พระธรรมสุภาษิต (Proverbs) หมายถึง **ถ้อยคำสั้นๆ ที่ชาญฉลาด** นำเสนอแง่มุมต่างๆ ของปัญญา พระธรรมนี้เชื่อมโยงกับกษัตริย์ซาโลมอน ผู้ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นชายที่ฉลาดที่สุดในโลกโบราณและเป็นจุดเริ่มต้นของวรรณกรรมปัญญาในอิสราเอล คำว่าปัญญาในภาษาฮีบรู (חכמה - chokmah) หมายถึงมากกว่าแค่ความรู้ทางสมอง แต่รวมถึง **ทักษะหรือความรู้เชิงประยุกต์** สำหรับการดำเนินชีวิตที่ดีในโลกของพระเจ้า แนวคิดสำคัญที่เชื่อมโยงกับปัญญาคือ **ความยำเกรงองค์พระผู้เป็นเจ้า** ซึ่งไม่ใช่ความหวาดกลัว แต่เป็นความเคารพและเกรงขามต่อพระเจ้า ยอมรับสถานะของตนเองในจักรวาล และยอมรับนิยามของพระเจ้าว่าอะไรถูกหรือผิด

พระธรรมสุภาษิตมีการจัดเรียงที่มีแบบแผน ส่วนนำในบทที่ 1-9 เป็นคำสอนหรือสุนทรพจน์ของบิดาที่สอนบุตรชายให้แสวงหาปัญญาและความยำเกรงพระเจ้า ซึ่งจะนำไปสู่ชีวิตที่ประสบความสำเร็จ มีคุณธรรม ความสัตย์ซื่อ และการมีใจเอื้อเฟื้อ ในส่วนนี้ยังมีภาพกวีของ **สุภาพสตรีแห่งปัญญา** ที่เรียกหามนุษยชาติ สะท้อนว่าความดีและความยุติธรรมนั้นเป็นความจริงที่จับต้องได้ในโลกแห่งศีลธรรมของพระเจ้า

ส่วนกลางบทที่ 10-29 เป็นการรวบรวมสุภาษิตโบราณนับร้อยข้อที่ประยุกต์ใช้ปัญญาและความยำเกรงพระเจ้ากับทุกหัวข้อในชีวิตประจำวัน อย่างไรก็ตาม **สุภาษิตไม่ใช่พระสัญญาหรือสูตรสำเร็จ** แต่เป็นเรื่องของความน่าจะเป็นหรือกฎเกณฑ์โดยทั่วไปที่มักจะเป็นจริง แต่ก็มีข้อยกเว้นอยู่มาก ซึ่งกล่าวถึงในวรรณกรรมปัญญาอื่นๆ เช่น พระธรรมโยบและปัญญาจารย์ ส่วนท้ายบทที่ 30-31 มีบทกวีจากอกูรและเลมูเอล รวมถึงบทกวีเกี่ยวกับหญิงผู้สูงส่ง ซึ่งเป็นต้นแบบของผู้ที่ดำเนินชีวิตตามปัญญาในพระธรรมนี้ โดยสรุป พระธรรมสุภาษิตเขียนขึ้นสำหรับทุกคนในทุกช่วงชีวิต เพื่อเป็นแนวทางสู่การดำเนินชีวิตอย่างดีและมีปัญญาในโลกของพระเจ้า

พระธรรมสดุดีเป็นชุดบทกวี เพลง และคำอธิษฐานรวม 150 บท

ซึ่งถูกรวบรวมและเรียบเรียงอย่างตั้งใจหลังการพลัดถิ่นบาบิโลน

มีผู้เขียนหลากหลาย รวมถึงกษัตริย์ดาวิด.

โครงสร้างของพระธรรมแบ่งออกเป็น 5 ส่วน (บับ) หลัก.

บทที่ 1 และ 2 ทำหน้าที่เป็นบทนำ

โดยบทที่ 1 เน้นเรื่อง ความสุขของผู้ที่ใคร่ครวญและเชื่อฟัง "โทราห์" (คำสอนของพระเจ้า).

