De Indische Podcast

In deze aflevering bespreken we achtereenvolgens:

1.Hans van de Ven 'Bloedrode dageraad. De Tweede wereldoorlog en de geboorte van het moderne Azië' (Nieuw Amsterdam)
2.Alfred Birney 'Augustus' (De Geus)
3.Wim van den Doel 'Opheffers. Nederlanders en het ontwikkelen van de wereld 1945-1963' (Prometheus)
4.Remco Ensel 'Kennis die knecht. Indonesië en de koloniale wortels van wetenschap' (Prometheus)

Hij heeft talloze wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan. Vooral over migratie, mondialisering, de noord-zuid verhouding. Eigenlijk is hij Filippijnendeskundige, hoewel hij ook over Maleisië veel heeft gepubliceerd. Maar Indonesië is toch wel zijn core business want hij werd er geboren en dat land zou hem zijn hele wetenschappelijke carrière blijven bezighouden. Hij schreef twee autobiografieën: een over zijn academische loopbaan getiteld 'Van Veraf en Nabij. Indonesië, Nederland en de rest'. En:  'Bitterzoet Indonesië'. Een Indisch memorandum', een meer persoonlijke reflectie op een land dat hij evenzeer haat als liefheeft, het bracht verdriet in zijn familie, maar ook plezier en verwondering. Hoewel hij geen herinnering heeft aan de Japanse bezetting en weinig aan de gewelddadige bersiaptijd, voelde hij wel de echo van de gebeurtenissen en gruwelijkheden die plaatsvonden in de periode kort na de Japanse capitulatie. Als kind werd hem wijsgemaakt dat een in stukken gehakt lijk dat hij in de kali zag drijven het kadaver van een varken was. Hij was 11 jaar toen hij naar Nederland ging en zich als zichtbaar Indische jongen moest aanpassen in een land dat nog nauwelijks de Tweede Wereldoorlog had verwerkt. De ontwikkelingen in het geboorteland bleven hem en zijn familie bezighouden. De staatsgreep van Suharto en de genocide die in 1965/1966 in Indonesië werd gepleegd zou diepe wonden slaan en een blijvend ambivalente houding ten opzichte van zijn geboorteland bewerkstelligen. Het weerhield hem er niet van geregeld voor studie en veldwerk naar de archipel af te reizen. Maar steeds met in zijn achterhoofd iets te willen betekenen voor de gewone mensen in de kampongs en dessa’s, voor de kleine 'bung'. 
Zijn boek ‘Bitterzoet Indonesië. Een Indisch memorandum’ verscheen bij Boekscout en kost 20,50 euro.

In deze podcast drie boeken: ‘Vergeten plekken vergeten mensen, een atlas van het Nederlands slavenijverleden’ door Leendert van der Valk, ‘Indehoy!. Geschiedenis van seks in Indie 1602-1942’ van Lizzy van Leeuwen en tenslotte in ‘Nederland gebleven. De geschiedenis van Molukkers 1951-2025’ van Henk Smeets en Fridus Steijlen.

Ad Grooten ‘Ellen lacht – het masker van het kampkind’, Uitgeverij Verloren. 

De laatste literaire salon van het seizoen was een bijzondere. Naast een boekpresentatie vond een muziekvertelling van muzikant en schrijver Ad Grooten plaats. Hij is onder meer bekend van het muziekgezelschap Pater Moeskroen. In zijn boek ‘Ellen lacht - Het masker van het kampkind’ reconstrueert Ad Grooten aan de hand van onder meer persoonlijke brieven het leven van zijn moeder Ellen Grooten-Asselbergs, die op elfjarige leeftijd in een Japans interneringskamp terecht komt. Dit zou haar verdere leven tekenen, hoewel zij er nauwelijks over vertelde. In zijn publicatie en de muziektheatervoorstelling (samen met zijn broer Coen) verbeeldt de auteur die zoektocht. Tijdens de salon speelde hij enkele nummers uit die show. Hij leest fragmenten voor uit zijn boek.

https://adgrooten.nl/

Zijn boeken werden meerdere keren bewerkt tot theaterstukken en tv-series (onder meer met Huub Stapel). In 2026 verscheen zijn nieuwste roman, 'KOP', over twee Nederlandse soldaten in Nederlands-Indië en de strijd die tussen hen ontbrandt om dezelfde vrouw. Indië was voor hem niet eerder onderwerp van schrijven Toch vertelde hij al vaker over zijn vader, verwees naar diens mogelijke trauma opgelopen tijdens de oorlog aldaar, en welke doorwerking dit in het gezin kreeg. Hendriksma moest er bijna zestig voor worden (vader is inmiddels overleden) om een poging te doen te ontrafelen wat daar toen is gebeurd. 

