Autoportret. Podcast o architekturze i przestrzeni

wykład Macieja Miłobędzkiego (JEMS Architekci, WydziałArchitektury Politechniki Warszawskiej)

Zapis spotkania promocyjnego numeru Autoportretu „Nowywernakularyzm” 1 [92] 2026, które odbyło się 5 maja 2026 roku w Międzynarodowym Centrum Kultury

Maciej Miłobędzki
dr inż. architekt, absolwent Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. W latach 1984–1988 pracował w Spółdzielni Pracy Twórczej Architektów i Artystów Plastyków. Współzałożyciel pracowni JEMS Architekci, od 1988 r. to z nią wiąże wszelką działalność architektoniczną. W ramach tej pracowni laureat Honorowej Nagrody SARP 2021 za wkład w rozwój architektury polskiej. Od 2008 r. prowadzidziałalność dydaktyczną na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, obecnie pełni funkcję prodziekana do spraw rozwoju.

Czy relikty tradycyjnych kultur mogą jeszcze być podglebiemdla wspólnotowych sieci lokalnych działań, współpracy przy kultywowaniu żywotnych relacji w świecie materialnym, gospodarczym? Czy wykiełkują z nich krytyczne alternatywy dla zuniformizowanych, standardowych form zamieszkiwania? Czy w ogóle warto konfrontować wielkie, światowe narracje prośrodowiskowe i prorozwojowe z rozwijanymi przez stulecia tradycjami lokalnymi? Czy wprzeciwstawianiu sobie tych kategorii nie tkwi zalążek naszych porażek w tej dziedzinie? Zmiana skali i metod działań stawia przed profesjonalistami poważne wyzwania.Mentalność i wyobrażenia kształtowane przez dziesięciolecia w duchu bezkrytycznego solucjonizmu niełatwo przestawić na całkowicie inne tory, sprowadzić na ziemię. - pisze Maciej Miłobędzki w tekście „Nieprzeżyty regionalizm”.

Numer „Nowy wernakularyzm” 1 [92] 2026

Architektura wernakularna powstaje bez udziału architektów,z oddolnej inicjatywy. Ze względu na jej rzemieślniczy charakter, często nazywa się ją rodzimą lub lokalną. „Nowy wernakularyzm” to nie jest powrót do przeszłości. Nie chodzi o nostalgię, ani zmęczenie współczesnością. Przeciwnie– o architekturę na czasy wielokryzysu. I o włączenie architektów w proces zmiany dyscypliny, którą uprawiają.

Czasopismo "Autoportret" jest wydawane przezMałopolski Instytut Kultury w Krakowie

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury iDziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Zapis spotkania promocyjnego numeru Autoportretu „Odporność” 4 [91] 2025, które odbyło się 23 marca 2026 roku w Spółdzielni Ogniwo

 Joanna Erbel – dr, socjolożka, ekspertka do spraw mieszkaniowych i budowania miejskiej odporności. Dyrektorka ds. protopii CoopTech Hub, członkini Zarządu PLZ Spółdzielnia, przewodnicząca Rady Nadzorczej Spółdzielni MOST. Autorka książek: Poza własnością. W stronę udanej polityki mieszkaniowej (2020), Wychylone w przyszłość. Jak zmienić świat na lepsze (2022), Jak Henryk zdobył władzę (2023; powieść foresightowa). Współzałożycielka Koalicji Suwerenności Żywnościowej. Rolniczka i sadowniczka.Poza pracą zawodową opiekuje się swoim sadem i prowadzi rozmowy z lisami, roślinami oraz duchami miejsca. Odpoczywa, pisząc książki.

„Dokąd mamy szansę dojść, jeśli zamiast odcinać się odprzeszłości, dostrzeżemy w minionych czasach nieoceniony rezerwuar rozwiązań do ponownego wykorzystania? Gdybyśmy zamiast snuć futurologiczne wizje, dalekie odznanego nam świata, wyodrębnili to, co najlepsze, z obecnych i niegdysiejszych praktyk? Gdybyśmy z rozważań o jutrze wyeliminowali negowanie wczoraj? Gdyby tożsamości wypracowane przez wieki zakotwiczały nas w niespokojnych czasach stabilnie niczym silne korzenie? Czy przyszłość budowana na przeszłości mogłaby być lepsza?