ส่วนบทที่ 2 เน้น พระสัญญาของพระเจ้าต่อกษัตริย์ดาวิดและพระเมสสิยาห์ที่จะมาในอนาคต.

พระธรรมนี้จึงถูกเสนอเป็น "โทราห์ใหม่" เพื่อนำทางประชากรพระเจ้าในการอธิษฐานและรอคอยอาณาจักรพระเมสสิยาห์.

บทกวีในสดุดีมีสองประเภทหลัก:

บทคร่ำครวญ ซึ่งแสดงความเจ็บปวด สับสน และโกรธต่อความชั่วร้ายในโลก และ

บทสรรเสริญ ซึ่งแสดงความชื่นชมยินดีและขอบคุณพระเจ้า.

บทคร่ำครวญมีจำนวนมากในบับแรกๆ (1-3)

และลดลงในบับหลัง ในขณะที่บทสรรเสริญเพิ่มขึ้นในบับ 4-5

และจบลงด้วยบทสรรเสริญ 5 บทสุดท้าย.

การเปลี่ยนจากคร่ำครวญเป็นสรรเสริญนี้สะท้อนถึงการอธิษฐานที่ผสมผสานความจริงของความทุกข์ในโลกกับการรอคอยความหวังแห่งอาณาจักรพระเมสสิยาห์.

แก่นหลักของสดุดีคือ โทราห์, พระเมสสิยาห์, การคร่ำครวญ, การสรรเสริญ, ความเชื่อ และความหวัง.

พระธรรมนี้เชิญชวนให้สรรพสิ่งถวายเกียรติพระเจ้าและรอคอยชัยชนะของพระเมสสิยาห์.

พระธรรมโยบเป็นพระธรรมที่โดดเด่น

ตั้งอยู่ในดินแดนชื่ออุส

ตัวละครหลักคือโยบและเพื่อนๆ

ซึ่งไม่ใช่ชาวอิสราเอล

ผู้เขียนไม่ระบุเวลา มุ่งเน้นที่เรื่องราวและความทุกข์ของโยบ

โครงสร้างประกอบด้วยบทนำ/ปัจฉิมบทที่เป็นเรื่องเล่า และบทกวีสนทนาตรงกลาง

โยบเป็นคนชอบธรรม เรื่องเริ่มต้นในสวรรค์ ซาตานท้าทายความชอบธรรมของโยบ ทำให้โยบถูกทดสอบด้วยความทุกข์แสนสาหัส พระธรรมนี้ไม่ได้ตอบโดยตรงว่าทำไมคนดีถึงทนทุกข์ แต่ถามว่า พระเจ้าปกครองจักรวาลนี้ตามหลักความยุติธรรมที่เข้มงวดหรือไม่

เพื่อนโยบเชื่อว่าความทุกข์เกิดจากบาป จึงกล่าวโทษโยบ

โยบยืนยันความบริสุทธิ์และกล่าวหาพระเจ้าว่าไม่ยุติธรรม

เอลีฮูเสนอว่าอาจเพื่อการเตือนสติหรือสร้างนิสัย

พระเจ้าปรากฏในพายุ ไม่ได้ให้เหตุผลความทุกข์

แต่ถามโยบเกี่ยวกับความซับซ้อน ขนาด และอันตรายของจักรวาลที่ทรงสร้าง

แสดงให้เห็นว่า มุมมองมนุษย์จำกัด ไม่สามารถเข้าใจการปกครองอันกว้างใหญ่ของพระเจ้าได้หมด โลกดีงามแต่ไม่ไร้อันตราย

ท้ายที่สุด พระเจ้าบอกเพื่อนโยบว่าผิด แต่กล่าวว่าโยบพูดถูกเกี่ยวกับพระองค์ในแง่ที่นำความเจ็บปวดมาหาพระเจ้าอย่างจริงใจ

พระธรรมเชิญชวนให้เราเชื่อในอำนาจสูงสุดของพระเจ้าเมื่อเผชิญความทุกข์ นำความทุกข์ไปหาพระองค์ด้วยใจจริง แทนที่จะหาเหตุผลด้วยความเข้าใจที่จำกัด

