ĐỌC BÁO cùng Tada

Gửi gắm mong ước con cái sau này sẽ thanh tú mỹ miều hay có công thành danh toại vào cái tên đặt cho đứa trẻ là tâm lý bình thường của người làm cha làm mẹ. Họ sẽ mừng hơn khi biết rằng đã có nghiên cứu chứng minh làm thế không phải hão huyền. 
Bài viết phân tích về những nghiên cứu khoa học đằng sau cái tên của chúng ta của tác giả Ngọc Khanh trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần số tháng 10 

Hằng năm US News & World Reports công bố bảng xếp hạng các trường đại học, khởi đầu cho một mùa các trường thi nhau quảng bá rộng rãi vị trí xếp hạng của họ hòng thu hút sinh viên tiềm năng. Nhưng cách mà tờ báo này làm để các trường chịu bỏ tiền ra mua quyền sử dụng thông tin xếp hạng  rồi dùng kết quả ấy để quảng cáo chính là "nghệ thuật" xếp hạng của nó. 

Bài viết của Nguyễn Vũ trên Tuổi trẻ cuối tuần số 6.10.2024

Trong những tranh luận, chỉ trích, cãi cọ về chuyện những người trẻ lười hoặc không chịu sinh con, ít người để ý tới một thế hệ liên đới, những người sẽ không bao giờ được làm ông bà ngoại 

Ước tính 5% dân số Việt Nam trên 60 tuổi bị sa sút trí tuệ (theo hội thần kinh học Việt Nam) tất nhiên là thống kê sơ lược và sẽ còn tiếp tục tăng trong bối cảnh già hoá dân số. Cũng vậy, gánh nặng chăm sóc y tế và trợ giúp cho người sa sút trí tuệ sẽ ngày càng lớn. Trong khi tin tốt là đã có những tiến triển đột phá về thuốc và phương pháp điều trị căn bệnh này, điều lo lắng hơn là nhận thức về căn bệnh này còn yếu và sự kì thị, phân biệt đối xử trong xã hội đối với nhóm dân số mắc chứng bệnh này vẫn đang lan rộng, tạo ra nhiều rào cản đối với việc chẩn đoán bệnh sớm và tiếp cận điều trị, chăm sóc. Chẳng có con đường nào tốt hơn cho một quốc gia còn nghèo mà lại đông dân như Việt Nam ngoài việc chuẩn bị các chính sách và chương trình hỗ trợ y tế từ sớm, theo đúng nguyên tắc phòng ngừa và giảm nhẹ. Chúng ta không đủ giàu và đủ mạnh để ngồi yên phó mặc. 

Với mỗi người, mê một loại cà phê không chỉ vì hương, vị cà phê mà đôi khi còn vì ký ức, kỉ niệm hay thói quen 
Bài viết của tác giả Vũ Thế Thành trên tờ tuổi trẻ cuối tuần 

Cưới người đồng giới - bài viết trên VNExpress của Hà Minh Trí- Giám đốc kinh doanh

Tuần trước, trong lúc dùng bữa ở một nhà hàng trước con phố đang diễn ra nhiều hoạt động của cộng đồng LGBTQ+ trong Tuần lễ VietPride, Hằng - bạn thân của tôi, chia sẻ về các con của chị.

Chị có hai cô con gái đang du học. Mỗi năm, chị dành một kỳ nghỉ kéo dài một tháng để qua thăm và ở cùng các con.

Sau chuyến đi gần đây nhất, chị phát hiện ra cả hai đứa đều yêu người cùng giới.

Không đến nỗi sốc nặng nhưng chị không tránh khỏi cảm giác bối rối.

Căn hộ chị thuê cho hai con, cứ mỗi cuối tuần lại có thêm hai cô bạn là người yêu của con gái đến chơi và ở lại. Chị trổ tài nấu nướng để đãi khách. Cả hai vị khách đều rất thích các món ăn Việt Nam do chị chế biến. Họ cũng gọi chị là "mẹ" bằng tiếng Việt.