Zanim poszukacie odpowiedzi, zanurzcie się ze mną w światretrofuturologicznych rozwiązań. Aby przybliżyć się do potencjalnie lepszej przyszłości, niejednokrotnie potrzebujemy innego spojrzenia na otaczający nasświat. Wyrobimy je sobie pracą na pojęciach, gdyż pozwala ona zarówno dostrzec zalążki pozytywnych zmian, jak i ponownie zakorzenić się w tradycji, czerpać z niej jak ze źródła siły i innowacji. Lepsza przyszłość już tu jest, ale narazie rozproszona.” – zaprasza Joanna Erbel w tekście w numerze Autoportretu o Odporności.

Numer „Odporność” 4 [91] 2025

W kwartalniku skupionym na architekturze i przestrzeni pytamy o realną gotowość na kryzys. Ten numer „Autoportretu”  poświęcamy w dużym stopniu zasobowi wiedzy wyniesionemu przez społeczeństwo ukraińskie zprzyspieszonego kursu odporności wymuszonego rosyjską agresją. Ukrainki i Ukraińcy stworzyli nową kulturę przetrwania.
Toczone obecnie wojny są najbardziej tragicznymi symptomami współczesności, targanej wstrząsami. Joanna Erbel postuluje, by w polikryzysowej rzeczywistościszukać szerokiego spektrum rozwiązań działających jak środowisko permakulturowe; różne organizmy wspierają się w nim nawzajem w tworzeniu optymalnych warunków do przetrwania. Adrian Krężlik i Jesús Cruz Caba prezentują – przez wieki lekceważone – narracje rdzennych społeczności Ameryki Południowej. Ich perspektywa inspiruje do formowania życia wspólnotowego opartego na trosce i odpowiedzialności za świat, który zamieszkujemy wraz zinnymi istotami. Mamy od kogo czerpać lekcje odporności.

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Zapis spotkania promocyjnego numeru Autoportretu “Czucie przestrzeni”, które odbyło się 3 grudnia 2025 roku w Spółdzielni Ogniwo

ŁUKASZ WOJCIECHOWSKIArchitekt, pracuje na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Współautor projektu Muzeum Współczesnego i Regionalnego Centrum Turystyki Biznesowej we Wrocławiu. Kurator i projektant wystaw, m.in.: Architektura spalinowa (2019), Jan Szpakowicz. Przestrzen elementarna (2021). Autor książek: We wstecznym lusterku (2014), Architektura racjonalnej Europy (2019), Spacer przez architekturę (2023), a także komiksów rysowanych w programie AutoCAD: Ville Nouvelle (2020), Soleil Mécanique (2021), Dum-dum (2023), Loin de Paris (2025).

"Z dużym prawdopodobieństwem każdy, kto korzysta z psychoterapii, spotkał się z sytuacją, w której rozwiązanie trudnego problemu okazywało się banalnie proste. Czasem wystarczy spojrzeć na lęk pod innym kątem, inaczej nazwać tę emocję i w głowie rozwiązują się ciasne supły. Przy psychoterapii architektury też tak bywa: wystarczy przesunąć okno na projekcie, odpowiednio umieścić drzwi, celowo nie stawiać ściany itp., by powstała zdrowsza przestrzeń – z widokiem na zieleń, bardziej elastyczna w aranżacji, inspirująca spotkanie… Psychologia środowiskowa zauważa wiele problemów architektury, badacze podsuwają wiele rozwiązań. Co jednak znaczą, dajmy na to, „swoboda wyboru” w przestrzeni albo „miękkość przestrzeni”? W poszukiwaniu odpowiedzi można się zanurzyć w wielowątkowych rozważaniach, ale dostarczą jej też proste gesty przestrzenne, niekiedy – jak rozwiązania wykluwające się w trakcie terapii – po fakcie zaskakująco oczywiste." - pisze w tekście „Psychoterapia prostymi przykładami” Łukasz Wojciechowski (numer „Czucie przestrzeni” 3 [90] 2025.W drugim tekście z kolei przygląda się mrocznej stronie architektury bezpieczeństwa - zasiekom, płotom, "ścianom, które nas dzielą" - opisanych przez Theo Deutingera w książce "Handbook of tyranny".

