Ciekawostki Historyczne

Przez wieki wokół Świętej Inkwizycji narosło wiele mitów. Jak było tak w istocie? Czy diabeł faktycznie jest taki straszny, jak się go maluje?


Autor testu: Herbert Gnaś
Lektor: Edgar Hein,
Montaż: Tomasz Sowa,


Bibliografia:
1. 1243-1254 – SS Innocentius IV – Bulla ‘Ad Extirpanda’ [AD 1252-05-15], dostęp: 22.12.2022.
2. A. S. Budziński, Quo vadis Europa?, Tektime, Werona 2019.
3. E. Burman, The Inquisition: the Hammer of Heresy, Dorset Press, New York 1984.
4. J. Callejo, Historia czarów i czarownic, Bellona, Warszawa 2011.
5. R. M. Golden (red.), Encyclopedia of Witchcraft. The Western Tradition, volume 2, ABC-Clio, Santa Barbara 2006.
6. E. Kruk, Kilka uwag na temat przyznania się do winy w trybie art. 335 K.P.K., „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Prawnicza”, zeszyt 105/2019.
7. D. Majchrzak, Historia prawa człowieka do obrony. Współczesne jego rozumienie, „Civitas et Lex”, nr 1/2022.
8. K. Sójka-Zielińska, Historia prawa, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1998.
9. I. Szpotakowski, Proces inkwizycyjny w Europie a procedura karna w cesarskich Chinach- rzeczywiste czy jedynie pozorne podobieństwo? [w:] I. Szpotakowski (red.), Rozważania nad procesem stanowienia prawa w Polsce i Chinach na przestrzeni wieków. Wybrane zagadnienia, ArchaeGraph, Łódź-Kraków 2020.
10.A. Tęcza-Paciorek, Zasada domniemania niewinności w polskim procesie karnym, Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2012.

Ta wybitna matematyczna, astrolożka i filozofka jest przywoływana jako symbol ofiary fanatyzmu politycznego i religijnego. Wielu chce widzieć w niej pierwszą feministkę walczącą z patriarchatem. A historia jej śmierci pokazuje do jak okrutnych czynów potrafi doprowadzić fanatyzm. 
Poznajcie historię życia i brutalnego zabójstwa jednej z najwybitniejszych kobiet starożytności - Hypatii z Aleksandrii.


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Bibliografia:
Bell, T. Hershman, A. Holland, Niezwykłe. 366 kobiet, które zmieniły bieg historii, Znak Koncept, Kraków 2022
Dzielska, Hypatia z Aleksandrii, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitatis, Kraków 2006
Pawłowska, Piękna i mądra – Hypatia z Aleksandrii (355?–415), „Neutrino”, nr 28/2015
Artykuły:
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2022/12/22/hypatia-polityka-i-religia/ 
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2018/02/24/zamurowal-wlasna-corke-zywcem-wraz-z-koniem-jak-traktowano-kobiety-w-starozytnych-atenach/ 
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2016/02/11/agnodike-podnosila-spodnice-by-zdobyc-prace-co-jeszcze-musialy-znosic-pierwsze-ginekolozki/ 
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2024/12/09/i-sobor-nicejski/ 

Bohaterka dzisiejszego odcinka to kobieta zawięta, która przeszła długą drogę od biednej Greczynki z Imperium Osmańskiego do żony najbogatszego człowieka Rzeczypospolitej. Jak tego dokonała? Droga ta była zawiła i pełna niespodzianek, ale dzięki zawziętości, czarowi i głowie na karku, a także odrobinie szczęścia i dobrym koneksjom, udało jej się.
Poznajcie fascynujące losy Zofii Potockiej


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Inspiracją do powstania odcinka były artykuły portalu CiekawostkiHistoryczne.pl
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2017/08/16/jak-przetransportowac-zwloki-kareta-poradnik-dla-naprawde-zdesperowanych-zalobnikow/
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2021/02/18/rodzice-zamordowali-jego-ciezarna-zone-kolejne-malzonki-notorycznie-go-zdradzaly-stanislaw-szczesny-potocki-nie-mial-szczescia-w-milosci/ 

Bibliografia:

Joanna Puchalska, Bo to złe kobiety były, Fronda 2017.
Jerzy Łojek, Dzieje pięknej Bitynki. Historia życia Zofii Potockiej 1760-1822, Glob 1988.
Andrzej Fedorowicz, Irena Fedorowicz, Wybranki fortuny. Niezwykłe Polki, które podbiły świat, Prószyński i s-ka, 2017.