เรื่องจบด้วยโยบกลับใจจากการกล่าวหา

และพระเจ้าฟื้นฟูทุกสิ่งให้เขาเป็นของขวัญ

พระธรรมเอสเธอร์เป็นพระธรรมที่น่าตื่นเต้นและแปลกประหลาดเล่มหนึ่งในพระคัมภีร์

เรื่องราวนี้เกิดขึ้นประมาณ 100 ปีหลังจากที่อิสราเอลพลัดถิ่นฐาน

โดยเน้นที่ชุมชนชาวยิวในเมืองสุสา ซึ่งเป็นเมืองหลวงของอาณาจักรเปอร์เซียโบราณ ตัวละครหลักคือโมรเดคัยและเอสเธอร์ หลานสาวของเขา รวมถึงกษัตริย์เปอร์เซียและฮามาน ข้าราชการผู้ชั่วร้าย

จุดที่แปลกประหลาดที่สุดคือ พระธรรมเล่มนี้ไม่กล่าวถึงพระเจ้าเลยแม้แต่ครั้งเดียว แต่เป็นเทคนิคที่ชวนให้ผู้อ่านมองหากิจของพระเจ้าที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ต่างๆ โดยมีเรื่องบังเอิญและการหักมุมมากมาย

เรื่องเริ่มต้นด้วยการปลดราชินีวัชที ทำให้ต้องเฟ้นหาราชินีองค์ใหม่

เอสเธอร์ปกปิดเชื้อชาติยิวและได้รับเลือก

ต่อมา ฮามานได้รับการเลื่อนตำแหน่งสูงสุดและบังคับให้ทุกคนคุกเข่า โมรเดคัยปฏิเสธที่จะคุกเข่า ทำให้ฮามานโกรธมาก

เมื่อฮามานรู้ว่าโมรเดคัยเป็นยิว

เขาได้กลี้ยกล่อมกษัตริย์ให้ออกกฤษฎีกาทำลายชาวยิวทั้งหมดในอาณาจักร ฮามานจับสลากที่เรียกว่า "ปูร" เพื่อหากำหนดวันที่จะกวาดล้าง โมรเดคัย

และเอสเธอร์จึงกลายเป็นความหวังเดียวของชาวยิว โมรเดคัยหนุนใจเอสเธอร์ให้เข้าหากษัตริย์เพื่อขอให้ยกเลิกกฤษฎีกา

แม้ว่าการเข้าเฝ้าโดยไม่ได้รับเรียกจะเสี่ยงถึงตาย เอสเธอร์ตัดสินใจอย่างกล้าหาญ

เหตุการณ์พลิกผันครั้งใหญ่เกิดขึ้นเมื่อกษัตริย์ทรงบรรทมไม่หลับและสั่งให้อ่านบันทึกพงศาวดาร ทรงได้ยินเรื่องที่โมรเดคัยเคยช่วยชีวิตพระองค์ไว้

เช้าวันต่อมา ฮามานมาขอให้ประหารโมรเดคัย

แต่กษัตริย์กลับสั่งให้ฮามานนำโมรเดคัยแห่เกียรติยศต่อสาธารณะ

ที่งานเลี้ยงครั้งที่สอง เอสเธอร์เปิดเผยเชื้อชาติของตนและแผนร้ายของฮามาน

กษัตริย์กริ้วมากและสั่งประหารฮามานบนตะแลงแกงที่ฮามานเตรียมไว้สำหรับโมรเดคัย

แม้กฤษฎีกาเดิมจะยกเลิกไม่ได้ แต่เอสเธอร์และโมรเดคัยได้รับอนุญาตให้ออกกฤษฎีกาใหม่ ให้ชาวยิวมีสิทธิ์ป้องกันตัวและตอบโต้ศัตรูได้ในวันกำหนด

ชาวยิวจึงมีชัยชนะและได้รับการช่วยกู้จากการพินาศ เพื่อระลึกถึงเหตุการณ์นี้ เอสเธอร์และโมรเดคัยได้ตั้งงานฉลองประจำปีขึ้น เรียกว่า "ปูริม" ตามชื่อสลากของฮามาน