Numer „Czucie przestrzeni” 3 [90] 2025

Psychologia środowiskowa przeżywała swój renesans w latach 60. XX wieku, kiedy powstały klasyczne już pozycje Język wzorców pod redakcją Christophera Alexandra czy Odczuwanie architektury Eilera Steena Rasmussena. Powracamy do pytań o doświadczenia zmysłowe, ucieleśnienie naszej wiedzy i wspomnień w trzeciej dekadzie naszego stulecia, okresie dominacji VR i strumienia medialnego, podłączenia do cyfrowych platform streamingowych i wszechobecnych, nieprzeniknionych algorytmów, tworzonych w dolinach krzemowych całego świata. Poszerzamy refleksję nad percepcją o aspekty neuroróżnorodności i ich wdrożenia do projektowania. Autorki i autorzy omawiają percepcję przestrzeni miejskiej i odpowiedzi na realizację przez nią ludzkich potrzeb, w tym osób z niepełnosprawnościami. Odnoszą się również do kreowania wzorców przestrzennych w płynnej ponowoczesności i projektowania ludzkich doświadczeń. Pomimo rozwoju technologii ciało jest ostatecznie instrumentem naszej konceptualizacji i organizacji wiedzy.

Spotkanie zostało dofinansowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury 

Magazyn "Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni" jest wydawany przez Małopolski Instytut Kultury w Krakowie

www.autoportret.pl

Pierwszy numer „Autoportretu” z 2025 roku był poświęcony tematowi osiedli. Codzienną egzystencję mieszkańców wielkich zespołów mieszkaniowych determinuje mnóstwo zmiennych – galaktykę bloków wypełnia różnorodność ludzkich doświadczeń na tle zmieniających się epok historycznych i odmiennych kontekstów geograficznych, ekonomicznych, społecznych. Dlatego – jak napisała w osiedlowym numerze „Autoportretu” Beata Chomątowska –  „najciekawsze jest przyglądanie się każdemu osiedlowemu mikrokosmosowi z osobna”. Marta Karpińska i Michał Wiśniewski w ciągu ostatnich dwóch lat mieli okazję obserwować z bliska mikrokosmosy modernistycznych osiedli w miastach tak różnych jak Barcelona, Bukareszt i Kraków, a swoje refleksje wynikające z tego doświadczenia opisali w „Autoportrecie”. Osiedle El Besòs i el Maresme w Barcelonie powstawało w czasach reżimu generała Franco, osiedle Crângași w Bukareszcie zrealizowano w okresie autorytarnych rządów Nicolae Ceaușescu, osiedle w Mistrzejowicach wydarzyło się gdzieś między Gomułką a Gierkiem. Jak warunki polityczne naznaczyły osiedla w momencie ich powstawania?  Jak zmieniły się ich przestrzenie w starciu ze współczesnymi zagrożeniami: narastającą katastrofą klimatyczną, kryzysem demograficznym, prywatyzacją dóbr wspólnych, presją inwestycyjną nastawioną wyłącznie na doraźny zysk? Co jest trwałym osiągnięciem i wartościowym zasobem, a co zagrożeniem dla przyszłości społeczności zamieszkujących każde z omawianych osiedli?

Autoportret nr 1 [89] 2025 „Osiedla” jest w całości i bezpłatnie dostępny na stronie internetowej kwartalnika: https://www.autoportret.pl/numery/osiedla-pl/

Marta Karpińska: Zastępczyni redaktorki naczelnej kwartalnika „Autoportret. Pismo o dobrej przestrzeni”. 

Michał Wiśniewski: Historyk architektury, pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Międzynarodowego Centrum Kultury. Autor wielu publikacji naukowych i popularyzatorskich poświęconych architekturze Krakowa i Polski XIX i XX wieku, m.in. monografii krakowskich architektów. 

