Katja Staartjes klimt sinds 1982 de bergen in en was de eerste Nederlandse vrouw op de Mount Everest. Ze is coach, spreker en auteur van vier boeken, waaronder Top Team - Samen de Bergen Verzetten, waarin ze de bergexpeditie gebruikt als metafoor voor samenwerking.

In dit gesprek vertelt ze wat een expeditie vraagt: een doel bepalen, koers kiezen, materiaal op orde brengen en werken in fasen. Op een 8000-meterberg gaat niets in één keer. Datzelfde geldt volgens haar voor organisaties.

Een centraal thema is het teamdoel. Wat de één de top noemt, is voor de ander iets anders. Pas als dat expliciet wordt gemaakt, ontstaat een gedeeld doel, met veiligheid als prioriteit. Ook gaat het over vertrouwen, kleine teams, heldere rollen en het basiskamp als plek voor het echte gesprek.

Katja zegde twee keer haar baan op en weet dat belangrijke keuzes altijd iets kosten. Tot slot: de afdaling, de meest onderschatte en risicovolle fase, waarin resultaten pas echt beklijven. Haar winst van verlies is dat omkeren soms leidt tot meer inzicht en meer focus op het proces.

Als een team vastloopt, kijk ik niet als eerste naar het gedrag zelf. Ik kijk naar wat eronder zit. Problematisch gedrag is meestal een signaal van iets dat in het systeem speelt.

Ik vergelijk het met koorts. De koorts is niet het probleem, maar een symptoom van een infectie. Zo werkt het ook met conflicten, apathie, verzuim, verloop en rolproblemen. Grijp ik alleen in op het gedrag, dan onderdruk ik het symptoom en blijft het patroon bestaan.

In deze aflevering bespreek ik zeven symptomen die ik vaak tegenkom: een team dat praat maar niet besluit, die ene persoon die alles draagt en uitgeput raakt, roddel, perfectionisme, conflictvermijding, hoog verzuim en verloop, en afhankelijkheid van de leidinggevende. Bij elk daarvan kijk ik naar wat er structureel onder kan liggen.

Tot slot geef ik drie vragen mee waarmee je zelf een patroon kunt onderzoeken: wanneer begon het, wie profiteert ervan, en wat zou er verloren gaan als het verdwijnt?

In deze aflevering spreken we met Marleen Kaijen over onderwijsinnovatie, leiderschap en de complexiteit van het hoger beroepsonderwijs. Vanuit ergotherapie en gedragswetenschappen kwam ze vroeg in het docentschap terecht, en van daaruit verbreedde haar blik naar leren, gedrag, toetsing en onderwijsontwerp.

Haar uitgangspunt: onderwijs draait niet om informatie overdragen, maar om zorgen dat studenten iets echt leren en kunnen toepassen.

We gaan in op de samenhang tussen onderwijsvernieuwing en organisatievernieuwing.

Docenten, leidinggevenden, studenten, ouders, het werkveld en accreditatiekaders werken allemaal op elkaar in. Verandering is daardoor nooit alleen inhoudelijk, maar ook sociaal en normatief.

Ook komt de vraag langs wat vernieuwing kost. Als leerlijnen, rollen of toetsvormen veranderen, moeten mensen afscheid nemen van routines, verantwoordelijkheden en zekerheden. En we bespreken de rol van leidinggevenden: koers kiezen, ruimte maken voor dialoog en tegelijk duidelijk zijn over wat niet meer kan.

In deze aflevering kijken we naar pesten en uitsluiting in teams vanuit een systemisch perspectief. Niet alleen dader en slachtoffer, maar vooral de groep en de toeschouwers die het patroon in stand houden.

Uitsluiting gaat vaak subtiel: niet worden uitgenodigd, genegeerd worden in een vergadering, buiten het informele overleg vallen. Het is een manier waarop een groep grenzen bewaakt en afwijking corrigeert. Wie te direct is, te stil, te kritisch of te nieuw kan daar zomaar in terechtkomen.

Aan de hand van een teamvoorbeeld laten we zien dat het zelden bij één persoon blijft. Vertrekt diegene, dan komt hetzelfde patroon vaak terug bij een ander. Daarmee verschuift de vraag van wie naar wat: welke structuur en welke normen houden dit in stand?

Ook bespreken we de rol van leidinggevenden, inclusief hun eigen aandeel via conflictvermijding of het onbewust omringen met mensen die op henzelf lijken. Systemen kunnen veranderen, maar alleen als patronen zichtbaar en bespreekbaar worden.