พระธรรมเอสเธอร์แสดงให้เห็นว่า แม้ในสถานการณ์ที่พระเจ้าดูเหมือนไม่อยู่ด้วย หรือเมื่อประชากรของพระองค์ไม่ซื่อสัตย์ต่อบทบัญญัติ พระองค์ก็ยังทรงทำการอยู่เบื้องหลังประวัติศาสตร์อันยุ่งเหยิงของมนุษย์ และสามารถใช้การกระทำของผู้ที่มีความคลุมเครือทางศีลธรรมเพื่อให้พระประสงค์ของพระองค์สำเร็จได้ พระธรรมนี้จึงเชิญชวนให้เชื่อในการครอบครองของพระเจ้า แม้ในช่วงเวลาที่เรามองไม่เห็นกิจของพระองค์ และให้ความหวังว่าพระเจ้าทรงทุ่มเทเพื่อไถ่โลกของพระองค์เสมอ

พระธรรมเอสราและเนหะมีย์เดิมเป็นพระธรรมเล่มเดียวกัน เขียนขึ้นหลังจากการที่ชาวบาบิโลนได้ทำลายเยรูซาเล็มและพระวิหาร และกวาดต้อนผู้คนไปเป็นเชลย. เรื่องราวเริ่มต้นประมาณ 50 ปีหลังจากนั้น โดยเล่าถึงการกลับมาของชาวอิสราเอลบางส่วนสู่เยรูซาเล็มเพื่อสร้างเมืองขึ้นใหม่.

พระธรรมเล่มนี้เน้นบทบาทของผู้นำสามคน: เศรุบบาเบล ซึ่งนำการกลับมาเพื่อสร้างพระวิหาร, เอสรา ผู้มาเพื่อสอนโทราห์และฟื้นฟูชุมชน, และเนหะมีย์ ผู้เป็นผู้นำในการสร้างกำแพงเมืองเยรูซาเล็มขึ้นใหม่. เรื่องราวของทั้งสามถูกออกแบบให้ดำเนินไปแบบคู่ขนาน.

แม้จะเริ่มต้นด้วยความหวังอันเกิดจากการที่พระเจ้าทรงดลใจกษัตริย์ไซรัสแห่งเปอร์เซียให้ปลดปล่อยเชลยและอนุญาตให้กลับไปสร้างพระวิหาร ซึ่งเป็นการสำเร็จตามคำพยากรณ์ของเยเรมีย์ และชวนให้หวังถึงพระเมสสิยาห์ พระวิหารใหม่ และอาณาจักรของพระเจ้า แต่เรื่องราวของผู้นำแต่ละคนกลับจบลงด้วยจุดหักมุมที่น่าประหลาดใจ. พระวิหารใหม่ไม่สง่างามเท่าที่หวัง, ความพยายามปฏิรูปของเอสราเรื่องการแต่งงานพบอุปสรรคและไม่สำเร็จทั้งหมด, และการสร้างกำแพงของเนหะมีย์ก็เผชิญการต่อต้าน.

ท้ายที่สุด แม้จะมีความพยายามฟื้นฟูทางฝ่ายวิญญาณและการประกาศใช้บทบัญญัติ แต่ประชากรก็ยังคงไม่สัตย์ซื่อต่อพันธสัญญาอย่างต่อเนื่อง. พระธรรมจบลงอย่างน่าผิดหวัง โดยชี้ให้เห็นว่าปัญหาหลักอยู่ที่หัวใจของผู้คนที่ไม่เปลี่ยนแปลง และพระสัญญาใหญ่ที่พระเจ้าทรงทำไว้นั้นยังคงไม่สำเร็จอย่างสมบูรณ์ ทำให้ผู้อ่านต้องมองหาคำตอบต่อไปในพระคัมภีร์ส่วนอื่น.