Marta Karpińska i Michał Wiśniewski od kilkunastu lat działają w Fundacji Instytut Architektury. Wiele przeszłych i trwających obecnie projektów Fundacji dotyczy problematyki osiedli. Więcej informacji: https://osiedla.szlakmodernizmu.pl/

Zapis spotkania promocyjnego numeru Autoportretu “Ziemia/z ziemi”, które odbyło się 3 kwietnia 2025 roku na Wydziale Architektury Krajobrazu Politechniki Krakowskiej

Justyna Dziedziejko i Magdalena Wnęk z pracowni topoScape opowiadają o projekcie Kopca Powstania Warszawskiego, który współtworzyły z pracownią Archigrest na zamówienie Zarządu Zieleni Miasta Stołecznego Warszawy.

Architektki krajobrazu w wykładzie przybliżają swoją metodę projektową, opartą o analizę miejsca i wartości kulturowych, język wzorców, zastanej i kreowanej bioróżnorodności. Naświetlają również reakcję społeczności, i splatanie, przenikanie i wzajemne oddziaływania przyrody i pamięci w opowieści wykreowanej na Kopcu.

TOPOSCAPE – Justyna Dziedziejko i Magdalena Wnęk Pracownia architektury krajobrazu. Zajmuje się szeroko pojętym projektowaniem krajobrazu w kontekście współczesnych miast. Uwzględnia kontekst miejsca, uwarunkowania przyrodnicze i ekonomiczno-eksploatacyjne, relacje społeczne między użytkownikami, potrzeby zrównoważonego rozwoju oraz gospodarowanie wodami opadowymi. Za park na Kopcu Powstania Warszawskiego, zrealizowany z biurem Archigrest, otrzymała nagrody m.in.: Towarzystwa Urbanistów Polskich, Landezine International Landscape Award (LILA), architektoniczną tygodnika „Polityka”, Prezydenta m.st. Warszawy, European Prize for Urban Public Space 2024.  Park został również nominowany do europejskiej Nagrody architektonicznej Mies van der Rohe 2026.

„Autoportret” ZIEMIA/Z ZIEMI 4 [86] 2024

Geologia daje nam wgląd w czas głęboki, niewyobrażalnie odległy, a jednocześnie przekształcony w byt konkretny, materialny i bezpośrednio kształtujący nasze otoczenie. Ostatnio dokonuje się w nauce zwrot materialny, badacze i badaczki śledzą tropy i na nowo opowiadają nasze relacje z materią i miejscem, przepisują historię – nie tylko – architektury. Ukazują związki budowania z wydobyciem i energią. Współczesne budowanie jest aktem przemocy wobec ziemi, jej warstw geologicznych: najpierw powstaje wykop, człowiek wyrzuca żyzną glebę, miejsce zmienia się nieodwracalnie. Następnie utwardza się powierzchnię, neguje jej przepuszczalność. Odpompowujemy wody podziemne, wymuszamy zmianę ich biegu. Odcięciem się od gruntu rozpoczynamy nasze odizolowanie od środowiska. Wielu z nas funkcjonuje na co dzień w kontrolowanych termicznie biurach i mieszkaniach. Ich temperaturę regulują urządzenia podłączone do prądu. Systemy HVAC działają na paliwa kopalne, przetworzone szczątki organiczne dawnych zwierząt zakumulowane w ziemi. Współczesna architektura zerwała tradycyjne związki z ziemią. Nie sposób już dociec, gdzie powstają poszczególne materiały (a raczej produkty) budowlane. Dobra wiadomość brzmi: z ziemi, tej obok nas, również możemy budować. Czy nasze związki z ziemią da się zmienić, ustanowić ponownie?

Więcej: https://www.autoportret.pl/numery/ziemia-z-ziemi-pl/

Spotkanie dofinansowane ze środków MKIDN, Fundusz Promocji Kultury

Dlaczego architektura, w której projektant stawia człowieka w centrum swojej refleksji, jest postrzegana jako utopijna? I czy te utopie, promujące ideę wspólnoty, nieuchronnie padną ofiarą zmieniających się mód i sprzecznych interesów? Realizacje Iwony Buczkowskiej próbują się oprzeć temu trendowi.