Những khoảnh khắc ấm áp và hạnh phúc như đã là một gia đình mà chị trải qua cùng các cô gái trẻ đang yêu nhau dần xua tan những lo lắng và bối rối ban đầu. Hai cô con gái cũng tích cực làm "công tác tư tưởng" cho mẹ với những giải thích rằng, ở đất nước mà họ đang sống và theo học, tình yêu đồng giới là hoàn toàn bình thường trong mắt mọi người. Hai cô bảo với mẹ rằng, một ngày nào đó không xa, họ tin gia đình và người thân sẽ nhìn thấy những điều tương tự ở Việt Nam.

Chị dần cảm thấy yên tâm với tình yêu của hai con. "Giờ chị chỉ cầu mong cả hai cặp đều hạnh phúc", chị thổ lộ.

Ước ao hiện tại của chị là Việt Nam sẽ sớm có luật công nhận hôn nhân đồng giới.

Luật pháp Việt Nam qua các thời kỳ đã có sự thay đổi theo xu hướng ngày một cởi mở hơn với những người thuộc cộng đồng LGBTQ+ (Lesbian - đồng tính luyến ái nữ, Gay - đồng tính luyến ái nam, Bisexual - song tính luyến ái, Transgender - chuyển giới và Queer - xu hướng tình dục khác hoặc Questioning - đang trong quá trình tìm hiểu bản thân). Luật hôn nhân và gia đình được Quốc hội ban hành năm 2000 cấm kết hôn giữa những người đồng giới. Bộ luật sửa đổi năm 2014, hiệu lực từ 1/1/2015, đã bỏ điều cấm đó, nhưng "Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính".

Với sự thay đổi này, những người đồng giới tính hiện tại được quyền tổ chức lễ cưới và có thể chung sống với nhau. Tuy nhiên, họ sẽ không được pháp luật bảo đảm về tính hợp pháp của vợ chồng cũng như các quyền và nghĩa vụ tương ứng (thừa kế, quan hệ tài sản, xác nhận con cái...).

Theo chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2025 đã được Quốc hội nhất trí thông qua ngày 8/6/2024, dự kiến Luật Chuyển đổi giới tính sẽ được trình và thông qua vào kỳ họp thứ 9, tháng 5/2025. Từ bước đệm thật sự có ý nghĩa này, nấc thang quan trọng tiếp theo trong tiến trình xây dựng và hoàn chỉnh luật pháp cho công dân thuộc cộng đồng LGBTQ+ được hy vọng hướng tới mục tiêu hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới đang được chờ đợi.

Trên thế giới, số lượng các quốc gia, vùng lãnh thổ chính thức công nhận hôn nhân đồng giới hiện tăng dần theo thời gian. Trong vòng năm năm qua, từ 2019 đến 2024, con số cụ thể đã tăng từ 28 đến 37 nước, trong đó phần đông thuộc châu Âu, châu Mỹ và các nước Nam Phi, New Zealand, Australia, Đài Loan (Trung Quốc), Nepal với tổng số hơn 1,5 tỷ người (20% dân số thế giới).

Hơn ba tháng trước, Thượng viện Thái Lan vừa thông qua dự luật hôn nhân đồng giới vào ngày 18/6. Dự luật này chỉ còn chờ Hoàng gia phê duyệt và sẽ có hiệu lực ngay sau đó 120 ngày. Cộng đồng LGBTQ+ ở Thái Lan, vốn là một trong những biểu tượng thu hút du lịch nổi tiếng của quốc gia này, xem đây là một thành quả lớn lao của họ sau nhiều thập niên bền bỉ đấu tranh cho phong trào bình đẳng giới.

Quyết định pháp lý quan trọng có tính lịch sử từ một quốc gia cùng khu vực Đông Nam Á làm dấy lên niềm hy vọng lớn cho gần hai triệu người thuộc cộng đồng LGBTQ+ tại Việt Nam. Họ chờ đợi hiệu ứng lan tỏa của sự tiến bộ trong thay đổi về nhận thức xã hội và tinh thần luật pháp về hôn nhân đồng giới của nước láng giềng sẽ tác động tích cực đến ý chí làm luật của các nhà lập pháp.

