Bijdetijds – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

Hemelvaartsmuziek van een grote naam.

Als je de naam van Karlheinz Stockhausen niet kent, moet je je afvragen of je wel liefhebber van Nieuwe Muziek bent. Niet alleen heeft deze man de Loop der Dingen in de na-oorlogse muziek verregaand bepaald, zijn invloed strekt zich uit tot ver buiten de gecomponeerde muziek. Hij wordt zelfs de ‘Godfather of Techno’ genoemd en helemaal absurd is dat niet, want zonder zijn pionierswerk in de elektronische muziek was er nooit zoiets als ‘dance’ geweest.

In muziekgeschiedenissen komen we vooral zijn vroege werk uit de jaren vijftig en zestig tegen. Stockhausen loopt in die tijd voorop met het serialisme, met elektronica (zowel op de band als live), met toevalselementen en wat al niet meer. Buiten de leerboeken heeft ook Licht de aandacht getrokken: een magnum opus van zeven opera’s waarin hij niet te beroerd is om zangers door de lucht te laten zweven of instrumentalisten in helikopters rond te laten vliegen.

Slecht weinig mensen kennen zijn allerlaatste werk: Klang. Nadat hij in Licht de zeven dagen van de week toonzette, wilde hij nu hetzelfde doen met de vierentwintig uur van de dag. Daarna wilde hij verder gaan met de zestig minuten van het uur, en de seconden in de minuut. Helaas kwam de dood tussen al die mooie plannen: eind 2007 overleed Stockhausen op 79-jarige leeftijd.

Bij zijn dood had hij eenentwintig van de vierentwintig uren voltooid. Iets zegt ons dat hij al wist dat hij een ziekte onder de leden had. Vanaf het vijfde uur begon hij namelijk vals te spelen. Hij maakte afgeleide werken van de reeds voltooide uren en, geheel tegen zijn gewoonte in, bombardeerde hij die tot aparte werken. Op die manier hoopte hij vermoedelijk vóór zijn tijd kwam alsnog aan vierentwintig werken te komen. De cyclus bestaat zodoende uit de volgende delen:

* Vier volledig los gecomponeerde uren: 1. Himmelfahrt; 2. Freude; 3. Natürliche Dauern; 4. Himmelstür

* Uur 5-12: Harmonien en zeven afgeleide werken

* Uur 13-21: Cosmic pulses en acht afgeleide werken

Vandaag horen we twee van de 21 uren. Als eerste horen we (toepasselijk voor deze tijd van het jaar) Himmelfahrt, voor sopraan, tenor en synthesizer. Stockhausen, die jarenlang pionierswerk had gedaan in de elektronische muziek, was niet te beroerd om nu zelf een instrument uit de popmuziek over te nemen. Tegelijk is Himmelfahrt ook een terugkeer naar het geloof uit zijn jeugd. Stockhausen was zijn hele leven diep spiritueel, maar had zich jarenlang gefocust op New Age-ideeën. In de eerste twee uren treedt het katholieke geloof weer op de voorgrond, want ook Freude eert met Pinksteren een christelijke feestdag.

Daarna horen we het vijfde uur, Harmonien. Zoals gezegd de basis van niet minder dan zeven andere uren. Wat ze delen is de combinatie van solo-instrumenten met klankregeling. In zekere zin doen ze denken aan de werken die de componist in de jaren zeventig voor verschillende solo-instrumenten schreef.

Tot slot horen we nog enkele van Stockhausens oude werken: de eerste vier Klavierstücke. Deze werken horen tot het minst toegankelijke wat hij gemaakt heeft. Het toont hoeveel zijn stijl in vijftig jaar veranderd was.

Afspeellijst

1. Himmelfahrt

Uitvoerenden

Barbara Zanichelli (sopraan), Hubert Mayer (tenor), Antonio Pérez Abellán (synthesizer) (1)

Fie Schouten (basklarinet) (2)

Pi-Hsien Chen (piano) (3)

Hedendaagse muziek van het IJslandse kunstenaarscollectief Bedroom Community

In deze uitzending hoort u muziek van vijf componisten die verbonden zijn aan het IJslandse kunstenaarscollectief Bedroom Community, opgericht door componist en producer Valgeir Sigurðsson. Van verstilde elektronica tot heftige strijkers en rituele ritmes – muziek die even ruig en duister is als het IJslandse landschap.

Pianist Adam Pinto speelt werken van Australische componisten

Adam Pinto, piano

CD: Tall Poppies TP272 (2023)

Het laatste stuk van Louis Andriessen

May was het laatste stuk van Louis Andriessen (foto), die in 2021 overleed aan de gevolgen van de ziekte van Alzheimer. Hij schreef May op de beroemde tekst van Herman Gorter, voor Capella Amsterdam en het Orkest van de Achttiende Eeuw, die het in 2020 onder leiding van Daniël Reuss in de NTR ZaterdagMatinee in première brachten.

In deze uitzending van Bijdetijds blijven we met Printemps van Otto Ketting in lentesferen. Tot slot klinkt Sub nocte per umbras van Klaas de Vries, die dit jaar tachtig wordt en in de jaren zeventig bij Ketting studeerde.

Vandaag aandacht voor drie Britse componisten die met hun composities reflecteren op het lot van de mens, de grootsheid van de aarde en het mysterie van het bestaan.

Hedendaagse muziek van Claude Vivier en Karlheinz Stockhausen

De Canadees Claude Vivier studeerde in 1971-72 enkele maanden in Nederland. Aan de Plompetorengracht bezocht hij het Instituut voor Sonologie, dat inmiddels sinds 1986 in Den Haag is gevestigd. Daarna ging hij in de leer bij Stockhausen. In deze uitzending van Bijdetijds klinken werken van beide componisten.

Toen de Duitse natuurkundige Fritz Pfleumer in 1928 de magneetband uitvond, kon hij waarschijnlijk niet vermoeden dat de bandrecorder voor componisten in de jaren ‘50 een magisch instrument zou worden. De magneetband stelde hen in staat muziek te componeren die destijds overkwam als pure tovenarij. Vandaag laten we een aantal iconische tape-composities horen, met hier en daar wat uitleg. Want hoe doe je dat eigenlijk, componeren met tape?

Hedendaagse muziek van Feldman, Takemitsu en Scelsi

Morton Feldman (foto) had grote bewondering voor Toru Takemitsu. En hij zorgde ervoor dat Giacinto Scelsi onderdak vond bij de grote Weense uitgeverij Universal Edition. Daarom in deze uitzending van Bijdetijds stukken van elk van deze drie belangrijke componisten.

Hedendaagse muziek van Australische componisten, uitgevoerd door cellist Daniel Pini.

Daniel Pini groeide op als dirigent en cellist in Australië. Hij nam vijf zeer unieke solo-cellowerken op van gevestigde Australische componisten: Victoria Pham, Brett Dean, Deborah Cheetham Frailloin, Liza Lim en Carl Vine.

Hoewel Australische hedendaagse muziek wortelt in de Europese traditie, zijn er ook veel invloeden van inheemse Australische artiesten en culturele perspectieven in te horen, verrijkt door de opkomst van sterke First Nations muzikale stemmen. En dan is er nog het eindeloze Australische landschap en zijn alles onthullende felle zon die de muziek beïnvloedt.

Playlist

De Russische componist Sofia Goebaidoelina overleed op 13 maart op 93-jarige leeftijd. Zij was een van de meest invloedrijke componisten van na de Tweede Wereldoorlog. Deze uitzending van Bijdetijds is helemaal aan haar gewijd.