IWONA BUCZKOWSKA  założyła swoje Atelier w 1978 roku. Jest architektką i urbanistką, która ukończyła École Spéciale d’Architecture w Paryżu. Projektuje głównie osiedla mieszkaniowe, inspirowanych koncepcją ogrodu-tarasu zgodnie z pomysłami zapoczątkowanym przez Jeana Renaudie. W 1989 roku została uhonorowana złotym medalem i nagrodą specjalną na V Światowym Biennale Architektury w Sofii za projekt osiedla w Le Blanc-Mesnil. Pięć lat później, w 1994 roku, otrzymała Srebrny Medal francuskiej Akademii Architektury za całość swojej twórczości. W 2024 roku została laureatką Nagrody im. Jane Drew, którą przyznaje się architektkom za szczególne zasługi w promowaniu innowacji, różnorodności i inkluzji w architekturze.

HANNA SKĄPSKA

 Architektka i scenografka. Laureatka studenckiej Nagrody Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2014/2015). Mieszka i pracuje w Paryżu, na Université Paris Est Sup przygotowuje doktorat na temat ochrony i renowacji współczesnego dziedzictwa architektonicznego. Prowadzi zajęcia na uczelni ENSA Paris-Belleville. Autorka książki Iwona Buczkowska. L’architecte face à la pérennité de son oeuvre (2020).

DOROTA JĘDRUCH 

Pracuje w Zakładzie Historii Sztuki Nowoczesnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obroniła doktorat na temat trzech modeli społecznej architektury francuskiej w XX wieku reprezentowanych przez Le Corbusiera, Émile’a Aillauda i Ricarda Bofilla. Kuratorka wystaw architektonicznych, programów edukacyjnych i działań popularyzujących historię sztuki. Członkini zarządu Fundacji Instytut Architektury.

„Autoportret” SIECI WPARCIA 2 [85] 2024

Po roku od numeru „Samoorganizacja” powracamy do tematu wojny w Ukrainie. Zaprosili nas do jego podjęcia Zuzanna Mielczarek i Kacper Kępińskiego z Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki. Włączyli „Autoportret” w międzynarodowy projekt „Sieci wsparcia”. Rzeczywistość kryzysu wymaga tworzenia nowych powiązań i nieustannego przywracania ciągłości: infrastruktury i relacji, wodociągów, kolei, internetu, a wraz z nim – życiodajnej informacji. „W czasie wojny rozszerzają się funkcje miejsc zgromadzeń, punktów przesiadkowych, przejść granicznych, centrów logistycznych, magazynów, a nawet pustostanów. Przestrzenie które na co dzień służą nam do konkretnych celów, w sytuacji kryzysowej, wraz z ogromnym przepływem ludzi i towarów, wykorzystujemy w dużo większej, trudnej do przewidzenia skali” – zauważają kuratorzy z NIAiU. Autorki i autorzy zaproszeni do tego wydania „Autoportretu” opowiadają historie czasu wojny, które dają nadzieję i krzepią (bez lukrowania rzeczywistości). Mieszają się w nich entuzjazm i wyczerpanie, znój codzienności i inwencja, a kluczową rolę odgrywają ludzkie relacje, zaangażowanie i współdziałanie.

Nagranie dofinansowane ze środków MKIDN, Fundusz Promocji Kultury

zapis spotkania promocyjnego numeru Autoportretu "OBRZEŻA MIASTA", które odbyło się 4 grudnia 2024 roku w Spółdzielni Ogniwo.

„Obrazy suburbiów skroluje się szybko na Instagramie i Facebooku (na suburbiach się mieszka, spłacając kredyt), a w rzeczywistym świecie suburbanizacja wokół dużych miast i semiurbanizacja w bezpośrednim sąsiedztwie tych mniejszych bije w Polsce po oczach.” – pisze w najnowszym „Autoportrecie” Wojciech Wilczyk. Jak proces wielkiej przestrzennej zmiany został utrwalony w polskiej fotografii? Jak obrazuje się przedmieścia, obrzeża metropolii, suburbia w fotografii światowej? Zapraszamy na wykład Wojciecha Wilczyka, w którym zostaną zaprezentowane projekty artystyczne rejestrujące procesy ekonomiczne i społeczne toczące się na obrzeżach współczesnych miast autorstwa Eustachego Kossakowskiego, Macieja Rawluka, Aleksandra Gronskiego i Alejandro Cartageny.