Cộng đồng LGBTQ+ dù có số lượng nhỏ ở Việt Nam, vẫn là một bộ phận công dân của quốc gia. Hiện tại, các giá trị mang tính đa dạng, công bằng và hòa nhập (Diversity, Equity & Inclusion) được thể hiện rõ và liên kết chặt chẽ thông qua văn hóa làm việc tại các tổ chức và doanh nghiệp. Các giá trị đó đang hỗ trợ và tạo điều kiện cho các cá nhân thuộc nhóm LGBTQ+ cùng nỗ lực với các nhóm khác (nữ giới, người khuyết tật...) phát huy năng lực làm việc, thực hiện các nghĩa vụ quy định bởi pháp luật để cùng đóng góp vào sự tiến bộ và phát triển chung của xã hội.

Tuần lễ VietPride, với các hoạt động mà chúng tôi chứng kiến một phần hôm đó, là một trong những sự kiện quan trọng của cộng đồng LGBTQ+, được tổ chức thường niên 12 năm qua. Chủ đề của năm nay là "Đã tới lúc", với hy vọng gợi nhắc công chúng về quyền bình đẳng và sự tôn trọng dành cho tất cả mọi người, bất kể xu hướng tính dục hay bản dạng giới của họ.

Nhìn nhận một cách tích cực, xã hội Việt Nam đã cởi mở hơn rất nhiều trong những năm qua. Người đồng tính đã có quyền được yêu thương, được kết hôn và mưu cầu hạnh phúc. Hôn nhân đồng giới, một ngày nào đó được luật pháp công nhận tại Việt Nam, sẽ là cánh cửa cuối cùng mở ra để những người đồng tính thật sự được đặt cả hai chân của họ vào thế giới bình đẳng của mọi công dân.

Ngọn núi vỡ

5h30 sáng 10/9, chị Hoàng Thị Cảnh thức giấc khi nghe tiếng "lục cục" trên đồi. Trời vẫn tối, núi đồi mù mịt trong mưa. Đây đã là ngày thứ hai mưa trút xuống không dừng. Chị gọi chồng cùng hai con trai dậy, ngược dốc lên suối "xem lũ".

Nhà chị Cảnh là căn đầu tiên từ hướng núi Voi - ngọn cao nhất 1.033 m trong dãy núi trải dài từ Yên Bái sang Lào Cai. Dãy núi tạo thành vành đai với cánh rừng nguyên sinh rộng một nghìn hecta. Nước từ hàng trăm khe trên núi Voi hợp thành con suối chảy vắt qua làng, cấp nước cho cánh đồng và những đồi ngô chạy dài dọc thung lũng. Nơi đây có 760 nhân khẩu, hầu hết là dân tộc Tày sinh sống lâu đời.

Giữa đường, chồng chị Cảnh quay về, bảo rằng mưa lớn, nước suối to là bình thường. Nhưng chị không yên dạ, rủ hai con trai đi tiếp. Khi tới ven suối, họ thấy nước dâng cao, réo ầm ầm, lòng suối mở rộng trong khi ngày thường chỉ độ hai mét. Đá lục cục từ sườn cao lăn xuống. Họ định quay về.

Bỗng dưng, một tiếng "ùng" vang lên. Mặt đất rung chuyển. Đất đá, bùn nước, cây cối bắn lên trời như pháo rồi ụp xuống mấy ngôi nhà. Chị Cảnh bị hất văng, rơi xuống dòng lũ bùn. Có thứ gì như cành cây đập vào lưng, đau điếng, chị choàng tỉnh, bị lũ đánh dạt lên gần vệ đường. Chị vùng vẫy trong bùn đặc tìm cách thoát thân. Hai cậu con trai thoát được lên trước, mặt tím tái tìm gọi mẹ.

Cơn lũ đầu tiên chỉ dừng được dăm phút, một tiếng "ùng" nữa lại vang lên rồi chụp xuống những nóc nhà còn lại. Chị Cảnh và hai con cắm đầu chạy dọc sườn núi. Thấy đứa cháu gái lớp 9 bị cành cây đâm xuyên bụng, chị cõng nó vừa bò vừa chạy. Người chị mềm nhũn nhưng không dám dừng lại, sợ một trận lũ nữa dội xuống. Ngoái lại phía sau, chị không thấy chồng, cũng không thấy nhà.

Thôn làng đã biến mất.

Làng Nủ trước và sau trận lũ quét

Thảm kịch trong đêm

Phía bên kia dòng suối, người Làng Nủ ở những sườn đồi khác lao ra khỏi nhà, la hét.