พระธรรม 1 และ 2 พงศาวดาร เดิมเป็นเล่มเดียวกัน เป็นพระธรรมเล่มสุดท้ายในสารบบพระคัมภีร์ฮีบรู เขียนขึ้นหลายร้อยปีหลังจากอิสราเอลกลับจากการพลัดถิ่นบาบิโลน ในช่วงที่เยรูซาเล็มและพระวิหารถูกสร้างขึ้นใหม่แล้ว แต่ความหวังตามคำพยากรณ์ยังไม่สำเร็จ ผู้เขียนจึงเรียบเรียงเรื่องราวอดีตของกษัตริย์ดาวิดและซาโลมอนขึ้นใหม่ เพื่อให้สารแห่งความหวังสำหรับอนาคต โดยมีแนวคิดหลักสองเรื่องคือ ความหวังในพระเมสสิยาห์และความหวังในพระวิหารใหม่

พระธรรมเริ่มต้นด้วยลำดับพงศ์ตระกูลที่เชื่อมโยงเรื่องราวในพันธสัญญาเดิม โดยเน้นพิเศษที่เชื้อสายของยูดาห์ที่นำไปสู่กษัตริย์ดาวิด และเชื้อสายปุโรหิต เรื่องราวของดาวิดเน้นด้านดี และเพิ่มเติมรายละเอียดการเตรียมการสร้างพระวิหาร ซึ่งแตกต่างจากพระธรรมซามูเอลอย่างเห็นได้ชัด ผู้เขียนต้องการนำเสนอภาพดาวิดในอุดมคติเพื่อเป็นสัญลักษณ์สื่อถึงพระเมสสิยาห์ในอนาคต

เมื่อกล่าวถึงกษัตริย์หลังดาวิด ผู้เขียนเน้นเฉพาะกษัตริย์ในเยรูซาเล็ม (ยูดาห์) เท่านั้น โดยประเมินความสัตย์ซื่อต่อพระเจ้าและบทบัญญัติ (โทราห์) เรื่องราวเหล่านี้ใช้เป็นบทเรียนชีวิตเพื่อให้ผู้อ่านเรียนรู้ที่จะเชื่อฟังพระเจ้า พระธรรมจบลงด้วยพระราชกฤษฎีกาของกษัตริย์ไซรัสที่อนุญาตให้ชาวอิสราเอลกลับไปสร้างเมืองและพระวิหารใหม่ แต่เรื่องราวจบลงอย่างไม่สมบูรณ์ เพื่อชี้ไปยังความหวังในอนาคตถึงการกลับคืนสู่สภาพดีครั้งใหม่ การมาถึงของพระเมสสิยาห์ และการรื้อฟื้นประชากรของพระเจ้า พงศาวดารจึงสรุปพันธสัญญาเดิมในฐานะเรื่องราวที่ยังคงแสวงหาตอนจบ

พระธรรม 1 และ 2 พงศ์กษัตริย์ เดิมเป็นพระธรรมเล่มเดียวกันที่ดำเนินเรื่องต่อจากพระธรรมซามูเอล เล่าถึงประวัติศาสตร์ของเหล่ากษัตริย์ในเชื้อสายของดาวิด แต่ไม่มีกษัตริย์องค์ใดเลยที่สามารถเป็นไปได้อย่างที่พระเจ้าสัญญา อันที่จริง พวกเขากลับบริหารประเทศอิสราเอลจนนำไปสู่ความเสื่อมโทรม

พระธรรมมีโครงสร้างหลัก 5 ส่วน เริ่มต้นด้วยการขึ้นครองราชย์ของซาโลมอนและการสร้างพระวิหาร แม้ซาโลมอนจะเริ่มต้นด้วยการขอพระปัญญาและสร้างพระวิหารอันรุ่งโรจน์ แต่เขากลับตัดสินใจผิดพลาดอย่างมหันต์ โดยการแต่งงานกับเจ้าหญิงต่างชาติจำนวนมาก ยอมรับการนมัสการพระอื่น และสะสมทรัพย์สมบัติ/กำลังทหารอย่างผิดหลักการในพระธรรมเฉลยธรรมบัญญัติ

