Sign up to save your podcasts
Or
Share Bhagavad Gita Class (Ch1) in Sanskrit by Dr. K.N. Padmakumar (Samskrita Bharati)
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Share to email
Share to Facebook
Share to X
Or
Bhagavad Gita Class (Ch1) in Sanskrit by Dr. K.N. Padmakumar (Samskrita Bharati)
Bhagavad Gita Class (Ch1) in Sanskrit by Dr. K.N. Padmakumar (Samskrita Bharati) episodes
- 01-10https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-10-SBUSA-BG.mp3
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्।।1.10।।
01-10अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम्।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्।।1.10।।
पदच्छेतःअपर्याप्तम्, तत्, अस्माकम्, बलम्, भीष्माभिरक्षीतम्।
पर्याप्तम्, तु, इदम्, एतेषाम्, बलम्, भीमाभिरक्षितम्॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्अपर्याप्तम्अ. नपुं. प्र. एक.तत्तद्-द. सर्व. नपुं. प्र. एक.अस्माकम्अस्मद्-द. सर्व. ष. बहु.बलम्अ. नपुं. प्र. एक.भीष्माभिरक्षीतम्अ. नपुं. प्र. एक.पर्याप्तम्अ. नपुं. प्र. एक.तुअव्ययम्इदम्इदम्-म. सर्व. नपुं. प्र. एक.एतेषाम्एतद्-द. सर्व. पुं. ष. बहू.बलम्अ. नपुं. प्र. एक.भीमाभिरक्षितम्अ. नपुं. प्र. एक.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःअस्माकम्कौरवाणाम्भीष्माभिरक्षितम्भाष्मेण संसक्षितम्तद् बलम्तद् सैन्यम्अपर्याप्तम्असमर्थम्एतेषां तुपाण्डवानाम् पुनःभीमाभिरक्षितम्भीमेन संरक्षितम्इदं बलम्इदं सैन्यम्पर्याप्तम्समर्थम्अन्वयःअस्माकं भीष्माभिरक्षितं तद् बलम् अपर्याप्तम्। इदं तु एतेषां भीमाभिरक्षितं बलं पर्याप्तम् (अस्ति)।
आकाङ्क्षाअपर्याप्तम्।किम् अपर्याप्म्?तद् अपर्याप्तम्।तद् किम् अपर्याप्म्?तद् बलम् अपर्याप्तम्।कीदृशं तद् बलम् अपर्याप्म्?भीष्माभिरक्षितं तद् बलम् अपर्याप्तम्।केषां भीष्माभिरक्षितं तद् बलम् अपर्याप्म्?अस्माकं भीष्माभिरक्षितं तद् बलम् अपर्याप्तम्।अस्माकं भीष्माभिरक्षितं तद् बलम् अपर्याप्तम्। इदं तु पर्याप्तम्।इदं तु किं पर्याप्तम्?इदं तु बलं पर्याप्तम्।इदं तु कीदृशं बलं पर्याप्तम्?इदं तु भीमाभिरक्षितं बलं पर्याप्तम्।इदं तु केषां भीमाभिरक्षितं बलं पर्याप्तम्?इदं तु एतेषां भीमाभिरक्षितं बलं पर्याप्तम्।तात्पर्यम्यद्यपि अस्माकं सैन्यस्य रक्षकः भीष्मः तथापि सैन्यमितम् असमर्थं। पाण्डवानां सैन्यस्य रक्षकः यद्यपि भीमः तथापि तत्सैन्यम् अत्यन्तं समर्थम् इति मम प्रतिभाति।
व्याकरणम्सन्धिःअपर्याप्तं तदस्माकम्अपर्याप्तम् + तदस्माकम्अनुस्वारसन्धिःतदस्माकम्तत् + अस्माकम्जश्त्वसन्धिःतदस्माकं बलम्तदस्माकम् + बलम्अनुस्वारसन्धिःबलं भिष्माभिरक्षितम्बलम् + भिष्माभिरक्षितम्अनुस्वारसन्धिःत्विदम्तु + इदम्यण्-सन्धिःपर्याप्तं त्विदम्पर्याप्तम् + त्विदम्अनुस्वारसन्धिःएतेषां बलम्एतेषाम् + बलम्अनुस्वारसन्धिःबलं भीमाभिरक्षितम्बलम् + भीमाभिरक्षितम्अनुस्वारसन्धिःसमासःअपर्याप्तम्न पर्याप्तम्नञ्-ततत्पुरुषः।भीष्माभिरक्षितम्भीष्मेण अभिरक्षितम्तृतीयातत्पुरुषः।भीमाभिरक्षितम्भीमेव अभिरक्षितम्तृतीयातत्पुरुषः।कृदन्तःपर्याप्तम्परि + आप् + क्त(कर्तरि)0 min - 01-08-09https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-08-09-SBUSA-BG.mp3
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च।।1.8।।अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः।।1.9।।01-08भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च।।1.8।।
