Over tien jaar staan er vier nieuwe kerncentrales in Nederland, tenminste als het aan het kabinet ligt. Twee grote en twee kleine. Kosten: rond de twintig tot dertig miljard euro. Dit jaar moet de knoop worden doorgehakt waar die centrales komen te staan. Deze editie van Onder hoogspanning onderzoeken we de beloftes en risico’s van kernenergie.

De politieke discussie over kernenergie is de afgelopen jaren in een stroomversnelling geraakt. Principiële bezwaren zijn minder luid geworden en de voordelen van kernenergie wegen steeds zwaarder: kernenergie pompt geen CO₂ de lucht in, is een stabiele bron van energie en vergroot de energie-onafhankelijkheid in een wereld op tilt. 

Dat neemt niet weg dat kernenergie nog altijd met vele vragen omgeven is en dat die vier kernreactors er nog lang niet staan. In deze editie van Onder hoogspanning onderzoeken we de beloftes en risico’s van kernenergie, voor de maatschappij en de consument. Waar gaan we die kernreactoren bouwen en welke ruimte offeren we daarvoor op? Wisselen we onze afhankelijkheid van gas niet simpelweg in voor uranium? En hoe groot is de kans dat we miljarden euro’s aan publiek geld investeren in een technologie die over twintig jaar is ingehaald door wind- en zonne-energie? Wie profiteert er überhaupt eigenlijk van al die kerneuro’s?

Sprekers: Peer de Rijk (Public Affairs Milieudefensie, oud-directeur WISE), Behnam Taebi (Hoogleraar Energy & Climate Ethics), Hester van den Bergh (Kwartiermaker maatschappelijke transities, TWINTIG23), Remy Käller (Journalist bij Follow the Money), Sandra Dieleman (Boerin in de Paulinapolder), Laurens Dassen (Volt) en Henk Jumelet (CDA).

Over Onder hoogspanning

Komt er in de toekomst nog 24 uur per dag stroom uit het stopcontact? Rijden we binnenkort allemaal in een Chinese e-auto? De energietransitie is in volle gang en vraagt om fundamentele beslissingen waarachter grote politieke en economische belangen schuilen. In de programmareeks Onder hoogspanning brengen we de drijvende en botsende krachten van de energietransitie naar de oppervlakte. Van overheden, bedrijven tot consumenten: wie zijn de spelers, en wat zijn hun belangen? Wat is er nodig voor een eerlijke energietransitie, en wat is eigenlijk eerlijk?

Mogelijk gemaakt door Vandebron

Programmamaker: Katarina Schul

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Een dichter daalt af door de zeven cirkels van de onderwereld. Met onderweg ontmoetingen met influencers, opiniemakers en politici. Om uiteindelijk oog in oog te staan met de duivel. Tijdens deze bijzondere bijeenkomst wordt het laatste werk van Lieke Marsman, De dichter en de duivel, in zijn geheel voorgedragen door Hanna Bervoets, Lucky Fonz III, Safae el Khannoussi, Lotfi El Hamidi, Nadia de Vries, Dean Bowen en Maarten van der Graaff. 

Deze sprekers zijn door Marsman zelf gevraagd om haar werk voor te dragen. Lieke Marsman zou zelf ook het podium betreden. Woensdag 3 juni is zij overleden aan de gevolgen van kraakbeenkanker. Tijdens deze avond brengen we een ode aan haar poëzie, aan haar vlijmscherpe maatschappijkritiek, aan haar levenslust. Aan Lieke Marsman.

‘Het gaat mij niet om links of rechts,

maar om de vraag: ben je anno 2026 nog in staat

om een gelaagde boodschap te ontvangen,

of reageer je alleen nog maar wanneer iemand

de realiteit voor je platslaat of opklopt?

Daar zit, als ik echt bij mezelf ten rade ga

mijn grootste verdriet. Dat we met kale taal

en rechtlijnige algoritmes een rommelige wereld

hebben gecreëerd, in plaats van andersom:

een wanordelijk gespeld maar helder prachtig paradijs.’

(Fragment uit De dichter en de duivel)

Lieke Marsman (Den Bosch, 1990) debuteerde in 2010 met de dichtbundel Wat ik mijzelf graag voorbehoud en was daarmee in een keer een gevestigde naam in de Nederlandse poëzie. ‘Nadenken over het ondenkbare’, deed Marsman in haar gedichten, zo schreef de jury van de Constantijn Huygens-prijs, die Marsman vorig jaar als jongste laureaat ooit ontving. 

