FÖŞ

International Institute for Finance’e göre 2019’un ilk yarısı sonunda global borç 250 trilyon dolar, ya da dünya gelirinin yüzde 330’na tırmandı.

Türkiye gibi Gelişmekte Olan Ülkeler’in borcu ise 71.4 trilyon, ya da toplam milli gelirlerinin yüzde 220’si.

Yavaşlayan dünya ekonomisi ve güçlü dolar endeksi borcun ödenmesinde sorunlar anlamına gelir.

Eğer Ticaret Antlaşması yapılmazsa, borç krizleri ve ülkelerin temerrüte düştüğünü görebiliriz.

Ya Türkiye’de durum nasıl?

Irak’ta gösterilerde 150 kişi öldü, 15 bin kişi yaralandı.  

İran’da ölü sayısı bilinmiyor, ama en az bin kişi tutuklandı.

Gösterilerin ortak yönü geçim sıkıntısı ama siyasi boyutları da var. Bu iki komşunun kaderi Türkiye’yi çok yakından ilgilendiriyor.

Siyasi olarak zayıflayan bir İran Suriye’de bize daha az sorun çıkartır. Ama siyasi karmaşa petrol fiyatlarında kaos yaratabilir.

Peki, ya ekonomik ilişkiler?

Hepsinin cevabı bu podcastte...

Şahlanan ekonomi efsaneleri düzülerken, siyanürle intihar eden ailelerin dramı ve Dünya Sefalet Endeksi’nde 5. sırada yer almamız bir şeylerin yanlış gittiğini hatırlatmalı biz yönetenlere. Ama onlar hâlâ faizi düşürüp inşaatçıları kurtarma derdindeler.

Bu arada ekonomik verilerden seç-beğen-al misali ortaya karışık yapılıp parlak bir resim çiziliyor.

Yılın üçüncü çeyreğinde tarım dışı işsizlik yüzde 16.5, genç işsizlik yüzde 27.

2018 sonunda maddi yoksulluk yüzde 26.5’tu, bu sene kış gelince yüzde kaç olacak galiba?

Gençler niye işsiz, bu ekonomi niye büyümez, ekonomide bitiş düdüğü niye çaldı?

Ekonomide durgunluk bir çok sektörü de batma noktasına getirdi. Perakende, özel eğitim ve sağlık zorlananlar arasında. Eylül ve Ekim ayında ihracat da durma noktasına gelince, imalat sanayi de zorlanmaya başladı. Fakat en çok zarar gören sektör inşaat. İnşaatı altyapı, ticari emlak ve konut olarak üç kısma ayırmak lazım.

Önce Hong Kong’ta başlayan kanlı gösteriler, sonra Şili’ye, arından da Katalonya, Irak ve Lübnan’a yayıldı. Hafta başında da Bolivya Cumhurbaşkanı Evo Morales istifa etti. Bu gösterilerin iki nedeni var.
Siyaset erkanının halkın dertlerini dinlemeden politika üretmesi.
Geçim standartlarının bozulması.
Eğer Trump ve Xi Jinping Ticaret Savaşını bitirecek bir anlaşma imzalamazsa, gösteriler başka ülkelere de yayılabilir. Popülizm çare değil, demokratik reformlar tek çıkış yolu.

Türkiye’nin ekonomisi hakkında yapılan eleştirel yorumlar hakkında açıklama yapan Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, "Birileri çıkacak, isimlerinin başında ekonomist, profesör yazan ama bu ülkeye zarar vermeye çalışan, nereye hizmet etmeye çalıştığı, hangi tabloları çizerek, milleti korkutmaya, Türkiye aleyhinde bir algı oluşturmaya çalışan bu kişilerin, terör eylemlerinde gördüğümüz ekipten farkı yok." dedi.

Adı ima edilen bozgunculardan biri olarak Sayın Albayrak’a üst lisans diplomalı bir ekonomist olarak profesyonel fikrimi açıkça ifade etmemin Anayasal güvence altında olduğunu hatırlatırım. Ama madem ki yakınmış, ona Türk ekonomisini nasıl batırdığımı itiraf edeyim:

Cari açık nasıl kapandı? Enflasyon nasıl düştü? TL’nin istikrarı nasıl sağlandı?

ABD ekonomisi ekim ayında dipten dönüş işaretleri veriyor. İhracat ve sabit sermaye yatırımlar hâlâ zayıf, fakat tüketim çok güçlü.  İstihdam da görülmedik bir hızda artarak tüketime destek veriyor. Henüz ticaret barışı imzalanır mı, emin değilim. Ama aralıkta imzalar atılırsa, Fed yalnız 2019 değil, 2020’de de faiz indirimine mola verir. Bu senaryoda dolar güç kazanır, faizler yükselir, dolar değer kaybeder.

Kasım ayına girerken, ekonomide ikili bir yapı ortaya çıkıyor. Tüketimde ucuz kredilerden kaynaklanan bir toparlanma var.  BloombergHt Tüketici Güven Endeksi yükseliyor. Öte yanda, üretim ve ihracatta hareket yok.

Aksine, dış ticaret açığı genişlemeye başladı. 2020 sonunda cari açık GSYİH oranı %1.2’yi  bulabilir. Özel sektörün kaldıraç azalttığı bir dönemde, minik de olsa bu açığı nasıl finanse ederiz?  Döviz kurunu nasıl etkiler?

Ekim’de %8.5’e düşen TÜFE 2019-2020’de göreceğimiz en iyi rakam. Kasım’dan itibaren enflasyon yükselip seneyi %12 civarında bitirecek. Kimse bu enflasyon 2020’de nasıl %8.5’a düşecek bilmiyor.

Çünkü bütçe politikası çok gevşek ve ekonomide %5 büyüme bekleniyor ki, her zaman enflasyona neden olmuştur.

Bu gerçeklere karşın, TCMB öngörülebilir vadede faiz indirmeye devam edecek. Etmek zorunda çünkü seneye TL290 milyar iç borçlanma var.

Faiz indirimleri tüketimi pompalıyor, ama yan etkileri çok fazla. Hele bir de ABD yaptırımları gibi bir dış şok yersek.

TCMB Temmuz’dan bu yana 1.000 puan, yani yüzde 10 faiz indirdi. Para politikasının ekonomiye sirayet etmezi zaman alır. Ama, ilk tur faiz indirimlerinin artık yavaştan ekonomiyi gıdıklaması gerekir. Ekonomide bir canlanma görüyor muyuz? Belki evet, hayır?