पदच्छेतःभवान्, भाष्मः, च, कर्णः, च, कृपः, च, समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा, विकर्णः, च, सौमदत्तिः, तथा, एव, च ॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्भवान्भवत् -त. पु. प्र. एक.भाष्मःअ. पु. प्र. एक.चअव्ययम्कर्णःअ. पु. प्र. एक.कृपःअ. पु. प्र. एक.समितिञ्जयःअ. पु. प्र. एक.अश्वत्थामाअश्वत्थामन् -न. पु. प्र. एक.विकर्णःअ. पु. प्र. एक.सौमदत्तिःइ. पुं. प्र. एक.तथाअव्ययम्एवअव्ययम्अन्वयःभवान् भीष्मः कर्णः समितिञ्जयः च कृपः अश्वत्थामा विकर्णः तथैव सौमदत्तिः सन्ति ।
आकाङ्क्षासन्ति ।के के सन्ति ?भवान् भीष्मः कर्णः समितिञ्जयश्च कृपः अश्वत्थामा विकर्णः सौमदत्तिः च (सन्ति) ।व्याकरणम्सन्धिःभीष्मश्चभीष्मः + चविसर्गसन्धिः (सकारः) श्चुत्वम्कर्णश्चकर्णः + चविसर्गसन्धिः (सकारः) श्चुत्वम्कृपश्चकृपः + चविसर्गसन्धिः (सकारः) श्चुत्वम्विकर्णश्चविकर्णः + चविसर्गसन्धिः (सकारः) श्चुत्वम्सौमदत्तिस्तथैवसौमदत्तिः + तथैवविसर्गसन्धिः (सकारः)सौमदत्तिस्तथैवसौमदत्तिस्तथा + एववृद्धिसन्धिःसमासःसमितिञ्जयःसमितिं (युद्धं) जयतिकर्तरि खश्-प्रत्ययः उपपदसमासश्च ।अश्वत्थामाअश्वस्य स्थामा इव स्थामा (स्थितिः) यस्य सःबहुव्रीहिःविकर्णःविशिष्टौ कर्णौ यस्य सःबहुव्रीहिःतद्धितान्तःसौमदत्तिःसौमदत्त + इञ् (अपत्यार्थे) । सोमदत्तस्य अपत्यं पुमान् ।01-09अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः।।1.9।।
पदच्छेतःअन्ये, च, बहवः, शूराः, मदर्थे, त्यक्तजीनिताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः, सर्वे, युद्धविशारदाः ॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्अन्येअ. सर्व. पु. प्र. बहु.चअन्वयम्बहवःउ. पु. प्र. बहु.शूराःअ. पु. प्र. बहु.मदर्थेअव्ययम्त्यक्तजीविताःअ. पु. प्र. बहु.नानाशस्त्रप्रहरणाःअ. पु. प्र. बहु.सर्वेअ. पु. सर्व. प्र. बहु.युद्धविशारदाःअ. पु. प्र. बहु.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःअन्येइतरेबहवःनैकेशूराःविक्रमिणःमदर्थेमम कृतेत्यक्तजीविताःअर्पितप्राणाःनानाशस्त्रप्रहरणाःबहुशस्त्राःसर्वेसकलाःयुद्धविशारदाःसमरनिपुणाःअन्वयःनानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।
आकाङ्क्षात्यक्तजीविताः सन्ति ।कस्मै त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।के मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?अन्ये मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?अन्ये च कति मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।कीदृशाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?नानाशस्त्रप्रहरणाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।नानाशस्त्रप्रहरणाः पुनः कीदृशाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?नानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।नानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः पुनः कीदृशाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?नानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः युद्धविशारदाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।नानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः कति यद्धविशारदाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ?नानाशस्त्रप्रहरणाः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः अन्ये च बहवः मदर्थे त्यक्तजीविताः (सन्ति) ।तात्पर्यम्न केवलम् एतावन्तः, अन्येऽपि बहवः मदर्थे प्राणान् समर्पयितुं सिद्धाः बहुविधानि प्रहारसाधनानि शस्त्राणि धृतवन्तः समरनिष्णाताः विक्रमिणः सैन्ये सन्ति ।