Eerder, in 2018, had ze te horen gekregen dat ze een zeldzame vorm van kraakbeenkanker had. Marsman schreef sindsdien met de dood op de hielen. Hoe dat doodsbesef haar wereldbeeld openbrak beschreef ze in het zeer goed ontvangen Op een andere planeet kunnen ze me redden (2025), waarin ze een lans brak voor geloof in ufo’s en God. 

In de loop der jaren werd haar werk politieker van aard. Toegankelijk, soms met cynische humor schreef ze over de afbraak van de verzorgingsstaat, over een aarde die steeds onleefbaarder wordt – en over de verhullende beleidstaal waarmee hierover in de politiek gesproken wordt. In 2021 werd Marsman, in de coronacrisis, Dichter des Vaderlands, waarbij ze zich voornam om woorden te geven aan de achtergeblevenen en vergetenen.

De dichter en de duivel: Een dichter koopt een huis en komt tot de ontdekking dat haar berging toegang biedt tot een ondergrondse wereld waar mensen in ruil voor kleine stukjes ziel hun zonden afkopen. Terwijl ze steeds verder afdaalt, ontmoet ze influencers, politici, opiniemakers en columnisten. Gelukkig is er zo nu en dan een dichter die soelaas biedt, maar uiteindelijk mondt de reis uit in het onvermijdelijke: ze komt oog in oog met de duivel te staan.

Proloog: Maarten van der Graaff

Hoofdstuk 1: Nadia de Vries

Hoofdstuk 2: Hanna Bervoets

Hoofdstuk 3: Lucky Fonz III

Hoofdstuk 4: Lieke Marsman

Hoofdstuk 5: Dean Bowen

Hoofdstuk 6: Safae el Khannoussi

Hoofdstuk 7: Lotfi El Hamidi

Epiloog: Maarten van der Graaff

In samenwerking met Uitgeverij Pluim

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Hoe werkt moderne propaganda, en waarom is waarheid in oorlog zo kwetsbaar? We gaan in gesprek met o.a. Oekraïense activist en schrijver Vita Kovalenko, over Russische desinformatie en de kracht van verhalen als wapen. 

Sinds de oorlog in Oekraïne voert Rusland in verhevigde mate een informatieoorlog, ook gericht op het Westen. Het Kremlin verspreidt actief narratieven om de inval te rechtvaardigen, westerse steun voor Oekraïne te ondermijnen en verdeeldheid te zaaien. Hoe ver reikt de lange arm van Moskou? En hoe kunnen we ons in Nederland beter weren tegen deze voortdurende stroom van desinformatie?

We gaan in gesprek met politicoloog Victoria Koblenko, journalist Marcia Luyten, desinformatie expert Robert van der Noordaa en schrijver Vita Kovalenko. In haar nieuwe boek, Waarheid onder vuur, beschrijft Kovalenko hoe ze in post-Sovjet-Oekraïne opgroeide in een cultuur van zwijgen. Hoe worden eeuwenoude verhalen en mythes gebruikt als oorlogswapens? Welke patronen hiervan zien we terug in de moderne Russische propaganda? 

Programmamaker: Britt van Rossum

Moderator: Veronica Baas

In samenwerking met: M10Boeken

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Het begrip ‘heks’ leeft nog steeds door in onze cultuur: als scheldwoord om vrouwen op hun plaats te wijzen, als feministisch icoon. Wat zegt dat over hoe we vandaag omgaan met macht, gender en afwijking? In gesprek over hedendaagse hekserij, misogynie en beschuldigingen die nog steeds levens bepalen. Waarom blijft de heks zo’n krachtig concept? 

Welke geschiedenis van misogynie schuilt er achter de term heks? Samen met kunstenaar Raquel van Haver, schrijver Jente Posthuma (auteur van het boek Heks! heks! heks!), Ghanese kunstenaar Ibrahim Mohammed Issah, historicus en schrijver Maartje van der Laak onderzoeken we hoe stereotypen zich in ons collectieve geheugen genesteld hebben en diepe sporen in onze samenleving nalaten.