WOJCIECH WILCZYK - Fotograf, poeta, autor esejów i tekstów krytycznych o sztuce, kurator wystaw. Autor dokumentalnych projektów fotograficznych: „Kalwaria”, „Czarno-Biały Śląsk”, „Postindustrial”, „Życie po życiu”, „Niewinne oko nie istnieje”, „Święta Wojna”, „Inne Miasto” (wraz z Elżbietą Janicką), „Słownik polsko-polski”, „Widok zza bliska”, „Niewidzialne pomniki wolności” Więcej: instagram.com/wojtek.wilczyk

„Autoportret” OBRZEŻA MIASTA 3 [86] 2024

Granice administracyjne miasta oznaczają koniec jakiegoś porządku, nawet jeśli określamy go jako chaos przestrzenny. Formy współczesnych przedmieść determinuje przede wszystkim ekonomia. Grunty, tańsze niż w mieście, obrastają kakofonią przestrzennych kontrastów. Sąsiadują tam ze sobą szeregi domów jednorodzinnych w urbanistyce łanowej, zarośnięte nieużytki, węzły transportowe, zabudowa usługowa i mieszkaniowa podmiejskich gmin, składy budowlane, strefy przemysłowe, parki technologiczne, salony samochodowe, hurtownie, a wszystko to poprzetykane monotonią ekranów dźwiękowych lub farm fotowoltaicznych. Obszary pomiędzy archetypicznymi miastem a wsią socjologowie i urbaniści nazywają międzymiastem. Rozciąga się ono wzdłuż dróg i odnóg, między liniami kolejowymi i autostradami. Jakkolwiek oceniać kondycję przestrzenną obrzeży miast, właśnie tam swoje potrzeby życiowe – z wyboru lub konieczności – realizuje spora część globalnej populacji. Nadzieję na wyjście z kryzysu suburbanizacji dostrzegamy w ludzkim dążeniu do wspólnotowości. Jako społeczeństwo – po latach wiary w samoregulujące mechanizmy rynkowe – dajemy sobie przyzwolenie na planowanie.

Spotkanie dofinansowane ze środków MKIDN, Fundusz Promocji Kultury

Rozmowa o zdolności architektury do reagowania w czasach kryzysów, o zagospodarowywaniu (lub nie) pustostanów, o tym, czy budynki burzyć, a także co można z nich odzyskiwać.

Marcin Wojdak tak pisze w numerze „Rekreacja” Autoportretu:– Cześć, mam na imię Marcin i przez wiele lat byłem nałogowym nostalgikiem. Gdyby nostalgia wciąż była uznawana za jednostkę chorobową, właśnie tak przedstawiałbym się na spotkaniach jej anonimowych nosicieli. Ponieważ jednak obecnie jest definiowana jako stan emocjonalny niosący ze sobą wiele pozytywnych konsekwencji, z pełnym przekonaniem podpiszę się pod tą tezą i opowiem, jak oddziaływanie tego uczucia doprowadziło mnie do realizacji projektu fotograficznego, którego kulminacyjnym etapem była publikacja książki Ostatni turnus, czyli przewodnika po ośrodkach wczasowych epoki PRL-u.Nim to nastąpi, ustalę pryncypia. Uważam, że Polska jest światowym zagłębiem tego typu miejsc. Piszę to z pełną powagą i przekonaniem. W ciągu kilku ostatnich lat odwiedziłem prawie pół tysiąca obiektów wypoczynkowych (w tym schroniska młodzieżowe, stanice harcerskie i hotele), a na liście „do sprawdzenia” wciąż mam kilkadziesiąt pozycji i zapewne drugie tyle, o których nawet nie słyszałem. Niemal całe wybrzeże Bałtyku, niemal każda górska dolina, każdy brzeg jezior i rzek usiane są miejscami, w których lud pracujący miast i wsi mógł odpocząć od wytężonego działania na rzecz wspólnego dobra Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Co ważne, był to wypoczynek serwowany w sprawnie zaprojektowanych kompleksach, wolnych od przekleństwa współczesnych realizacji, czyli maksymalizacji zysku z metra kwadratowego ośrodka i hektara jego terenu. Pogoń za pieniędzmi wymusiła powstawanie skrajnie zatłoczonych, pozbawionych intymności produktów wypoczynkopodobnych. W szeregach, jeden obok drugiego, stoją tam identyczne domki lub pawilony.Jak to wyglądało kiedyś?