व्याकरणम्सन्धिःशूरा मदर्थेशूराः + मदर्थेविसर्गसन्धिः (लेपः)समासःत्यक्तजीविताःत्यक्तं जीवितं यैः तेबहुव्रीहिः ।नानाशस्त्रप्रहरणाःनानाविधानि शस्तत्राणि नानाशस्त्राणिमध्यमपदलोपी तत्पुरुषः ।नानाशस्त्राणि प्रहरनानि येषां तेबहुव्रीहिः ।युद्धविशारधाःयुद्धे विशारदाःसप्तमीतत्पुरुषः ।मदर्थेमम अर्थेषष्टीतत्पुरुषः ।संज्ञकौ – इति वचनात् अर्थे इत्येतत् अव्ययम् । तदन्तत्वात् अयमपि शब्दः अव्ययम् ।0 min - 01-07https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-07-SBUSA-BG.mp3
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥1.7॥
01-07अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥1.7॥
पदच्छेतःअस्माकम्, तु, विशिष्टाः, ये, तान्, निबेध, द्विजोत्तम ।
नायकाः, मम, सैन्यस्य, संज्ञार्थम्, तान्, ब्रवीमि, ते ॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्अस्माकम्अस्मद् -द. सर्व. ष. बहु.तुअव्ययम्विशिष्टाःअ. पुं. प्र. बहु.येयद् -द. सर्व. प्र. बहु.तान्तद् -द. सर्व. द्वि. बहु.निबेधनि + बुध् -पर. कर्तरी. लोट्. मपु. एक.द्विजोत्तमअ. पुं. सम्बो. एक.नायकाःअ. पुं. प्र. बहु.ममअस्मद् -द. सर्व. ष. एक.सैन्यस्यअ. नपुं. ष. एक.ब्रवीमिब्रुञ् -पर. कर्तरी लट्. प्रपु. एक.तेयुष्मद् -द. सर्व. च. एक.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःद्विजोत्तमहे द्विजोत्तम द्रोणाचार्य !अस्माकं तुअस्माकं कौरवाणां तुविशिष्टाःअसाधारणाःयेये योद्धारःतान्तान्निबोधजानीहीममदुर्योधनस्य ममसैन्यस्यसेनायाःनायकाःये सेनापतयःतान्तान् नायकान्तेतुभ्यम्संज्ञार्थम्सम्यक् ज्ञानार्थम्ब्रवीमिदिवेदयामिअन्वयःद्विजोत्तम ! अस्माकं तु ये विशिष्टाः तान् निबोध । मम सैन्यस्य (ये) नायकाः तान् ते संज्ञार्थं ब्रवीमि।
आकाङ्क्षाविशिष्टाः ।केषां विशिष्टाः ?अस्माकं विशिष्टाः ।अस्माकं ये विशिष्टाः तान् किं करेमि ?अस्माकं ये विशिष्टाः तान् निबोध ।नायकाः ।कस्य नायकाः ?सैन्यस्य नायकाः ।कस्य सैन्यस्य नायकाः ?मम सैन्यस्य नायकाः ।तव सैन्यस्य ये नायकाः तान् किं करोमि ?मम सैन्यस्य ये नायकाः तान् ब्रवीमि ।तव सैन्यस्य नायकाः तान् किमर्थं ब्रवीमि ?मम सैन्यस्य नायकाः तान् संज्ञार्थं ब्रवीमि ।तव सैन्यस्य नायकाः तान् संज्ञार्थं कस्मै ब्रवीमि ?मम सैन्यस्य नायकाः तान् संज्ञार्थं ते ब्रवीमि ।अस्मिन् श्लोके सम्बोधनपदं किम् ?द्विजोत्तमब्रवीमि ।कान् ब्रवीमि ?तान् ब्रवीमि ।तान् कस्मै ब्रवीमि ?तान् ते ब्रवीमि ।के ते? तान् ते ब्रवीमि ?ते नायकाः । तान् ते ब्रवीमि ।ते कस्य नायकाः ? तान् ते ब्रवीमि ?ते सैन्यस्य नायकाः । तान् ते ब्रवीमि ।ते कस्य सैन्यस्य नायकाः ? तान् ते ब्रवीमि ?ते मम सैन्यस्य नायकाः । तान् ते ब्रवीमि ।ये मम सैन्यस्य नायकाः तान् किमर्थं ते ब्रवीमि ?ये मम सैन्यस्य नायकाः तान् संज्ञार्थं ते ब्रवीमि ।तात्पर्यम्हे द्रोणाचार्य ! मम सैन्ये ये विशिष्टाः सन्ति तान् भवान् जानाति एव । तथापि भवतः संज्ञार्थं तेषां नामानि अहं स्मारयामि ।
व्याकरणम्सन्धिःअस्माकं तुअस्माकम् + तुअनुस्वारसन्धिःविशिष्टा येविशिष्टाः + येविसर्गसन्धिः (लोपः)नायका ममनायकाः + ममविसर्गसन्धिः (लोपः)संज्ञार्थं तान्संज्ञार्थम् + तान्अनुस्वारसन्धिःसमासःद्विजोत्तमःद्विजेषु उत्तमःसप्तमीतत्पुरुषः ।संज्ञार्थम्संज्ञायै इदम्चतुर्थीतत्पुरुषः । (नित्यसमासः)कृदन्तःविशिष्टःवि + शिष् + क्त । (कर्तरी) विशिष्यते इति विशिष्टः ।0 min - 01-04-06https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-04-06-SBUSA-BG.mp3