Beschuldigingen van hekserij hebben in Europa tienduizenden vrouwen het leven gekost. En nog altijd zijn er delen in de wereld waar je als vrouw verstoten kunt worden omdat je voor heks aangezien wordt. In Noord-Ghana leven honderden vrouwen samen in dorpen, nadat ze uit hun gemeenschap verbannen zijn. Vaak omdat er iemand plotseling overleed. Maar soms is een nare droom van een dorpsgenoot al genoeg reden een heksenjacht te beginnen. Kunstenaar Raquel van Haver werkt met deze verstoten vrouwen en Glaslab Titabma samen aan een langlopend kunstproject waarin hun verhalen verteld worden. 

Programmamaker: Britt van Rossum

Moderator: Ianthe Mosselman

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

In gesprek over het meest hartstochtelijke werk uit de wereldliteratuur. Wat maakt dat Wuthering Heights na bijna 180 jaar nog steeds tot nieuwe interpretaties uitnodigt?

Emily Brontë’s Wuthering Heights (1847) geldt al bijna twee eeuwen als een van de meest hartstochtelijke meesterwerken uit de wereldliteratuur. Het verhaal over de destructieve relatie tussen Catherine en Heathcliff blijft een constante bron van inspiratie. Van Kate Bush en Celine Dion tot aan de nieuwste toevoeging: de recente verfilming ‘Wuthering Heights’ door regisseur Emerald Fennel en de soundtrack van Charli XCX. 

Wat maakt dat deze roman na bijna 180 jaar nog steeds tot nieuwe interpretaties uitnodigt? Deze avond gaan we in gesprek over wat het werk van Emily Brontë zo bijzonder maakt. Van Fennells ‘geleirijke’ verfilming tot de originele raamvertelling. Op welke manier beïnvloedt een nieuwe vormgeving ons begrip van de klassieker? En hoe verhoudt de artistieke vrijheid van een maker zich tot het originele werk?

Programmamaker: Katarina Schul

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Crack is in opkomst in Amsterdam. Het roept de heroïnecrisis van de vorige eeuw in herinnering. Welke lessen zijn er te trekken?

In het Amsterdamse Oosterpark of op het Delflandplein is het al lang geen vreemd gezicht meer: drugsgebruikers die een crackpijp roken. Het roept de jaren zeventig en tachtig in herinnering, toen heroïne Nederland bereikte en al snel het straatbeeld domineerde. Hippies sliepen verdoofd in het Vondelpark, de Zeedijk werd vanwege alle overlast door verslaafden en dealers tot ontoegankelijk ‘rampgebied’ verklaard.

Nu is het crack dat steeds meer slachtoffers eist. In Nederland zijn bijna 28 duizend mensen verslaafd, met name dakloze arbeidsmigranten. Eenmaal verslaafd is afkicken heel moeilijk. De overlast voor ondernemers en buurtbewoners is groot: van openbare vervuiling tot toenemende criminaliteit.

Tegelijkertijd is de verslavingszorg de afgelopen decennia structureel uitgekleed door bezuinigingen. Zo moet het Trimbos instituut het vanaf dit jaar met zo’n 7 miljoen euro minder doen, 20% van hun jaarbegroting. Verslavingsklinieken, belangenorganisaties en veldwerkers kampen met personeelstekorten en beperkte capaciteit, juist op het moment dat de vraag naar hulp groeit.

In dit programma blikken we terug op de heroïnecrisis van toen en trekken we lessen voor het heden. Welke parallellen zijn er te trekken? Hoe is de crisis destijds aangepakt? En is de Nederlandse verslavingszorg wel bestand tegen een nieuwe drugsepidemie?

Met auteur Caveman en ervaringsdeskundige Patrick van der Jagt, Oprichter Medische Dienst Heroïne Gebruikers August de Loor, Straatarts Kruispost Tom Matthews, Verslavingsarts Jellinek Outreachend Team Petra Ooms, Gemeenteraadslid Amsterdam VVD Dorle Kok en drugshistoricus UvA Arjan Nuijten.

Dit programma is ontwikkeld door de De Balie Academie, die bestaat uit Dewi van Leeuwen Sastromedjo, Jack Coppens en Auguste Kool.

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

DigiD komt straks waarschijnlijk in Amerikaanse handen, en daarmee ook alle relevante data van Nederlandse burgers. Het toont eens te meer onze digitale afhankelijkheid van externe partijen. Ondertussen is Big Tech steeds meer een pressiemiddel geworden waarbij geconcentreerde macht zwaarder weegt dan recht. Hoe komen we uit deze digitale crisis?