Ta wybitna Polka zapisała się w historii jako pisarka, działaczka społeczna i konspiratorka. Była jedną z pierwszych osób broniących tezy, iż kobiety i mężczyźni są równi. Dążyła do polepszenia sytuacji kobiet przede wszystkim przez ich edukację i nie bała się otwarcie krytykować myśli, które temu dążeniu zagrażały.

Poznajcie fascynujące losy Narcyzy Żmichowskiej


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Inspiracją do powstania odcinka był artykuł portalu CiekawostkiHistoryczne.pl:

https://ciekawostkihistoryczne.pl/2022/09/26/narcyza-zmichowska-biografia/ 

Bibliografia:

1. Barbara Winklowa, Narcyza Żmichowska i Wanda Żeleńska, Wydawnictwo Literackie, 2004.
2. Narcyza Żmichowska, dzieje.pl / dostęp: 25.06.2025.
3. Natalia Mętrak, Narcyza Żmichowska. Życie i twórczość, culture.pl / dostęp:  25.06.2025.
4. Andrzej Fedorowicz, Buntowniczki. Niezwykłe Polki, które robiły, co chciały, Prószyński i S-ka, 2019. 

Poznański Czerwiec 1956 był pierwszym w PRL strajkiem generalnym i demonstracjami ulicznymi, które miały miejsce w dniach 28-29 czerwca 1956 w Poznaniu. Choć miał podłoże ekonomiczne, demonstranci wznosili też hasła niepodległościowe i religijne, domagając się m.in. uniezależnienia Polski od ZSRR.


Autor testu: prof. dr hab. Stanisław Jankowiak,  Przemysław Matusik
Lektor: Edgar Hein,
Montaż: Tomasz Sowa

Dziś opowiem Wam o niezwykłej kobiecie. Pierwszej dyplomowanej lekarce praktykującej na ziemiach polskich. Jej historia jest opowieścią o uporze oraz wierze we własne możliwości. I stanowi niezwykłą inspirację dla wszystkich. Szkoda tylko, że wciąż nie mówi się o niej wystarczająco dużo.
Poznajcie fascynujące losy doktor Anny Tomaszewicz-Dobrskiej.


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Inspiracją do powstania odcinka był artykuł portalu CiekawostkiHistoryczne.pl
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2021/11/01/doktor-anna-medyczna-pionierka/

Bibliografia:

1. Z. Filar, Anna Tomaszewicz – Dobrska. Karta z dziejów polskich lekarek, Warszawa 1959.
2. E. Tylińska, Droga do kariery akademickiej kobiet na ziemiach polskich na przełomie XIX i XX w., „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2003, nr 3/4.
3. K. Wajs, S. Wajs, Anna Tomaszewicz-Dobrska w walce o równouprawnienie kobiet w zawodzie lekarza w 2 poł. XIX w., „Archiwum Historii Medycyny” z. 2, 1977.
4. Pierwsza w Polsce kobieta z dyplomem lekarskim: Anna Tomaszewicz- Dobrska, fundacja.stare-powazki.pl, 17.05.2024 / dostęp: 18.04.2025.
5. M. Zieleniewska, "Precz z Polski z dziwolągiem kobiety-lekarza!" – mówił słynny chirurg o dr Annie Tomaszewicz-Dobrskiej, medonet.pl, 11.11.2022  / dostęp: 18.04.2025.
6. A. Urbanik-Kopeć, Anna Tomaszewicz-Dobrska (1854-1918), nauka.tvp.pl, 7.03.2023 / dostęp: 18.04.2025.

W latach 50. Duńczycy przeprowadzili eksperyment społeczny. Ich celem było stworzenie nowego pokolenia Grenlandczyków. Zamiast tego doprowadzili do tragedii.


Autor testu: Anna Baron-Jaworska,
Lektor: Edgar Hein,
Montaż: Tomasz Sowa.


