Cuntrasts

Reto Cavigelli malegia mintga di. Dapi passa 45 onns. Cun il temp è creschì in’ovra vasta ed impressiunanta. Maletgs expressivs che siglian en fatscha ad ins, dentant er maletgs ruassaivels e quietants. Maletgs ch’èn adina puspè er in spievel da l’intern. Expressiun da temps stgirs, plain dubis e cumbats, ma er da regurdientschas da l’uffanza a Siat.

Il cineast Gieri Venzin ha visità Reto Cavigelli en ses atelier a Turitg. Co lavura in pictur artist da 75 onns e co vegn el tar ses maletgs?

Ils films da Gion Peter Casanova èn ils pli vegls films da 35mm da la Surselva, maletgs unics dal mintgadi d’avant prest 100 onns. Uss èn las rollas da film digitalisadas e per l’emprima giada insumma san ins vesair ils maletgs. Per exempel: la lavur da guaud en la Val Dadens da Silgin, ils umens che lavuran en las navadas cun tschop e chapè. U lura ils purs che vegnan l’enviern cun lur chargias (chargiunas) da fain a val. In’autra sequenza mussa la processiun da perdunanza a Vrin, e grazia a Jovita Vincenz-Solèr èsi pussaivel dad identifitgar il plevon ed il mattet cun costum da mariner e chapè da strom. Era en la Cadi ha Gion Peter Casanova filmà, numnadamain la bova da Zignau dal 1927. Tenor Oscar Nay da Zignau èn quests maletgs animads vegnids mussads en kinos americans.

En il film «Il stgazi da John Peter Casanova – Segunda part: las istorgias» mussan ils «Cuntrasts» ils films dal filmader da Vrin, commentads da persunas che han udì a raquintar da lezs onns sco era da spezialists per lavurs d’antruras e da vegls utensils agriculs.

Els n’appartegnan betg a la gruppa da ristg: la giuventetgna. Tuttina èn els pertutgads dal coronovirus e sias restricziuns. Els han forsa damain quitads economics ed existenzials, persuenter malavita da betg pudair s'entupar cun collegas. Ed en scadin cas han blers dad els temp liber da sfarlattar. Tge prender per mauns cun tut quest temp?

Ils «Cuntrasts» visitan sis giuvnas e sis giuvens che mussan tge ch’els fan en quest temp da corona, sin tge ideas ch’els vegnan e tge ch’els creeschan.

«Jau sun il fotograf da las brentas» – uschia sa preschenta Gérard Benoit à la Guillaume a ses visavi. L’avischinaziun artistica è tut autra che tipica, precis sco ses num che para dad esser d’in auter tschientaner. L’idea è naschida e creschida cun posiziunar brentas da latg or en la natira. Betg duas u trais, na, 300 brentas ch’el inscenescha tenor il gir da las stagiuns en cuntradas verdas, en la naiv, en la citad u en il desert. Mintga installaziun è efemera, daventa motiv per fotografias e cartas postalas e svanescha lura puspè. Tschertas installaziuns fan surstar. La prusadad e l’innocenza da las brentas er. Cun grond umor transfurmescha Gérard Benoit à la Guillaume mintga brenta en ina pitschna persunalitad simpatica, e quai sulettamain cun metter il viertgel in zic a travers sin la brenta.

Ina reportascha realisada da Dominique Clément da la RTS.

Dapertut vegnì spargnà. U i stuess almain vegnir spargnà. Expert en chaussa è Marcus Weber. El ha investì 150 milliuns en las pendicularas ed en in ressort da vacanzas a Mustér. «In bun investur è fitg spargnus. El spargna il dretg temp en il dretg lieu», di il multi-interprendider. E tge recepts da spargnar datti en temps da Corona? «Cuntrasts» discurra cun in expert da finanzas che tradescha, sch’igl è uss in bun temp d’investir u betg. Spargnà na vegn dentant betg mo daners, mabain er temp, calorias e paisa. Per Micha Steiner quinta mintga gram per esser pli spert en la cursa. El optimescha ses equipament d’ir en muntogna e di da sasez ch’el haja in pau in regl da spargnar paisa.