DigiD staat niet op zichzelf. In juni 2025 erkende Microsoft onder ede voor de Franse senaat dat het de gegevens van Europese klanten niet kan beschermen tegen de Amerikaanse overheid. Twee maanden later stelde de Autoriteit Persoonsgegevens vast dat ruim vijftig algoritmes van de Belastingdienst mogelijk discrimineren en diezelfde maand liet Marco Rubio Amerikaanse diplomaten lobbyen tegen Europese regels voor online platforms.

De rode draad: onze rechtsstaat worstelt met de wetten van de digitale wereld. Wetgeving geldt territoriaal, infrastructuur niet. Rechters motiveren hun besluiten, algoritmes niet. De rechtsstaat veronderstelt machtsscheiding; digitale macht is juist geconcentreerd, bij een handvol private partijen onder buitenlands gezag.

Met onder anderen Maxim Februari gaan we op zoek naar het antwoord: hoe updaten we de rechtsstaat voor het digitale tijdperk?

Over de sprekers:

Maxim Februari is schrijver en rechtsfilosoof. Hij schreef meermaals bekroonde romans, schreef tien jaar lang een column in de Volkskrant en sinds 2010 in NRC, was lid van de Dutch Expert Group on Aviation Safety, was betrokken bij de SyRI-rechtszaak tegen de Staat der Nederlanden rondom profilering van burgers. In 2023 publiceerde hij het essay Doe zelf normaal, over de onverwachte effecten van datagedreven bestuur op de democratie en de rechtsstaat. In 2020 werd hem de P.C. Hooftprijs toegekend voor zijn literaire oeuvre.

Mireille Hildebrandt is rechtsfilosoof en jurist, emeritus hoogleraar aan de Vrije Universiteit Brussel (bij de juristen) en de Radboud Universiteit (bij de computer wetenschappers). In 2011 hield zij haar oratie in Nijmegen over ‘De rechtsstaat in cyberspace’. Van 2019 tot 2024 leidde zij het Europese onderzoeksproject COHUBICOL, over ’tellen als mens in het tijdperk van computationeel recht’. Zij schreef Smart Technologies and the End(s) of Law (2015) en Law for Computer Scientists and Other Folk (2020), en is Fellow of the British Academy.

Reijer Passchier is staatsrechtgeleerde, hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit en universitair docent Staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden. Hij promoveerde in 2017 op constitutionele veranderingen in Nederland, de Europese Unie, de Verenigde Staten, Japan en Duitsland. In 2021 verscheen Artificiële intelligentie en de rechtsstaat, in 2024 gevolgd door De vloek van Big Tech, over de juridisch-technologische wortels van constitutioneel verval en digitaal feodalisme.

Programmamaker: Dirk Struik

Moderator: Lennart Booij

Mede mogelijk gemaakt door: Vfonds

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Met de openstelling van de nationale oorlogsarchieven komen de verhalen van slachtoffers en daders uit de Tweede Wereldoorlog in de openbaarheid. Wat betekent het als je ontdekt dat je een nazaat bent van een ‘foute’ Nederlander? Of als je erachter komt wie jouw familie verraden heeft? In gesprek over intergenerationeel trauma en de doorwerking van familiegeschiedenis.

AT5-hoofdredacteur Judith Zilversmit kwam via een kleinkind van de vrouw die haar familie verraadde opnieuw in aanraking met haar familiegeschiedenis. Journalist Sheila Sitalsing leerde vlak voor haar moeders dood dat haar grootvader een hooggeplaatste NSB’er was. Wat doen zulke ontdekkingen met je? Wat leren ze ons over schuld en onschuld? Over onze collectieve omgang met een beladen verleden?

We gaan in gesprek over familiegeschiedenis, de doorwerking van intergenerationeel trauma en schaamte. En nu de archieven openbaar zijn, stellen we de vraag: wie heeft het recht om welk verhaal te vertellen?

Judith Zilversmit is sinds 2026 hoofdredacteur van AT5. Daarvoor gaf ze leiding aan de bijlages PS en PS van de Week van Het Parool. Bij deze krant verscheen afgelopen jaar haar podcast Het verraad van de familie Zilversmit, over het oorlogsverleden van haar Joodse familie.

Sheila Sitalsing is journalist, schrijver en econoom. Elf jaar lang schreef ze om de dag een veelgelezen column in de Volkskrant ; ze werd ervoor bekroond met de Heldringprijs voor beste columnist van Nederland. In 2025 kwam haar boek Waar ik me voor schaam . Over zwijgen en het doorgeven van schuld uit, dat erg goed ontvangen werd en nu op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs 2025 staat.