In deze aflevering staat de spanning tussen autonomie en samenwerking centraal. Geen tegenpolen, maar twee dimensies die allebei nodig zijn in een gezond team.

Wat gebeurt er als mensen vooral op hun eigen eiland werken, informatie niet delen en besluiten nemen zonder de rest? En wat gebeurt er als het doorslaat naar de andere kant, waar alles overlegd moet worden en besluiten blijven liggen? Een team heeft ritme nodig tussen ruimte nemen en samenkomen, vergelijkbaar met in- en uitademen.

Ook komt aan bod waarom autonomie raakt aan identiteit. Als mensen hun eigen oordeel en stijl niet meer kwijt kunnen, voelt verandering niet alleen praktisch, maar ook persoonlijk. Verder: samenwerken is een vaardigheid die je moet leren, en leidinggevenden hebben de taak om veiligheid en richting te bieden.

In deze aflevering spreken we met Annelies Meijers oversystemisch werk, organisatieontwikkeling en de rol van beeldtaal in begeleiding. We bespreken hoe we leiders en ondernemers ondersteunen in periodes van verandering, verlies en nieuwe fases.
We gaan in op kunst, opstellingen en de inzet van musea, natuur en seizoenen als manieren om beweging en ontwikkeling zichtbaar te maken. Ook bespreken wehoe teams en organisaties door verschillende fasen gaan, en wat dat vraagt van leiderschap, volgen en rituelen bij verandering.
Verder behandelen we systemische dynamieken zoals onuitgesproken loyaliteiten, oude gebeurtenissen en het belang van afscheid en afronding. Tot slot staan we stil bij familiebedrijven en hoe familie, organisatie en vermogen met elkaar verweven zijn.

Wat gebeurt wanneer team of persoon durft kijken naar wat in schaduw ligt?

In deze aflevering spreken we met Chandra de Vries, trainer, teamcoach en relatietherapeut, over werken met licht en donker. We bespreken waarom eigenaarschap altijd bij team zelf blijft, hoe je vertraagt in plaats van pleisters plakt, en waarom lidmaatschap voorafgaat aan leiderschap. Ook komt aan bod hoe je patronen zelf leert zien, waarom je de rivier niet kunt duwen, en hoe tegen de dood aan durven leunen juist voller in het leven doet staan.

In deze aflevering spreken we over het verschil tussen debovenstroom en de onderstroom in teams: wat zichtbaar en meetbaar is aan de ene kant, en wat onuitgesproken mee speelt aan de andere kant.

We bespreken signalen van onderstroom, zoals verborgen spanningen, stiltes, oude conflicten en loyaliteiten, en waarom leidinggevenden die vaak missen.

Verder gaan we in op hoe teams eerdere ervaringen en verlies blijven meedragen, en wat dat betekent voor samenwerking en verandering. We sluiten af met manieren om met onderstroom te werken, zoals eerst waarnemen, het bespreekbaar maken zonder oordeel en verlies expliciet erkenning geven.

Wat maakt dat een team echt samenwerkt? Niet harder werken, maar beter omgaan met spanning, herstel en energie.

In deze aflevering spreken we met organisatieadviseur Cees van der Zwan over zijn onderzoek naar teamenergie. We bespreken waarom eigenaarschap bij het team zelf hoort, hoe functionele en sociale conditie elkaar versterken, en hoe je met een gevalideerde vragenlijst zichtbaar maakt waar energie stroomt of weglekt.

Aan de hand van zijn ontwikkelmodel met zeven fases, van uitslaande brand tot Olympisch vuur, ontdek je welke rol een leidinggevende speelt en waarom afscheid nemen van het oude soms nodig is voordat er iets nieuws kan ontstaan.

In deze aflevering spreken we over teams die vastlopen en leiders die het gevoel hebben dat ze moeten blijven duwen. We maken onderscheid tussen bovenstroom en onderstroom en bespreken hoe twijfels, frustraties, angsten en loyaliteiteninvloed hebben op samenwerking en energie.
We kijken naar weerstand als informatie en bespreken dat verandering vaak vraagt om minder overtuigen en meer vragen stellen. Ook gaan we in op autonomie, samenwerking, veiligheid en vertrouwen, en op team-signalen zoals niet tot besluiten komen, informele netwerken, hoog verzuim en uitsluiting of pesten.
Tot slot bespreken we waarom verandering moeilijk blijft en waarom training alleen meestal niet genoeg is. We benadrukken dat duurzame verandering vraagt om aandacht voor verlies, ruimte voor rouw en meer zelfregulering in het team.