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः।।1.4।।धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान्।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः।।1.5।।युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान्।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः।।1.6।।0 min - 01-02-03https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-02-03-SBUSA-BG.mp301-02
सञ्जय उवाच
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्।।1.2।।
पदच्छेतःदृष्ट्वा, तु, पाण्डवानीकम्, व्यूढम्, दुर्योधनः, तदा।
आचार्यम्, उपसङ्गम्य, राजा, वचनम्, अब्रवीत्॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्दृष्ट्वाअव्ययम्तुअव्ययम्पाण्डवानीकम्अ. नपुं. द्वि. एक.व्यूढम्अ. नपुं. द्वि. एक.दुर्योधनःअ. पुं. प्र. एक.तदाअव्ययम्आचार्यम्अ. पुं. द्वि. एक.उपसङ्गम्यअव्ययम्राजाराजन्-न. पुं. प्र. एक.वचनम्अ. नपुं. द्वि. एक.अब्रवीत्ब्रुञ्-पर. कर्तरि लङ् प्रपु. एक.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःतदा तुतदानीं तुव्यूढम्व्यूहत्वेन स्थापितम्पाण्डवानीकम्पाण्डवसैन्यम्दृष्ट्वाअवलेक्यराजानृपःदुर्योधनःदुर्योधनःआचार्यम्गुरुं द्रोणम्उपसङ्गम्यउपसृत्यवचनम्वाक्यम्अब्रवीत्अवदम्अन्वयःतदा तु व्यूढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।
आकाङ्क्षाअब्रवीत्कः अब्रवीत्?दुर्योधनः अब्रवीत्।कीदृशः दुर्योधनः अब्रवीत्?राजा दुर्योधनः अब्रवीत्।राजा दुर्योधनः किम् अब्रवीत्?राजा दुर्योधनः वचनम् अब्रवीत्।राजा दुर्योधनः किं कृत्व वचनम् अब्रवीत्?राजा दुर्योधनः उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।राजा दुर्योधनः कम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।पुनश्च किं कृत्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।किं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।कीदृशं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?व्यूढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्।कदा व्यूढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?तदा तु व्यूढं पाण्डवानीकं दृष्ट्वा राजा दुर्योधनः आचार्यम् उपसङ्गम्य वचनम् अब्रवीत्?तात्पर्यम्तदा व्यूहरूपेण स्थापितं पाण्डवानां सैन्यं दृष्ट्वा दुर्योधनः गुरोः द्रोणाचार्यस्य समीपं गत्वा इदं वचनम् अवदत्।
व्याकरणम्सन्धिःपाण्डवानीकं व्यूढंपाण्डवानीकम् + व्यूढंअनुस्वारसन्धिःव्यूढं दुर्योधनस्तदाव्यूढम् + दुर्योधनस्तदाअनुस्वारसन्धिःदुर्योधनस्तदादुर्योधनः + तदाविसर्गसन्धिः (सकारः)समासःपाण्डवानीकम्पाण्डावानाम् अनीकम्, तत्षष्टीतत्पुरुषः।कृदन्तःदृष्ट्वादृशिर् + कृत्वाव्यूढम्वि + वह् + क्त (कर्मणि) आकारविशेषवत्त्वेन विभक्तम् इत्यर्थः।उपसङ्गम्यउप + सम् + गम्लृ + ल्यप्आचार्यःआ + चर् + ण्यत्। आचरणीयः (सेवनीयः) आचार्यः।वचनम्वच् + ल्युट् (करणे) उच्यते अनेन इति वचनम्।01-03पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता।।1.3।।
पदच्छेतःपश्य, एताम्, पाणहुपु्त्राणाम्, आचार्य, महतीम्, चमूम्।
व्यूढाम्, द्रुपदपुत्रेण, तव, शिष्येण, धीमता॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्पश्यदृशिर्-पर. कर्तरि. लोट् मपु. एक.एताम्एतद्-द. सर्व. स्त्री. द्वि. एक.पाणहुपु्त्राणाम्अ. पुं. ष. बहु.आचार्यअ. पुं. सम्बो. एक.महतीम्ई. स्त्री. द्वि. एक.चमूम्ऊ. स्त्री. द्वि. एक.व्यूढाम्आ. स्त्री. द्वि. एक.द्रुपदपुत्रेणअ. पुं. ष. बहु.तवयुष्मद्-द. सर्व. ष. एक.शिष्येणअ. पुं. तृ. एक.धीमताधीमत्-त. पुं. तृ. एक.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःआचार्यभोः द्रोणाचार्य!तवभवतःधीमताबुद्धिमताशिष्योणछात्रेणद्रुपतपुत्रेणधृष्टध्युम्नेनव्यूढाम्व्यूहरूपेण स्थापिताम्पाण्डुपुत्राणाम्पाण्डावानाम्एताम्एनाम्महतीम्बृहतीम्चमूम्सेनाम्पश्यवीक्षस्वअन्वयःआचार्य! तव धीमता शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीं एतां चमूं पश्य।