Bart Wallet is historicus en sinds 2021 hoogleraar Joodse studies aan de Universiteit van Amsterdam. Als historicus is hij gespecialiseerd in vroegmoderne en moderne Joodse geschiedenis, in het bijzonder van Amsterdam. Hij is een vooraanstaand auteur op het gebied van joodse geschiedenis en religiegeschiedenis, en onder meer werkzaam als redacteur van het European Journal of Jewish Studies. 

Inez Schelfhout is klinisch psycholoog/psychotherapeut bij ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en is gespecialiseerd in intergenerationeel trauma.

Programmamaker: Britt van Rossum

Moderator: Ianthe Mosselman

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Terwijl Nederland afgelopen jaren druk was met het ‘strengste asielbeleid ooit’, gaat op 12 juni daadwerkelijk nieuw, streng, EU-migratiebeleid van kracht. Wat gaat het Europese migratiepact betekenen voor ongedocumenteerden, de mensen die hen helpen en voor Nederland?  

Met een screening aan de buitenrand van Europa, een gelijkmatiger verdeling over de lidstaten én de mogelijkheid dat af te kopen is het de bedoeling dat er minder asielzoekers in Nederland zullen arriveren. Ook wordt er ingezet op een terugkeerregeling, waarbij uitgeprocedeerde asielzoekers voortvarender uit de EU moeten kunnen worden gezet.

Daarmee wordt het Europese asiel- en migratiebeleid aanzienlijk strenger. Hoe gaat Nederland deze wetgeving in de praktijk uitrollen? Welke effecten gaat het EU-pact hebben voor met name ongedocumenteerden, nu de nadruk op detentie komt te liggen en EU-lidstaten controversiële deals met derde landen willen afsluiten om terugkeerhubs op te tuigen? En wat zegt dit allemaal over de staat van onze rechtstaat?

In samenwerking met ASKV: ASKV zet zich in voor de structurele verbetering van de positie van staatloze en ongedocumenteerde mensen in Nederland. Zij doen dit door middel van juridische en maatschappelijke hulp, belangenbehartiging, campagnes en onderzoek.

Sprekers: Hoogleraar Europees Migratierecht Tesseltje de Lange, schrijver Kiza Magendane, Oud Raadslid Hoge Raad der Nederlanden Ybo Buruma, Advocaat Asiel- en regulier vreemdelingenrecht Maartje Terpstra, strategisch adviseur ASKV Robin van Oene en journalist Lost in Europe Geesje van Haren

Programmamaker: Veronica Baas

Moderator: Monique Hindriks

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.

Welcome to the age of oligarchy, where money buys you influence, where the rich and powerful like to mingle and party and where self-enrichment, corruption and tax evasion are commonplace. Where democracy is threatened by the ultra-wealthy. In this first episode of a new four-part series, we dissect the modern oligarchy with Pieter Omtzigt and Paul Caruana Galizia.

When you think of oligarchs, you probably imagine ultra-wealthy Russians with Vladimir Putin’s number in their phone. But oligarchy has spread to the Western world as well. Tech tycoons are closely intertwined with power, the United States is even led by an oligarch. In this new series we explore the shadowy network of billionaires, politicians, celebrities, and intellectuals – we introduce you: the new oligarchs.

In this first episode, we speak with journalist Paul Caruana Galizia (Financial Times, podcast Londongrad). He wrote a book about the aftermath of the murder of his mother, Maltese investigative journalist Daphne Caruana Galizia, who investigated corruption on her home island. Paul Caruana Galizia closely examined the rise of Evgeny Lebedev, the son of a spy who secured a seat in the House of Lords with the help of former prime minister Boris Johnson. Recently, he has been researching Donald Trump’s donors and how they have benefited from his second term.

Paul Caruana Galizia is an investigative reporter at the Financial Times. He became a journalist in 2018 after his mother Daphne’s assassination and has since won ten journalism awards. He has also received the Magnitsky and Anderson-Lucas-Norman awards for campaigning for justice for his mother.

Pieter Omtzigt is a former politician and member of the Dutch parliament. On behalf of the Council of Europe, Omtzigt investigated the functioning of the rule of law in Malta following the murder of journalist Daphne Caruana Galizia.

Programme editor: Ianthe Mosselman

Supported by: Vfonds

Zie het privacybeleid op https://art19.com/privacy en de privacyverklaring van Californië op https://art19.com/privacy#do-not-sell-my-info.