, η σχέση τους δεν ήταν ιδανική· ήταν γεμάτη εντάσεις και τσακωμούς. Οκτώ μήνες άντεξε δίπλα του. Του ζήτησε να διακόψουν, αλλά δεν κατάφερε να τον κάνει να την ξεχάσει. Εκείνος συνέχιζε να την ενοχλεί. Μετά από λίγο καιρό η Κλειώ συνδέθηκε με τον 20χρονο Δημήτρη, από ένα κοντινό χωριό, το Μητρούσι.

Στην Άνω Καμήλα, ένα μικρό χωριό δώδεκα χιλιόμετρα δυτικά της πόλης των Σερρών, εκείνη η νύχτα έμοιαζε με οποιαδήποτε άλλη νύχτα του καλοκαιριού. Μέχρι τη στιγμή που ένας 20χρονος έπεσε νεκρός στο πάρκο. Η τοπική κοινωνία θα χρειαστεί λίγες μόνο ώρες για να καταλάβει ότι αυτό που συνέβη δεν ήταν ένας συνηθισμένος καβγάς αλλά μια στυγερή δολοφονία. Δράστης και θύμα κατάγονταν από διπλανά χωριά. Αυτά που τους ένωναν ήταν πολύ περισσότερα από εκείνα που τους χώριζαν.

Στο πόντκαστ η κοινωνιολόγος-εγκληματολόγος Βάνα Παπακίτσου μιλά για ένα έγκλημα που «ετοιμαζόταν» μήνες πριν, ενώ ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Βασίλης Αναστασιάδης θυμάται εκείνες τις ημέρες που συγκλόνισαν τις Σέρρες.

Ακούγονται ακόμη οι δικηγόροι των δύο πλευρών, η μητέρα του δράστη, που μίλησε χωρίς να φαίνεται το πρόσωπό της στην εκπομπή της Τατιάνας Στεφανίδου στον Alpha και ο πατέρας του θύματος που σχολιάζει την απόφαση της δικαιοσύνης.

Οι πνιχτές φωνές μιας ηλικιωμένης γυναίκας που προσπαθούσε να καλέσει απεγνωσμένα σε βοήθεια αναστάτωσαν εκείνη τη νύχτα τους κατοίκους της οδού Τούσα Μπότσαρη, ενός μικρού στενού δρόμου, κάθετου στη Βεΐκου, στο Κουκάκι. Κάποιοι ήξεραν ότι στην ισόγεια φτωχική μονοκατοικία στον αριθμό 9Β ζούσε μόνη της η 82χρονη Αργυρή Θάνου, μια γυναίκα κατάκοιτη, με σοβαρά προβλήματα υγείας. Ειδοποίησαν αμέσως την Αστυνομία, αλλά δεν τόλμησαν να βγουν από τα σπίτια τους. Περίμεναν να έρθει το πρώτο περιπολικό, για να δουν τι είχε συμβεί. Ξημέρωνε Κυριακή 18 Φεβρουαρίου 1996.

Οι αστυνομικοί που έφτασαν λίγο μετά τις 5 μπήκαν με προφυλάξεις στη μονοκατοικία. Προχώρησαν στην κρεβατοκάμαρα και αντίκρισαν έναν νεαρό σκυμμένο πάνω από την ηλικιωμένη γυναίκα που ήταν πεσμένη μπρούμυτα στο πάτωμα, δίπλα στο κρεβάτι της, σφαγμένη με ένα κομμάτι σπασμένου καθρέφτη.

Δεν χρειάστηκαν κάτι περισσότερο για να του περάσουν χειροπέδες και να τον οδηγήσουν στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής. Ήταν ο 25χρονος Κύπριος φοιτητής της Νομικής, Μάριος Γεωργίου. Όλα έδειχναν ότι ήταν ο δολοφόνος της γυναίκας. Η εικόνα φαινόταν ξεκάθαρη.

Ο νεαρός επέμενε ότι δεν θυμόταν τίποτα. Αλλά πώς γίνεται ένας άνθρωπος να βρίσκεται μέσα σε ένα σπίτι όπου έχει διαπραχθεί ένα τόσο άγριο έγκλημα και να μην μπορεί να θυμηθεί πώς βρέθηκε εκεί; Μπορεί η μέθη να δημιουργήσει ένα τόσο μεγάλο κενό μνήμης; Ή μήπως κάτι άλλο είχε συμβεί;

Στο πόντκαστ ο δημοσιογράφος Σπύρος Μάλλης, ο οποίος είχε καλύψει το έγκλημα για το ραδιόφωνο του Σκάι, θυμάται τις έρευνες της Αστυνομίας, ενώ η καθηγήτρια Εγκληματολογίας Κέλλυ Ιωάννου και η κλινική ψυχολόγος Τέσσα Χριστοδούλου δίνουν απαντήσεις στα κρίσιμα ερωτήματα που άφησε αναπάντητα η προανάκριση.

Ο 39χρονος Κώστας κατευθυνόταν εκείνη την ημέρα στο δημοτικό σχολείο της κόρης του, στον Νέο Κόσμο, την οποία είχε καιρό να δει. Στην πραγματικότητα, όμως, παρακολουθούσε τη σύζυγό του που είχε εγκαταλείψει το σπιτικό τους στη Ζάκυνθο, παίρνοντας μαζί της τη μικρή, και είχε κάνει δεσμό με έναν άλλο άνδρα στην Αθήνα. Στην προσπάθειά του να την πείσει να γυρίσει κοντά του, έφυγε κι αυτός από το νησί. Νοίκιασε ένα σπίτι στο Περιστέρι και έπιασε δουλειά ως οικοδόμος.