"Làng ơi, đồi sập xuống rồi. Làng trôi rồi. Chạy mau".

Trong cơn mưa, những tiếng hét không thể vọng tới bên kia đồi. Tờ mờ sáng ấy, nhiều người còn chưa tỉnh giấc. Những đứa trẻ đã soạn sẵn sách vở từ đêm hôm trước, chờ đến trường. Trâu vẫn buộc sau chái nhà, chưa kịp mở thừng cho lên đồi ăn cỏ.

Dòng lũ bùn đá "như con rắn" trườn dọc suối Vằng Kheo xuống thung lũng, cuốn phăng mọi thứ trên đường. Những mái tôn xanh đỏ, gia súc và cả con người cuồn cuộn trôi đi. Một cụm dân cư biến mất chỉ sau “hai cơn nổ ầm trời và một cơn ngắn hơn". Ngôi làng dưới chân núi Voi tan tành, ly tán.

Gần một phần mười dân số Làng Nủ nằm dưới lớp bùn đá: 33 hộ bị vùi lấp, 54 người chết, 13 người mất tích, 14 người bị thương. Tổng số chết và mất tích cao hơn bất kỳ thống kê nào về lũ quét từng xảy ra trong 20 năm qua.

Chị Hoàng Thị Cảnh, thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, Lào Cai. Ảnh: Hoàng Phương

Ngày núi vỡ, làng bị cô lập, mất điện, mất liên lạc với bên ngoài. 14h, huyện mới tiếp cận được hiện trường.

Bí thư Huyện ủy Bảo Yên Hoàng Quốc Bảo viết vội bức điện khẩn trên giấy vở học sinh, giao cho cán bộ băng rừng về TP Lào Cai cấp báo "đề nghị hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn khẩn cấp".

Sở chỉ huy cứu hộ cứu nạn được lập vội tại Nhà văn hoá thôn. Trên tấm bản đồ giữa căn phòng, Làng Nủ giờ thành một vết xước dài, như bị ai cấu toạc một mảng giữa rừng xanh, loang lổ, tứa máu.

"Vết xước" dài 1,3 cây số, rộng 24 hecta với khoảng 1,5 triệu mét khối đất bùn đã xóa sổ một phần thôn bản. Dọc đường lũ đi, thân núi bị cạo nhẵn, đỏ quạnh. Lòng suối mở rộng nhất đến 300 m.

Trận lũ quét xảy ra tại Làng Nủ, sáng 10/9. Nguồn: Sầm Nhuận

Hơn 650 người từ các lực lượng cứu hộ vào làng, lật tung từng đoạn suối, tìm kiếm từng nạn nhân dưới lớp bùn đặc quánh. Những thi thể đã nhận diện được đặt trên tấm bạt lót bên đường.

Anh Hoàng Văn Thới gục đầu cạnh hai cỗ ván tạm cho hai đứa con nhỏ, người lớn nằm cạnh, quấn trong manh chiếu. Không đủ áo quan cho người xấu số, Thới phải chờ.

Nhà Thới vốn ở bên kia suối. Đêm trước thấy mưa lớn, sợ quả đồi sau nhà lở, anh đưa vợ con sang nhà em họ ở thung lũng này lánh tạm. Anh đã tin đây là chỗ an toàn nhất làng bởi "chưa bao giờ ngập". Rạng sáng, nghe tiếng nổ, anh băng qua những điểm sạt, gào thét gọi vợ con, hơn 30 nóc nhà đã không còn.

Chỉ sau một buổi sáng, Thới mồ côi mẹ, mất cả vợ, ba đứa con, cùng nhiều họ hàng. Hai con trâu với nương sắn là tài sản quý giá của gia đình cũng bị cuốn trôi trong dòng nước lũ.

Cạnh đó, chị Lục Thị Xim chân trần dính đầy bùn đất, ngồi bên vệ đường - nơi những chiếc cáng đi qua, chờ tin mẹ. Bố chị đã được tìm thấy và đưa về xuôi mai táng.