आकाङ्क्षापश्य।कां पश्य?चमूं पश्य।कां चमूं पश्य?एतां चमूं पश्य।कीदृशीम् एतां चमूं पश्य?महतीम् एतां चमूं पश्य।केषां महतीम् एतां चमूं पश्य?पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।कीदृशीं पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य?व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।केन व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य?द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।कीदृशेन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य?शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।पुनश्च कीदृशेन शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य?धीमता शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।कस्य धीमता शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य?तव धीमता शिष्येन द्रुपतपुत्रेण व्यूढां पाण्डुपुत्राणां महतीम् एतां चमूं पश्य।अस्मिन् श्लोके सम्बोधनपदं किम् ?आचार्य!तात्पर्यम्भोः आचार्य! चतुरेण तव शिष्येण धृष्टद्युम्नेन पाण्डवानां महत् सैन्यमिदम् व्यूहरूपेण स्थापितम् अस्ति। इदं पश्य।
व्याकरणम्सन्धिःपश्यैतांपश्य + एताम्वृद्धिसन्धिःमहतीं चमूम्महतीम् + चमूम्अनुस्वारसन्धिःव्यूढां द्रुपदपुत्रेणव्यूढां + द्रुपदपुत्रेणअनुस्वारसन्धिःसमासःपाणहुपु्त्राणाम्पाण्डोः पुत्राः, तेषाम्षष्ठीतत्पुरुषः।द्रुपदपुत्रेणद्रुपतस्य पुत्रः. तेनषष्ठीतत्पुरुषः।कृदन्तःव्यूढाम्वि + वह् + क्त (कर्मणि)आचार्यःआ + चर् + ण्यत्। आचरणीयः (सेवनीयः) आचार्यः।तत्वितान्तःधीमताधीः + मतृप्, तेन। धीः अस्य अस्मिन् वा अस्ति इति धीमान्।0 min - 01-02-03सञ्जय उवाच दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा। आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत्।।1.2।। पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम्। व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता।।1.3।।1 hr 3 min
- 01-01
श्रीमद्भगवद्गीता
अथ प्रथमोद्यायः
https://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-01-SBUSA-BG.mp3धृतराष्ट्र उवाच
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय।।1.1।।
01-01धृतराष्ट्र उवाच
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥1.1॥
पदच्छेतःधर्मक्षेत्रे, कुरुक्षेत्रे, समवोताः, युयुत्सवः ।
मामकाः, पाण्डवाः, च, एव, किम्, अकुर्वत, सञ्जय ॥
पदपरिचयःपदम्विवरणम्पदम्विवरणम्धर्मक्षेत्रेअ. नपुं. स. एक.कुरुक्षेत्रेअ. नपुं. स. एक.समवोताःअ. पुं. प्र. बहु.युयुत्सवःउ. पुं. प्र. बहु.मामकाःअ. पुं. प्र. बहु.पाण्डवाःअ. पुं. प्र. बहु.चअव्ययम्एवअव्ययम्किम्म. सर्व. द्वि. एक.अकुर्वतकृ-आत्म.कर्तरी लङ् प्रपु. बहु.सञ्जयअ. पुं. सम्बो. एक.पदार्थःपदम्अर्थःपदम्अर्थःसञ्जयहे सञ्जय !धर्मक्षेत्रेधर्मप्रधानक्षेत्रेकुरुक्षेत्रेकुरक्षेत्राख्ये प्रदेशेसमवेताःसम्युक्ताःयुयुत्सवःयोद्धुम् इच्छवःमामकाःमदीयाःपाण्डवाः चपाण्डुपुत्राः चकिम् अकुर्वतकिं कुर्वन्तःअन्वयःसञ्जय ! धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवाः मामकाः पाण्डवाः च किम् अकुर्वत ?