Όταν την είδε «τυχαία» μπροστά του, άρχισε και πάλι τα παρακάλια. Όμως κατάλαβε ότι δεν είχε καμία τύχη. Η Ευσταθία είχε πάρει τις αποφάσεις της. Είχε διαγράψει κάθε σκέψη επιστροφής και του μίλησε απότομα, για να το πάρει απόφαση.

Ήταν 26 Απριλίου 1966, λίγο πριν από τις 6 το απόγευμα, όταν ο Κώστας έκανε μία ακόμη προσπάθεια επαναπροσέγγισης. Πήγε στον Νέο Κοσμο και περίμενε τη στιγμή που η Ευσταθία θα έβγαινε για να πάρει τη μικρή από το σχολείο. Την πέτυχε στην οδό Φραντζή. Την πλησίασε και άρχισε πάλι τα παρακάλια. Εκείνη, όμως, ήταν ανένδοτη. Ο Κώστας δεν έπαιρνε από λόγια. Ήταν αποφασισμένος να την πάρει μαζί του στη Ζάκυνθο. Δεν μπορούσε να αποδεχτεί ότι τον είχε εγκαταλείψει. Οι εμμονές του λειτουργούσαν σαν βραδύκαυστο φιτίλι.

Μιλά η καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Έφη Λαμπροπούλου, η οποία απαντά πώς ερμηνεύεται στην Εγκληματολογία η νοοτροπία «ή εγώ θα σε έχω ή κανείς».

Στους πρόποδες του Ψηλορείτη, στα χωριά του Μυλοποτάμου, η λέξη «άβατο» δεν είναι απλώς ένας δημοσιογραφικός χαρακτηρισμός. Για χρόνια, αποτελεί μια πραγματικότητα που όλοι γνωρίζουν, αλλά ελάχιστοι τολμούν να αμφισβητήσουν. Τα όπλα είναι μέρος της καθημερινότητας. Οι μπαλοθιές μπορεί να σημαίνουν γιορτή, αλλά και προειδοποίηση. Οι φυτείες χασίς, κρυμμένες στις πλαγιές του βουνού, οι καταγγελίες για ναρκωτικά, εκβιασμούς και ζωοκλοπές και, κυρίως, η αδυναμία του κράτους να επιβληθεί έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό σκηνικό. Και όσοι επιχείρησαν να το αλλάξουν, βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα πολύ πιο σκληρή απ’ ό,τι φαντάζονταν.

Μέχρι που το πρωί της 5ης Νοεμβρίου του 2007, μια αυτοκινητοπομπή με δεκάδες αστυνομικούς πήρε τον ανηφορικό δρόμο προς τα Ζωνιανά, σε μια αποστολή που υποτίθεται πως θα έδειχνε ότι το κράτος ήταν αποφασισμένο να ξαναπάρει τον έλεγχο στα χέρια του. Όμως, λίγο πριν φτάσουν στην είσοδο του χωριού, τα όπλα «μίλησαν». Και ο ειδικός φρουρός Στάθης Λαζαρίδης δεν επέστρεψε ποτέ στο σπίτι του από εκείνη την επιχείρηση-φιάσκο, όπως χαρακτηρίστηκε.

 Στο πόντκαστ μιλούν ο πρόεδρος των ειδικών φρουρών Κρήτης, Χρήστος Τσανακτσίδης, o οποίος ήταν ανάμεσα στα θύματα της επίθεσης των Ζωνιανών, και ο δημοσιογράφος Χάρης Λεοντάκης, που είχε καλύψει τα γεγονότα και τις εκτεταμένες έρευνες που ακολούθησαν για τον τηλεοπτικό σταθμό Alpha.

Το ζευγάρι που πήρε το ταξί του ο οδηγός από την οδό Παπαδιαμαντοπούλου με προορισμό το Κολωνάκι τσακωνόταν έντονα σε όλη τη διαδρομή. Δεν μπορούσε να καταλάβει τον λόγο, καθώς δεν μιλούσαν ελληνικά. Φαινόταν όμως ότι ο έντονος διάλογος, οι φωνές και οι χειρονομίες τους είχαν ερωτικό υπόβαθρο. Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα το ταξί έφτασε στην οδό Κανάρη και σταμάτησε έξω από την πολυκατοικία στον αριθμό 5. Η κοπέλα είπε στον οδηγό να περιμένει για λίγο, μέχρι να κλείσει πίσω της την πόρτα της εισόδου, ίσως επειδή διαισθανόταν τον κίνδυνο. Μπήκε στην πολυκατοικία, αλλά την ίδια στιγμή πετάχτηκε έξω και ο κομψός, μελαχρινός άνδρας που τη συνόδευε και την ακολούθησε στην είσοδο, προτού προλάβει να κλείσει την πόρτα. Δευτερόλεπτα αργότερα, ένας πυροβολισμός σήκωσε στο πόδι όλη τη γειτονιά. Ο άγνωστος άνδρας βγήκε στον δρόμο και απομακρύνθηκε τρέχοντας. Ήταν 9 Δεκεμβρίου 1963.

Η 29χρονη Τζούλια Συρεγγέλα ήταν κόρη του γνωστού βιομήχανου Γεωργίου Συρεγγέλα, ιδιοκτήτη της ΕΛΒΥΝ, της Ελληνικής Βιομηχανίας Υπολειμμάτων Νάφθης, που είχε ιδρύσει το 1936 και παρήγε ορυκτέλαια, γράσο, παραφίνη, άσφαλτο και άλλα προϊόντα. Η νεαρή γυναίκα δεν κατάφερε να κρατηθεί στη ζωή για να αποκαλύψει την ταυτότητα του ανθρώπου που την πυροβόλησε, καθώς η σφαίρα προκάλεσε διαμπερές τραύμα στο κεφάλι.