Bibliografia:

1. Ellen Otzen, The children taken from home for a social experiment, bbc.com, 10.06.2015 (dostęp: 11.12.2021).
2. Dania. Rdzenni Grenlandczycy domagają się odszkodowania od państwa za nieudany eksperyment, polsatnews.pl, 23.11.2021 (dostęp: 11.12.2021).
3. Eksperyment społeczny, który zamienił się w ludzki dramat, wp.pl, 12.06.2015 (dostęp: 11.12.2021).
4. Inuici. Lud północy, który nauczył się radzić sobie w ekstremalnych warunkach, onet.pl, 27.06.2020 (dostęp: 11.12.2021).

Dziś zmierzymy się z prawdziwą legendą. Człowiekiem, którego życie i śmierć wciąż stanowią przedmiot burzliwych dyskusji. Uważa się go za prawdziwego diabła, mającego przyczynić się do upadku jednej z najbardziej wpływowych dynastii. Czy rzeczywiście nim był? Poznajcie historię Grigorija Rasputina.


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Bibliografia:

1. Douglas Smith, Rasputin. Wiara, władza i zmierzch dynastii Romanowów, Wydawnictwo Literackie, 2018.
2. Andrew Cook, Zabić Rasputina. Prawdziwi zabójcy szalonego mnicha, Amber, 2007.
3. Simon Sebag Montefiore, Romanowowie 1613-1918, Znak Horyzont, 2025.
4. Rasputin: The Devil in the Flesh, reż. Olly Lambert, Oxford Film & Television, 2002.

Artykuły powiązane na Ciekawostkach Historycznych:

https://ciekawostkihistoryczne.pl/2018/03/12/kto-naprawde-zabil-rasputina/
https://ciekawostkihistoryczne.pl/2020/07/12/zawrotna-kariera-rasputina-od-leczenia-hemofilii-do-doradcy-cesarzowej/

Dziś zajrzymy do świata kobiet, który od wieków fascynuje swoją tajemniczością oraz ekskluzywnością. Budzi również wiele kontrowersji, szczególnie w krajach Zachodu, w których czasami trudno jest zrozumieć i zaakceptować specyfikę funkcjonowania japońskiej kultury. Poznajcie historię gejsz. 


Inspiracją do powstania dzisiejszego odcinka jest książka “Historia Japonii. Niezwykła opowieść o Kraju Wschodzącego Słońca, samurajach, siogunach i zen” autorstwa Clementsa Jonathana, wydawnictwa SBM. Jeśli ciekawi Was temat zarówno historii, jak i kultury tego niezwykłego państwa, to serdecznie zachęcam do sięgnięcia po tę pozycję, która w przekrojowy oraz bardzo wciągający sposób przybliża nam dzieje kraju kwitnącej wiśni.


Tekst: Anna Baron-Jaworska
Lektor: Anna Baron-Jaworska
Montaż: Tomasz Sowa


Bibliografia:

1. Jonathan Clements, Historia Japonii. Niezwykła opowieść o Kraju Wschodzącego Słońca, samurajach, siogunach i zen, Wydawnictwo SBM, 2025.
2. Mineko Iwasaki, Gejsza z Gion, Wydawnictwo Albatros, 2003.
3. Sayo Masuda, Autobiography of a Geisha, Wydawnictwo Vintage, 2004.
4. Rosella Menegazzo, Japonia, Wydawnictwo Arkady, 2008.

Posiłek za odkupienie win. Kawałek chleba spożyty nad ciałem, by zapewnić duszy życie wieczne. Jak to możliwe? Wszystko dzięki zjadaczom grzechów.


Autorka testu: Gabriela Bortacka,
Lektor: Edgar Hein,
Montaż: Tomasz Sowa,


Bibliografa

1.Chisholm H., Sin-eater, „Encyclopædia Britannica”, Cambridge University Press.
2. Last 'sin-eater’ celebrated with church service, 19.09.2010, bbc.com [dostęp: 5.04.2022].
3. Puckle B., Funeral customs. Their origin and development, Londyn 1926.
4. Sedgwick I., Inviting Sin-Eaters to a Funeral: Fact or Folklore?, icysedgwick.com [dostęp: 5.04.2022].