Sáng hôm ấy, sau hai ngày không liên lạc được với bố mẹ, vợ chồng Xim nóng ruột, băng đồi từ xã Lương Sơn tìm về Làng Nủ. Khi đến đầu thôn, người làng trông thấy chị, khóc:

"Mày về rồi đấy à. Bố mẹ chắc chết hết rồi, làng trôi rồi".

Xim chạy bộ về nhà, lòng hy vọng "nhà ở mép đường, chắc lũ không quét đến đâu. Bố mẹ nghe tiếng nổ, sẽ chạy lên đồi". Nhưng trước mắt Xim là sông bùn quánh nhão, phẳng lì, không còn dấu vết nào của ngôi nhà nơi chị từng lớn lên.

Anh em không ở gần, bố mẹ Xim sống giữa làng, nương nhờ vào bà con. Hai ngày trước tai họa, chị còn gọi điện dặn mẹ đừng lên đồi chăn trâu vì biết mưa lớn. Chị biết tính mẹ mình, "lúc nào cũng khổ hơn người ta", mưa hay nắng, bà vẫn sẽ lên đồi sớm.

"Nếu hôm ấy mẹ đừng nghe mình, cứ đi lên đồi chăn trâu thì mẹ đã được sống", Xim bật khóc.

Lục Thị Xim ở thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, Bảo Yên, Lào Cai, chỉ tay về ngôi nhà đã bị cuốn trôi trong bản đồ chụp lại sau trận lũ ngày 12/9. Ảnh: Ngọc Thành

Cơn lũ sau 16 năm

Những đám tang ở Làng Nủ không kèn trống, không đủ người khiêng quan tài, cũng không đủ người đào huyệt. Mộ phần không dấp rào, chỉ có cành cọ che đầu, theo tục lệ của người Tày. Ba chồng áo quan xếp cạnh nhau đặt ở Nhà văn hoá, nơi vốn tổ chức những nghi lễ quan trọng của làng. Trong cơn mưa nặng hạt, những cỗ quan tài được chở bằng xe máy dần ngược dốc lên đồi lúc trời sẩm tối.

Trưởng thôn Hoàng Văn Diệp đôi mắt đỏ ngầu, ghi tên những người đã mai táng gần kín hai trang vở học sinh. Ông đã nhiều ngày cùng lực lượng chức năng "vẽ" lại sơ đồ làng, đánh dấu vị trí từng hộ, số nhân khẩu để phục vụ tìm kiếm.

"Vị trí bị lũ quét không nằm trong danh sách thông báo di dời vì nơi này vốn bằng phẳng, nhà xây to cao đàng hoàng. Nhưng cuối cùng, chỗ mà mình không nghĩ đến lại là nơi ảnh hưởng nặng nhất", ông Diệp nói. Chính ông cũng mất hai người họ hàng. Nhà nứt, ông...

Biến đổi khí hậu cùng với những hình thái thời tiết khắc nghiệt: bão to, lũ lớn, nắng nóng kéo dài, ô nhiễm không khí đã và đang gây ra nhiều tổn thất cho con người. Y tế được ví như chốt chặn cuối cùng nhằm giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu với sức khoẻ con người. Tuy nhiên ngành y tế cũng phải đối mặt với nhiều thách thức và cần có sự thích nghi

Bài viết của tác giả Phạm Hằng trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần 

Với nhiều người, thế giới mạng là ảo, nơi họ có thể có một hay nhiều nhân dạng khác nhau, giúp họ dễ dàng vẫy vùng qua những danh tính khác với bản ngã đời thực của mình. Nhiều hỉ, nộ, ái, ố cuộc đời cũng xảy ra từ đây. Dĩ nhiên về mặt quản lý, chính quyền Trung Quốc không thích điều đó. Bài viết của tác giả Nguyễn Thành Trung về vấn đề này trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần. 

Trong thời buổi của công nghệ AI và làm việc từ xa, Đông Nam Á nổi lên như một điểm đến hấp dẫn với những người "du cư số": trẻ trung, làm việc linh hoạt trong mảng công nghệ, tài năng và rất háo hức muốn thử thách. Cùng khám phá chân dung của thế hệ này và những cách thức mà các quốc gia đang làm để thu hút nguồn chất xám và nguồn kinh tế này qua bài viết của tác giả Thanh Tuấn trên tờ Tuổi trẻ cuối tuần.