आकाङ्क्षाअकुर्वत ।के अकुर्वत ?मामकाः अकुर्वत ।मामकाः पुनश्च के अकुर्वतमामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ।कथंभूताः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ?समवेताः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ।समवेताः पुनश्च कीदृशाः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ?समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ।कुत्र समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ?कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ।किदृशे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ?धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च अकुर्वत ।धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेताः युयुत्सवः मामकाः पाण्डवाः च किम् अकुर्वत ?अस्मिन् श्लोके सम्बोधनपदं किम् ?सञ्जय ।तात्पर्यम्‘हे सञ्जय ! मत्पुत्राः पाण्डुपुत्राश्च युद्धं कर्तुं उत्सुकाः सन्तः धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे सम्मिल्य किम् अकुर्वत ?’ इति धृतराष्ट्रः सञ्जयम् अप्रच्छत् ।
व्याकरणम्सन्धिःसमवेता युयुत्सवःसमवोताः + युयुत्सवःविसर्गसन्धिः (लोपः)पाण्डवाश्चैवपाण्डवाः + चविसर्गसन्धिः (सकारः) श्चुत्वसन्धिःपाण्डवाश्च + एववृद्धिसन्धिःसमासःधर्मक्षेत्रेधर्मस्य क्षेत्रम् धर्मक्षेत्रम्, तस्मिन्षष्ठितत्पुरुषःकुरुक्षेत्रेकवरूणां क्षेत्रम् कुरुक्षेत्रम्, तस्मिन्षष्ठितत्पुरुषःकृदन्तःसमवेताःसम् + अव् + इण् + क्त (कर्तरी)युयुत्सवःयुध् + सन् (इच्छार्थे) + उ (कर्तरी)तद्धितान्तःमामकाःअस्मद् (ममकादेशः) + अण् । मम इमे इति मामकाःपाण्डवाःपाण्डु + अण् (अपत्यार्थे) । पाण्डोः अपत्यानि पुमांसः इति पाण्डवाः।0 min - 01-01धृतराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः। मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय।।1.1।।1 hr 1 min
- 01-00 भगवद्गीतायाः व्याख्यानं भगवद्भाषया श्रोतुं सुवर्णावसरःhttps://archive.org/download/BhagavadGitaSanskrit/01-00-BhagavadGitaPravesha.mp3
http://www.samskritabharatiusa.org/index.php/bhagavad-gita-online-classes
॥ भगवद्गीतायाः व्याख्यानं भगवद्भाषया श्रोतुं सुवर्णावसरः ॥
अध्यापकः – Dr. पद्मकुमारमहोदयः
श्लोकपठनम्, पदच्छेदः, पदसंस्कारः, प्रतिपदार्थः, आकाङ्क्षापद्धत्या अन्वयक्रमः, तात्पर्यं च । सरलसंस्कृतेन संस्कृतपठनं गीतापठनं च ।
0 min
About Bhagavad Gita Class (Ch1) in Sanskrit by Dr. K.N. Padmakumar (Samskrita Bharati)
From the publisher's feed
॥ भगवद्गीतायाः व्याख्यानं भगवद्भाषया श्रोतुं सुवर्णावसरः ॥
अध्यापकः - Dr. पद्मकुमारमहोदयः
श्लोकपठनम्, पदच्छेदः, पदसंस्कारः, प्रतिपदार्थः, आकाङ्क्षापद्धत्या अन्वयक्रमः, तात्पर्यं च । सरलसंस्कृतेन संस्कृतपठनं गीतापठनं च ।
http://www.samskritabharatiusa.org/index.php/bhagavad-gita-online-classes