หลังจากซาโลมอน อาณาจักรก็แตกออกเป็นสองส่วน คืออาณาจักรยูดาห์ทางใต้ที่ปกครองโดยเชื้อสายดาวิด และอาณาจักรอิสราเอลทางเหนือ ผู้เขียนประเมินกษัตริย์แต่ละองค์ (ประมาณ 20 องค์ในแต่ละอาณาจักร) ตามเกณฑ์ว่าพวกเขาซื่อสัตย์ต่อพระเจ้าองค์เดียวหรือไม่ จัดการกับการกราบไหว้รูปเคารพอย่างไร และดำเนินชีวิตตามพันธสัญญาเหมือนดาวิดหรือไม่ ผลคือ อาณาจักรเหนือไม่มีกษัตริย์ที่ดีเลย (0/20) ส่วนอาณาจักรใต้มีเพียง 8 องค์จาก 20 เท่านั้นที่คะแนนเป็นบวก

พระเจ้าทรงส่งผู้เผยพระวจนะ (เช่น เอลียาห์และเอลีชา) มาตักเตือนกษัตริย์และประชาชนให้รับผิดชอบ พวกเขาประณามการกราบไหว้รูปเคารพและความอยุติธรรม และเรียกให้กลับใจ

ท้ายที่สุด ทั้งอาณาจักรเหนือ (โดยอัสซีเรีย) และอาณาจักรใต้ (โดยบาบิโลน) ก็ถูกทำลายและผู้คนถูกกวาดต้อนไปเป็นเชลย ผู้เขียนชี้ว่าสาเหตุหลักมาจากการกราบไหว้รูปเคารพและการไม่สัตย์ซื่อต่อพันธสัญญาของกษัตริย์และประชาชน

พระธรรมจบลงด้วยเรื่องราวของเยโฮยาคิน เชื้อสายดาวิดที่ถูกปล่อยจากคุกในบาบิโลน ซึ่งให้แสงแห่งความหวังว่าพระเจ้ายังไม่ได้ทอดทิ้งเชื้อสายของดาวิด อย่างไรก็ตาม พระธรรมได้ทิ้งคำถามไว้ว่าพระเจ้าจะทำให้พระสัญญาที่ทรงทำกับอับราฮัมและดาวิดสำเร็จได้อย่างไร

--หลังราชาแห่งอดีตสิ้นใจ ดาวิด นักรบที่พระเจ้าทรงเลือก ครองบัลลังก์แห่งอิสราเอลท่ามกลางเสียงยินดีของผู้คน แต่ภายใต้ความรุ่งเรือง มีรอยร้าวที่ก่อตัวขึ้นในใจ

แม้จะชนะทุกศึกภายนอก — ดาวิดกลับพ่ายต่อ “บาปแห่งรักต้องห้าม” กับหญิงงามที่เป็นภรรยาของนายทหารเอก
ความลับที่กลายเป็นบาป นำไปสู่การฆาตกรรม ความสูญเสีย และคำพยากรณ์ที่ยิ่งกว่าอาถรรพ์

ภายในวัง ความรัก ความเกลียดชัง และการแก่งแย่งในสายเลือดปะทุขึ้น
อับซาโลม บุตรชายที่หล่อเหลาและเปี่ยมเสน่ห์ กลับกลายเป็นศัตรูที่ดาวิดต้องรับมือด้วยหัวใจแตกสลาย
เขาชนะอับซาโลมในสนามรบ แต่แพ้อย่างย่อยยับในฐานะพ่อ--

พระธรรม 2 ซามูเอล เล่าเรื่องราวการปกครองของ กษัตริย์ดาวิด พระธรรมแบ่งเป็นสองช่วงคือ ช่วงเวลาแห่งความสำเร็จและพระพร ตามมาด้วยการตกต่ำอย่างรุนแรงด้านศีลธรรมและผลลัพธ์อันน่าเศร้า

เรื่องเริ่มต้นหลังความตายของซาอูล ดาวิดแสดงความถ่อมใจและความรักแม้ต่อศัตรู เขาประสบความสำเร็จมาก รวบรวมทุกเผ่าเข้าเป็นหนึ่งเดียว พิชิตเยรูซาเล็ม ตั้งเป็นเมืองหลวง (ศิโยน) และนำหีบพันธสัญญามาไว้ที่นั่น

จุดเปลี่ยนสำคัญคือในบทที่ 7 ที่พระเจ้าทรงทำ พันธสัญญา กับดาวิด สัญญาว่าจะสร้าง "วงศ์วาน" และ "อาณาจักรนิรันดร์" ให้เขา และกษัตริย์ในอนาคตจากเชื้อสายของเขา (คือ พระเมสสิยาห์) จะสร้างพระวิหารและสถาปนาอาณาจักรนิรันดร์