Martin Hendriksma
KOP
Alfabet. ISBN 9789021343884. € 23,99 

Olga Vrolijk schreef 'Retourtje Indie. Hoe ik thuiskwam bij mijn voormoeders'. Ze begon haar zoektocht bij haar Javaanse betovergrootmoeder, Moersia, de oermoeder, de njai die een Rotterdammer uit het Indisch leger huwde. Olga weet nog hoe ze als kind een foto aan de muur van het ouderlijk huis bestudeerde waarop een familie is te zien net na de oorlog, net na het kamp. Iedereen droeg brillen met dikke glazen. Pas veel later hoorde ze dat het slechte zicht voortkwam uit jarenlang ondervoed zijn. Olga is van de derde generatie en heeft haar grootouders niet gekend. Dit boek vult die leegt op. Veelzeggend is haar uitspraak: ‘Ik ben eerste generatie van de hier geboren Indischen’. In een interview licht ze toe dat de relatie met haar voormoeders bijna tastbaar werd, ze koestert het fijne gevoel deel te zijn van een gemeenschap. Indisch zijn in Nederland is inmiddels geen vloek meer maar een zegen, lijkt ze te willen zeggen Haar zoontje van negen zei eens trots: “Ik ben dus ook Indisch en heb daar niets voor hoeven doen.”

Naaste een bespreking ook twee fragmenten uit Retourtje Indie voorgelezen door Olga Vrolijk zelf. 

OIga Vrolijk
Retourtje Indie. Hoe ik thuiskwam bij mijn voormoeders
LM Publishers. ISBN 97894609459. E 22,50

Hester Hobbelink (1978) was nieuwsgierig naar haar Indische wortels en schreef onder leiding van schrijfcoach Vilan van de Loo haar eigen familiegeschiedenis. De Indische tak heeft als basis een groot aantal familiefoto’s uit eigen collectie. Aan de hand van zwart-wit portretten en groepsfoto’s uit het einde van de 19e eeuw en begin 20e eeuw vertelt zij het verhaal van een oud Indisch geslacht. Maar ze neemt ook de vrijheid om zelf die geschiedenis in te vullen, te romantiseren zo je wilt. 

Ze leest zelf enkele fragmenten voor.

Hester Hobbelink
De Indische tak. Een familiegeschiedenis in fotoverhalen
Elikser. ISBN 9789463658003. € 19,95

Lieuwe Mulder (1994) is junior projectleider cultuurhistorie bij onderzoeks-en adviesbureau RAAP. Onlangs begon hij een speurtocht naar zijn grootvader die kunstschilder was. Lieuwe heeft hem nauwelijks gekend, hij was pas vier jaar oud toen opa overleed, maar raakte geïnteresseerd in diens leven en werk, dat overigens grotendeels onbekend bleef. Grootvader vertrok na de oorlog van het Friese platteland naar het tropische Indonesië waar hij als dienstplichtig militair werd gelegerd. In zijn vrije tijd schilderde hij er landschappen en portretten. Lieuwe Mulder is benieuwd naar het verhaal achter die tekeningen, schilderijen en aquarellen. Ze zijn mooi. Maar misschien was opa wel getuige van gebeurtenissen waar hij altijd zwijgzaam over bleef. Hij werd namelijk ingezet voor de oorlogspropaganda. Lieuwe ziet het project (inmiddels is hij al het werk aan het selecteren en inscannen) toch vooral als een eerbetoon aan zijn Friese grootvader. Een gesprek.

In deze aflevering oud-NOS correspondent in Jakarta, Michel Maas en schrijver en historicus Martin Bossenbroek. Van beiden verschenen boeken over Indonesië, Nederlands-Indië en het koloniale verleden. Martin Bossenbroek (1953) is historicus en schrijver. Hij publiceerde diverse boeken en artikelen over het (Nederlandse) koloniale verleden. De bekendste titels (allemaal verschenen bij uitgeverij Athenaeum) zijn De Boerenoorlog (in 2013 bekroond met de Libris Geschiedenisprijs en genomineerd voor de AKO Literatuurprijs), De wraak van Diponegoro. Begin en einde van Nederlands-Indië (2020). Michel Maas (1954) is journalist en schrijver en woonde achttien jaar als correspondent in Jakarta, onder meer voor de Volkskrant en het NOS-Journaal. Daarvoor was hij werkzaam voor de omroep, onder meer in Kosovo. Zijn recente boek De gelogen kolonie. Naar Indonesië om Indië te vergeten (AtlasContact 2025) kreeg juichende recensies in NRC en de Volkskrant. 

Een gesprek met Murjani Kusumobroto, dochter van de Indonesische verzetsheld Rachmad Kusumobroto (1914-1998). Deze verbleef eind jaren dertig als student in Nederland. Toen de Duitsers in 1940 ons land binnenvielen kon hij niet meer terug, maar ging in het verzet met als motief: “Eerst Nederland vrij, dan mijn eigen land”. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hielp hij onder meer Joodse kinderen onderduiken en was betrokken bij vervalsing van persoonsbewijzen. In 1946 reisde hij terug naar zijn vaderland en zette zich in voor de jonge republiek Indonesië. Hij was aanhanger van Soekarno, wat na de coup van Soeharto in 1965 ertoe leidde dat hij jarenlang werd opgesloten. Toch raakte hij nooit verbitterd en kwam uiteindelijk in de jaren tachtig vrij. Hij was getrouwd met de Wageningse Nel van Peppel, ook een verzetsdeelnemer. Hun dochter Murjani maakte een theatervertelling over zijn leven getiteld ‘Het verzet van de Kusumobroto’s’. Regie: Joey von Grumbkow. Productie: Conny Groot