Atgnamain è Arthur Casanova da Trun daventà musicist mo per casualitad: ses frar aveva survegnì da mat ina ghitarra sco regal da Nadal. Ma sunar na sunava el mai. Uschia ha Arthur adoptà la ghitarra ed ha cumenzà a sunar gia durant ses temp d’emprendissadi a Cuira.

Oz è el enconuschent en l’entira Svizra sco Arturo Casanova, ha producì gia ils onns 60 duas plattas fonograficas cun chanzuns rumantschas ed ha fundà in’agentura ed ina scola da musica. Sia finamira da pudair viver da la musica ha el pudì realisar.

Oz ha Arturo Casanova 77 onns, è dentant anc fitg bain en gamba e va anc adina regularmain a giugar a ballape. Grazia a sia cundiziun po el sunar anc oz 12 uras senza pausas pli grondas. Beat Manetsch ha accumpagnà el al tschaiver da Domat durant ina da quellas notgs lungas.

Las cifras èn monstrusas: 1’436’300’000’000 novas fotografias vegnin nus a far mo quest onn. 3000 fotografias mintga secunda vegnan chargiadas sin Facebook… Nus vivain en in mund plain fotografias.

Ma pertge vulain nus fotografar tut e tuts ed il pli gugent nus sezs? Tge è insumma ina buna fotografia? E tge munta quai da viver en in mund plain fotografias en temps da social media?

Casper Nicca, che fotografescha sez, va en tschertga da respostas. El accumpogna Martina Bisaz da Latsch, ina da las pli enconuschentas influenzras svizras sin Instagram, Mathias Kunfermann, il fotograf professiunal da Sched e Benny Melchior da Andeer, che fa impressiunantas fotografias da cuntradas. Ed el guarda cun Retus Sgier tge ch’i dovra per ch’ina fotografia chatta la via sin las plattafurmas da las medias socialas.

Il film «Clic!» è in’avischinaziun persunala da l’autur Casper Nicca a la fascinaziun da la fotografia.

Dacurt ha gì lieu a Cuira in eveniment istoric: ils 47 praschuniers dal Sennhof èn vegnids transportads en la nova praschun a Cazas Tignez. Sulettamain RTR ha dastgà accumpagnar quella bardigliada cun in team da camera. Il film «Dal Sennhof a Tignez» mussa las preparaziuns per la nova praschun da Tignez, actualmain la pli moderna ch’i dat. Ed il cumià dal Sennhof ch’era ina da las pli veglias e diras praschuns en Svizra. A pled vegnan: Ines E. Follador-Breitenmoser, la directura da la nova praschun grischuna, il maister da la scrinaria Ignaz Flepp ed il survegliant Isidor Derungs. Omadus lavuran dapi decennis ensemen cun praschuniers.

Els èn ina pitschna miracla. Sin 1000 naschientschas datti mo quatter giadas schumellins d’in ov. Dus pops cun exact ils medems gens enina. E quai è l’entschatta d’in viadi da vita en dus. Nus avain purtretà sis pèrins da schumellins ed ina schumellina en chasa d’attempads. Els han raquintà a nus co che quella relaziun fitg stretga è sa midada en il decurs da la vita, davent da l’uffanza ensemen sur prender distanza durant la pubertad fin tar sustegnair in l’auter en la vegliadetgna. Els han raquintà d’ina vita ensemen fin il di ch’ina schumellina resta enavos – suletta.

Oz èn il tempo ed il tact trumf: Per far viadi cun il tren na dovri betg pli l’infrastructura dad in buffet da staziun che porscha suttetg e proviant. Tgi che sa ferma oz en il buffet da staziun, fa quai betg perquai ch’el sto, ma perquai ch’el u ella vul.

Cun quests midaments èn sa sviluppads er ils buffets da staziun. Per ils «Cuntrasts» ha Isabelle Jaeger dà in cuc en quatter dad els: En il Bistro Casti, ch’è daventà in «li d’antupada» surregiunal, en il Bistro Staziun Lavin, il café il pli cultig da la Svizra (tenor la bibla gastronomica GaultMillau), en l’Ustria dalla Staziun a Sedrun tar Maria Do Carmo Ramos dos Santos, ch’è Portugaisa e Tuatschina enina, e sin in dals pli legendars buffets da staziun, sin l’Alp Grüm.

Quatter buffets – quai èn quatter differents munds cun lur tut atgna vista sin ils conturns ed ils umans, che vivan là.