แต่ท่ามกลางพระพร ดาวิดทำบาปใหญ่หลวงกับนางบัทเชบาและอุริยาห์ แม้จะกลับใจและได้รับการอภัย แต่ผลลัพธ์จากการกระทำนั้นทำให้ครอบครัวและอาณาจักรของเขาเริ่มแตกสลาย ลูกๆ ของดาวิดทำผิดพลาดร้ายแรงยิ่งกว่า นำไปสู่การกบฏของอับซาโลม

พระธรรมนี้แสดงให้เห็นว่า แม้ผู้นำอย่างดาวิดจะล้มเหลวและบกพร่อง แต่ พระประสงค์ของพระเจ้า และ แผนการแห่งการไถ่ ยังคงดำเนินไป พระเจ้าต่อต้านความหยิ่งจองหอง ความหวังสูงสุดชี้ไปที่ กษัตริย์เมสสิยาห์ ในอนาคต ผู้จะนำอาณาจักรของพระเจ้ามาอย่างสมบูรณ์ สาระสำคัญคือ พระเจ้ายังคงทำงานอยู่เบื้องหลังประวัติศาสตร์ของมนุษย์

พระธรรม 1 ซามูเอล (เดิมรวมกับ 2 ซามูเอล) เรื่องราวเปลี่ยนผ่านอิสราเอลจากกลุ่มเผ่าสู่การเป็นอาณาจักร โดยเน้นที่สามตัวละครหลัก: ซามูเอล ผู้เผยพระวจนะ, กษัตริย์ซาอูล, และ กษัตริย์ดาวิด

เรื่องเริ่มด้วยนางฮันนาห์ผู้คร่ำครวญและให้กำเนิดซามูเอล บทเพลงของเธอ

ในบทที่ 2 เน้นย้ำการที่พระเจ้าต่อต้านคนหยิ่งจองหองและยกชูผู้ถ่อมใจ ซึ่งเป็นแก่นของเรื่องราวทั้งหมด ซามูเอลเติบโตเป็นผู้นำในขณะที่ชาวฟิลิสเตียเป็นศัตรู อิสราเอลพึ่งพาหีบพันธสัญญาอย่างหยิ่งผยอง จึงพ่ายแพ้ พระเจ้าแสดงว่าพระองค์ไม่ใช่เครื่องรางและต่อต้านความหยิ่งทั้งของศัตรูและประชากรพระองค์ อิสราเอลต้องถ่อมใจและเชื่อฟัง

อิสราเอลต้องการกษัตริย์แบบชาติอื่น (อยู่ดีไม่ว่าดี หาเรื่อง) พระเจ้าทรงอนุญาต แม้แรงจูงใจผิด ซาอูล กษัตริย์คนแรกเริ่มต้นดีแต่ขาดความสัตย์ซื่อและความถ่อมใจ นำไปสู่การล่มสลาย เรื่องของเขาเป็นคำเตือนให้เห็นข้อเสียของตนเอง

พระเจ้าเลือกดาวิด เด็กเลี้ยงแกะที่ถ่อมใจและเชื่อในพระเจ้าอย่างสุดใจ เรื่องดาวิดกับโกลิอัทสะท้อนเพลงของฮันนาห์: คนหยิ่งถูกทำให้ต่ำลง คนถ่อมถูกยกขึ้น ซาอูลตามล่าดาวิด แต่ดาวิดแสดงความอดทนและวางใจในเวลาของพระเจ้า เรื่องราวของเขาหนุนใจให้เชื่อว่าพระเจ้ากำลังทำงานอยู่เสมอ แม้ตัวละครจะล้มเหลว แต่พระธรรมนี้แสดงให้เห็นพระประสงค์ของพระเจ้าที่ทำงานอยู่เบื้องหลังประวัติศาสตร์

พระธรรมนางรูธ เป็นงานเขียนชั้นเยี่ยมที่ใช้ศิลปะเชิงเทววิทยา เชิญชวนให้ใคร่ครวญถึงการที่พระเจ้าเข้ามาเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวัน

เรื่องราวมีตัวละครหลักคือ นาโอมี หญิงม่ายชาวอิสราเอล, นางรูธ หญิงชาวโมอับ, และ โบอาส ชาวนาผู้มั่งคั่งและเป็นญาติของนาโอมี

เรื่องเริ่มต้นในยุคผู้ที่ผู้ไม่ใช้ปกครองอยู่ ซึ่งเป็นช่วงเวลาอันมืดมน ครอบครัวของนาโอมีอพยพไปโมอับเนื่องจากกันดารอาหาร สามีและลูกชายสองคนเสียชีวิต เหลือเพียงนาโอมีกับลูกสะใภ้สองคน นาโอมีตัดสินใจกลับอิสราเอล แม้จะทราบว่าหญิงม่ายต่างชาติจะลำบาก นางรูธแสดงความสัตย์ซื่ออย่างยิ่งใหญ่ ติดตามนาโอมีกลับไป โดยกล่าวว่าพระเจ้าของนาโอมีจะเป็นพระเจ้าของตนด้วย (หัวใจเธอมันน่ากราบ)

ในบทที่ 2 นางรูธออกไปเก็บข้าวในนาของโบอาส ซึ่งเป็นญาติของนาโอมี โบอาสทราบเรื่องของนางรูธและแสดงความเมตตาอย่างเห็นได้ชัด โดยจัดเตรียมเป็นพิเศษให้นางรูธซึ่งเป็นคนต่างชาติได้เก็บเกี่ยวได้ การกระทำนี้เป็นการเชื่อฟังพระบัญญัติที่ให้เมตตาคนต่างชาติและคนยากจน โบอาสประทับใจในความสัตย์ซื่อของนางรูธที่มีต่อนาโอมีนาโอมีทราบเรื่องโบอาสก็ตื่นเต้น กล่าวว่าโบอาสอาจเป็น ญาติผู้ไถ่ถอน ซึ่งมีหน้าที่แต่งงานกับหญิงม่ายและดูแลครอบครัว

ในบทที่ 3 นาโอมีกับรูธวางแผน และนางรูธไปพบโบอาสเพื่อขอให้เขาไถ่ถอนครอบครัวของนาโอมีและแต่งงานกับเธอ โบอาสเรียกนางรูธว่าเป็น "หญิงใจงาม" และรับปากว่าจะจัดการตามธรรมเนียม

ท้ายที่สุด แม้จะมีญาติที่ใกล้ชิดกว่า แต่เขาปฏิเสธการไถ่ถอนเมื่อรู้ว่าต้องแต่งงานกับนางรูธ โบอาสจึงรับเอาที่ดินและทรัพย์สินของนาโอมีและแต่งงานกับนางรูธ แสดงความสัตย์ซื่อต่อครอบครัวเช่นเดียวกับนางรูธ โศกนาฏกรรมถูกพลิกกลับเมื่อนางรูธมีบุตร นำความยินดีมาสู่นาโอมี

เรื่องราวนี้แสดงให้เห็นถึงการที่พระประสงค์ของพระเจ้า ร้อยเรียงอยู่ในการตัดสินใจและความสัตย์ซื่อของมนุษย์ แม้ตัวละครจะกล่าวถึงพระเจ้าน้อย แต่การจัดเตรียมของพระเจ้าปรากฏอยู่ในทุกฉาก พระองค์ใช้ความกล้าหาญของนางรูธและความเมตตาของโบอาสในการกอบกู้ครอบครัวของนาโอมี

พระธรรมจบลงด้วยลำดับวงศ์ตระกูล แสดงว่าบุตรของโบอาสกับนางรูธคือโอเบด ปู่ของกษัตริย์ดาวิด และอยู่ในเชื้อสายของพระเมสสิยาห์ เหตุการณ์ธรรมดาถูกถักทอเข้าไปในเรื่องราวการไถ่ที่ยิ่งใหญ่ของพระเจ้า สาระหลักคือการใคร่ครวญว่าพระเจ้าอาจกำลังทำงานในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในชีวิตเราเช่นกัน