Botanitopya

Tüm varlığını ve yaşamını doğa tarihine adayan Banks bağlantılarıyla dünyadaki egzotik bitki ve hayvan trafiğini yöneten, toplayıcıları dünyanın dört bir tarafına göndererek tüm bu zenginliğin Kral adına Londra’ya akmasını sağlayan kişilerin başında geliyor.

Kavak ağaçlarını da içine alan söğütgiller (Salicaceae) ailesine ait söğüt ağacının bilimsel cins adı Salix. 300’ü aşan türü var. Daha küçük yapıda arktik türlerden, Salix babylonica gibi daha gösterişli salkımsöğütlere, dünyanın birçok bölgesinde doğal olarak yetişiyor. Hipokrat hastalarına ateş ve iltihaplanma tedavisi için söğüt kabuğu çiğnemelerini önermiş.

Bilimsel cins adı Rhododendron. Bitki avcılarının cazibesine kapıldığı bu görkemli güzelliğin yüzlerce türü var; o yüzden taksonomide botanikçilerin işini hayli zorlaştırıyor. Kuzey Yarımküre’de geniş bir coğrafyaya dağılıyor ormangülleri… Farklı yükseklik ve habitatlarda yetişen, farklı renkte, boyutlarda çiçekleri olan çeşitleri bo ormangüllerinin… Küçücük Alp gülleri de var; boyu 30 metreye ulaşan dev olanları da...

Geçen hafta Cizvit papazların Çin’den Avrupa topraklarına taşıdığı bitkilerden bahsetmiştim; bugün yine Çin’de dolaşmaya devam edip onların çiçek kültürüne derinliğine bakıp daha sonra en çok öne çıkan “dört beyefendi çiçek”, bambu, orkide, erik çiçeği ve krizantemden konuşalım…

Çin doğası, bitki ve hayvanlarıyla en zengin ülkelerin başında geliyor ve binlerce yıllık kültürlerinde doğadaki her şey, -Avrupa etkisine girmeden önce- anlam dünyalarıyla da iç içe... Eski Çin edebiyatında, klasik şiirlerinde çiçekleri güzellik metaforu olarak kullanmışlar. Matteo Ricci'nin başını çektiği, botanikçi de olan Cizvit papazlar Katolik öğretisini Çin'e uydurmakla kalmayıp kendilerini de Çin'e uydurmuş, onlar gibi giyinip konuşmaya, Konfüçyüs'ü hatmedip kısa sürede toplumun parçası olmaya başlamışlar ve elbette bol bitki de toplamışlar...

Şehrin kullanılmayan bölgelerinin bitkileri sokak otları ve onların kent ekolojisindeki yerini sanatçı ve akademisyen Kerem Ozan Bayraktar ile konuştuk.

Emily Dickinson’un çocukluk yıllarında beri oluşturduğu herbaryumu, bilim ve şiirin buluştuğu nadir eserlerden biri sayılıyor. Botanikle erken yaşta tanışmış; yaşamı boyunca bahçecilik -bahçıvanlık bilgisini geliştirmekle uğraşmış ve bu, ömür boyu süren ve şiirle iç içe geçen bir bağlılığa dönüşmüş.

17. yüzyıl sonu ve 18. yüzyıla uzanıp, Joseph Piton de Tournefort’un seyahatnamesinde Türkiye florasına, botanik tarihine ışık tutan neler var, ona bakacağız.

"Darwin'in En Güzel Bitkiler" kitabı, müthiş bir deha ve onun "aşkla" bağlandığı bitkiler: Doç. Dr. Mehmet Bona ile söyleşi.