Bijdetijds – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

Donaueschinger Musiktage 2025

Ook deze herfst vinden de Donaueschinger Musiktage voor hedendaagse muziek plaats in het Zuid-Duitse stadje Donauschinger. Dit jaar van 16 t/m 19 oktober. In deze aflevering van Bijdetijds laten we muziek horen van componisten van wie op het festival premières te horen zullen zijn.

Er is op het festival niet alleen muziek te horen, er zijn ook kunstinstallaties, lezingen en meer. U moet er een stukje voor rijden, maar het is de rit ongetwijfeld waard.

Hedendaagse muziek voor orgel en carillon

Zeg eens eerlijk: aan wat voor muziek denkt u bij het orgel en het carillon? ‘Kerk’ en ‘oud’ zullen waarschijnlijk uw eerste associaties zijn. Bij het orgel denken velen aan psalmen op zondag, of aan het omvangrijke werk van Bach. Bij het carillon denken we onmiddellijk aan de aloude, alomtegenwoordige Valerius-bundel die vaak over pittoreske oude binnensteden klinkt.

Maar Nieuwe Muziek is enorm flexibel. Voor elk instrument bestaat wel een modern repertoire, dus zeker ook voor orgel en carillon. Vandaag maken we kennis met een paar van die composities.

Om te beginnen horen we fragmenten uit een dubbel-cd die onlangs bij het label Wergo is verschenen. Te horen zijn stukken voor automatisch orgel. Sommige moderne orgels (vooral in Duitsland) hebben een elektronische module waarop je een laptop kunt aansluiten. Zo is het ook mogelijk om, met behulp van MIDI, het orgel automatisch te laten spelen. Ingewikkelde seriële composities die voor mensenhanden niet uit te voeren zijn, kunnen nu tot klinken komen. Naast vier hedendaagse composities horen we ook één moderne klassieker: een etude van Conlon Nancarrow, oorspronkelijk geschreven voor de pianola.

Daarna gaan we naar het carillon, om precies te zijn het carillon van de Sint-Jan in ‘s-Hertogenbosch. Bij dit instrument zijn we gewend aan automatische bespeling. Al eeuwen gaat het klokkenspel op gezette tijden af dankzij een cilinder met pinnetjes. Maar hier horen we toch een stadsbeiaardier van vlees en bloed. Joost van Balkom speelt op November Music 2005 een eigen compositie en nog een werk van Jorrit Tamminga. Bij dat laatste werk wordt ook live-elektronica gebruikt. Om dat allemaal te horen moet het publiek in de toren zitten – en moesten wij ook in de toren opnemen!

Muzikale in memoriams

Morton Feldman componeerde in 1985 zijn orkestwerk Coptic Light, waarvoor hij zich had laten inspireren door Koptische tapijten die hij in het Louvre had gezien.

Toru Takemitsu (foto) knoopte daarbij aan in zijn orkestwerk Twill by Twilight (1988). Hij schreef het ter nagedachtenis aan Feldman, die in 1987 overleed. Twill is een weeftechniek waarbij een diagonaal ribbelpatroon in de stof ontstaat.

Takemitsu overleed in 1996. Voor Toshio Hosokawa was dit de aanleiding voor zijn Concert voor cello en orkest ‘in memoriam Toru Takemitsu’.

De Australische componist David Joseph, deel I

David Joseph, geboren in Melbourne in 1954, had van nature geen muzikale aanleg. De muzikale invloeden in zijn vroege jeugd kwamen van Russische muziek – Peter en de Wolf van Prokofjev, het Rode Legerkoor en Russische volksmuziek en kunst.

Op latere leeftijd studeerde hij compositie en bestudeerde hij vooral de muziek van Pierre Boulez en Olivier Messiaen. Joseph werkte lange tijd als docent aan het conservatorium, waar hij ook verschillende stukken schreef. Pas in 1996 studeerde David officieel af. Daarna begon hij aan een rechtenstudie. Inmiddels is hij werkzaam als advocaat.

In twee uitzendingen besteden we aandacht aan zijn kamermuziek en orkestwerken.

Cd’s: Move MCD3467 en Move MCD3302

De veelzijdige blokfluit

Vandaag hoort u in Bijdetijds hoe hedendaagse componisten de blokfluit inzetten op een nieuwe manier, met elektronica, met speciale ademtechnieken of met stiltes. En … er is ook ruimte voor humor.

Twee beroemdste componisten van twee landen

Louis Andriessen (foto) en Per Nørgård waren beiden de beroemdste componisten van hun land. Daarmee houden de overeenkomsten op, want de composities van de Nederlander Andriessen en de Deen Nørgård hadden stilistisch weinig gemeen.

Nørgård overleed in mei 2025 op 92-jarige leeftijd. Over Louis Andriessen verscheen in juni 2025 de biografie Groots is de liefde, geschreven door Jacqueline Oskamp.

Vandaag staat de accordeon centraal. We luisteren naar de belangrijkste spelers, componisten en werken uit de klassieke accordeoncanon.

In deze uitzending ontmoeten traditie en moderniteit elkaar met nieuwe werken van vier Australische componisten.

Australië heeft een lange koortraditie. De Britse kolonisten brachten in de 18e eeuw ook hun zanggeschiedenis mee. De muzikale traditie van de oorspronkelijke Aboriginal bevolking was hoofdzakelijk vocaal. Instrumenten verschenen pas later op het toneel. In deze uitzending ontmoeten traditie en moderniteit elkaar met nieuwe werken van vier Australische componisten.

Ouyen watches the whispers of time,

Passing over the black water in the breeze.

Ouyen listens,

Hidden in the shadows

Counting the splashes and tracing the dream.

There is a power, In stillness, In silence, In waiting

Looking up to the sky, Feeling the earth below,

Standing in awe, And silence

Listening

There is a power, In stillness, In silence, In waiting

Listening, To the spaces between trees

As we stand And breathe

Finding the quiet within

There is a power, In stillness, In silence, In waiting

Remembering, That we can stand alone

And still be connected

Like the quiet language of trees

Beneath the surface, Their roots entwined

Reaching out and holding strong

There is a power, In stillness, In silence, In waiting.

Wings, A dream of wings.

A bird, I am flying.

Looking down At tree tops

A forest of tree tops.

I see a clearing, A path, leading somewhere …

I dream I am in a boat On a wide river,

Being carried along by its current.

A wide river, leading out to sea.

I am a boat, Alone in the ocean.

Floating away from shore.

A dream of stairs, Endless stairs

Like Piranesi or Escher, Going up and up

But never ascending.

There is a door. I open it.

Limitless blue, The sky opens up before me.

I dream of a ladder,

Like Jacob dreamed of a ladder Reaching up

Rung after rung, Higher and higher I climb.

And like Jacob I hear a voice, saying

‘I am with you. I will not leave you.’

I hear birds, Music.

Now as I was young and easy under the apple boughs

About the lilting house and happy as the grass was green,

The night above the dingle starry,

Time let me hail and climb

Golden in the heydays of his eyes,

And honoured among wagons I was prince of the apple towns

And once below a time I lordly had the trees and leaves

Trail with daisies and barley

Down the rivers of the windfall light.

And as I was green and carefree, famous among the barns

About the happy yard and singing as the farm was home,

In the sun that is young once only,

Time let me play and be

Golden in the mercy of his means,

And green and golden I was huntsman and herdsman, the calves

Sang to my horn, the foxes on the hills barked clear and cold,

And the sabbath rang slowly

In the pebbles of the holy streams.

All the sun long it was running, it was lovely, the hay

Fields high as the house, the tunes from the chimneys, it was air

And playing, lovely and watery

And fire green as grass.

And nightly under the simple stars

As I rode to sleep the owls were bearing the farm away,

All the moon long I heard, blessed among stables, the nightjars

Flying with the ricks, and the horses

Flashing into the dark.

And then to awake, and the farm, like a wanderer white

With the dew, come back, the cock on his shoulder: it was all

Shining, it was Adam and maiden,

The sky gathered again

And the sun grew round that very day.

So it must have been after the birth of the simple light

In the first, spinning place, the spellbound horses walking warm

Out of the whinnying green stable

On to the fields of praise.

This earth I never damage. I look after.

This ground and this earth, like brother and mother.

Earth. Like your father or brother or mother,

because you born from earth. You (got to) come back to earth.

We come from earth, bones. We go to earth, ashes

Our story is in the land. It is written in those sacred places.

Dreaming place… We can’t break law.

No-one can walk close to those sacred places.

Dreaming place…sacred places.

…secret place (not small. Secret place is biggest one.

Everywhere. Powerful.

… something underneath, (under) the ground

This ground and this earth, like brother and mother.

Like your father or brother or mother,

because you born from earth. You got to come back to earth.

When I die I become earth [again]. I’ll be buried here.

I’ll be with my brother, my mother.

My spirit has gone back to my country,

my mother.

Not for a single moment did I imagine that this solemn and awful duty

would one day fall to me*.

These two men are laying down their lives in mankind’s most noble goal

the search for truth and understanding.

the skies above our cities and towns, but the deadly power of abused

technology.

In ancient days, men looked at stars and saw their heroes in the

constellations. In modern times, we do much the same, but our heroes are

epic men of flesh and blood. Fate has ordained that the men who went

on the moon to explore in peace will stay on the moon to rest in peace.

They will be mourned by their families and friends; they will be mourned

by their nation; they will be mourned by the people of the world; they will

be mourned by a Mother Earth that dared send two of her sons into the

unknown.

the unknown. Now this madness of war is once more spreading through

the world.

Every human being who looks up at the moon in the nights to come will

know that there is no hope for their recovery … know that here is some

corner of another world that is forever mankind.

and men of good will wherever they may be. God bless you all.

Hedendaagse treurmuziek uit Japan

Toshio Hosokawa (foto) schreef een celloconcert ter nagedachtenis aan de grote Japanse componist Toru Takemitsu, die in 1996 overleed. Takemitsu op zijn beurt schreef treurmuziek voor de stad waarin Hosokawa in 1955 werd geboren. Deze Funeral Music hoort bij de film Black Rain, die regisseur Shohei Imamura baseerde op de roman Zwarte regen van Musuji Ibuse, over de naweeën van de atoombom op Hiroshima en de gevolgen voor een jong Japans gezin.

Niet diep treurig, maar wel zeer melancholiek is het driedelige Cloud Scapes – Moon Night van Hosokawa, waarmee deze uitzending van Bijdetijds wordt afgesloten. De bezetting van accordeon en sho, het Japanse mini-pijporgeltje dat met de mond wordt bespeeld, zorgt voor betoverende klankkleuren.

Hedendaagse muziek: Alban Berg ontmoet Duke Ellington

Quinsin Nachoff is een Amerikaanse tenorsaxofonist, die muziek componeert waarin grenzen tussen de genres niet meer bestaan. In zijn Vioolconcert reikt Alban Berg Duke Ellington de hand. Zijn strijkkwartet bestaat uit vier miniconcertjes voor elk van de leden. Is het klassieke muziek? Is het jazz? Je kunt je afvragen of het er iets toe doet.