I o tym właśnie więcej w ilustrowanym wykładzie gorąco zapraszamy do odsłuchu!

Dorota Leśniak-Rychlak rozmawia z Adrianem Krężlikiem

Powszechnie uważa się, że beton odpowiada za dużą część emisji dwutlenku węgla powodowanych przez budownictwo. W historii „Autoportretu” publikowaliśmy teksty deklarujące, że to najbardziej destrukcyjny materiał na świecie. Adrian Krężlik spróbował zmierzyć się z tym poglądem i rozłożyć beton na czynniki pierwsze, pokazać etapy jego obiegu i stopnie szkodliwości. 

Wygląda ciągle na to, że nie jesteśmy w stanie zrezygnować z betonu jako materiału konstrukcyjnego – jak go zatem używać w momencie kryzysu planetarnego?  Jak ograniczyć jego szkodliwość, jak używać ponownie, w jakich momentach może zostać zastąpiony, a kiedy jednak bywa konieczny?

W rozmowie poruszamy również temat projektowania na trwanie i projektowania na rozkładanie.

ADRIAN KRĘŻLIK 

Architekt, projektant, doktorant i badacz na Wydziale Architektury Uniwersytetu w Porto, wykładowca School of Form. W pracy zawodowej i badawczej łączy współczesne technologie z tradycyjnymi. Bada wpływ architektury na środowisko. Wcześniej pracował m.in. w Zaha Hadid Architects, Rojkind Arquitectos; w Berlinie rozwijał software oparty na sztucznej inteligencji. Współtworzy kolektyw Terytoria.

„Autoportret” 4 [83] 2023  „Ścieżki materiałów”

Architektura jest dziedziną materialną. Powstaje w procesie przemiany niemal alchemicznej, z materii wydobywanej z ziemi i przetwarzanej w procesach różnych obróbek w budynek, wartość dosłownie i w przenośni materialną. W ostatnich dekadach właśnie ta cecha jest przekleństwem. Współcześnie coraz częściej pytamy o to, z czego budujemy, jakie są środowiskowe koszty działalności budowlanej. Żadna technologia nie jest niewinna w dobie katastrofy klimatycznej. Musimy zacząć oceniać architekturę przez pryzmat jej oddziaływania na środowisko, a to wymaga wprowadzenia nowych kryteriów. Próbujemy zmapować nowe obszary działań architektonicznych i wskazać możliwe alternatywy.

Jak wykorzystać istniejące zasoby? Jak pracować z materiałami, na przykład ziemią i glebą, w sposób odwracalny? Jak recyklingować beton? Co można odzyskać i użyć ponownie? Czy wszystko da się przebudować? Uruchamiają się nowe połączenia, perspektywy.

Wszystkie teksty z numeru, w tym tekst Adriana Krężlika dostępne na naszej stronie internetowej pod tym linkiem:

https://www.autoportret.pl/numery/sciezki-materialow-pl/

Inne teksty autora mierzące się z katastrofą klimatyczną zamieszczone na łamach „Autoportretu”:

https://www.autoportret.pl/artykuly/prawa-natury/

https://www.autoportret.pl/artykuly/nowy-zielony-swiat/

https://www.autoportret.pl/artykuly/glosniejsza-wiosna/

https://www.autoportret.pl/artykuly/biomimetyka-w-kilku-przykladach/

Rozmowa zrealizowana w ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego