Greatest Persian Mystical Poets. Rumi, Hafez, Razi Aldin Artimani, Oman Samani

رجوع به مطلب و بیان آن طالب و مطلوب حضرت رب، اعنی شیرازه دفتر توحید و دروازه کشور تجرید و تفرید، سراندازان را رییس و سالار، پاکبازان را انیس و غمخوار، سید جن و بشر، حلقه اولیایی حشر، مولی الموالی سید الکَونَین ابا عبدالله الحسین صلوات الله علیه و آله و اصحابه، ورود آن حضرت به صحرای کربلا و هجوم و ازدحام کرب و بلا گوید:

گوید او چون باده خواران السا

هریک اندر وقت خود گشتند مست

عمان سامانی، گنجینه الاسرار در انتقال از عالم وجد و شوق و رجوع به مطلب بر مشرب اهل ذوق گوید :

باز آن گوینده گفتن ساز کرد

وز زبان من حدیث آغاز کرد

در معارضه با دل و استغراق آن ولی کامل، زبده السعدا و سید الشهدا و تجاهل عارفانه گوید:

باز بینم رازی اندر پرده یی

هست دل را گوئیا گم کرده يی

در بیان اینکه می کشان ساغر سعادت و سرخوشان باده شقاوت بر مقتضای وقت، هر یک در محل خود اظهار مستی و ابراز حق پرستی نمودند و با آن محک، خلوص و قلبیت( ناخالص بودن) خود را آزمودند. نعم ما قال:

مرا، حرام که گوید؟ که وقت خوردن من

حلال زاده برون آید از نتاج حرام .

و در اینجا مرتبا اشارتی می شود و مختصر استعارتی می رود:

اول آدم ساز مستی ساز کرد

بیخودی در بزم خلد آغاز کرد

در بیان اینکه از هر کس مقتضیات طینت به ظهور آید و بازگشت هر شی به اصل خود است. و این سعادت و آن شقاوت را ظاهر الصلاح بودن یا خارج از قانون فلاح شرط نیست بلکه جنسیت و سنخیت مراد است. و همان است که سعید را به اوج علیین کشاند.

اللَّـهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِ‌جُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ‌ ۖ

و شقی را در حضیض سجین نشاند.

وَالَّذِينَ كَفَرُ‌وا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِ‌جُونَهُم مِّنَ النُّورِ‌ إِلَى الظُّلُمَاتِ ۗ أُولَـٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ‌ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

لهاذا با این همه احتجاج از روی لجاج روی از حق برتافتند:

چون چشم خدای بین نداری باری

خورشید پرست شو نه گوساله پرست

و به هوای جام شقاوت که کفر مطلق است آمدند از مخالفت ولٓی کامل که پنجه در پنجه حق کردنست زدند.

در بیان اینکه چون معشوق ازل جمال لم یزلی مر، عشاق را نمود و باده عشق، طالبان مشتاق را پیمود از در امتحان درآمده شوه های معشوقی به کار آورد. منکرین جام سعادت را سرخوش از جام شقاوت کرده بدیشان گماشت و چیزی از لوازم عاشق کشی فرد نگذاشت تا شرایط معشوقی با تکالیف عاشق موافق آید.

عمان سامانی در بیان تبدیل از عالم بسط به قبض و تنزل از عالم معنی به جهان صورت.

و در انتقال از عالم بسیط بسط و اتصال به دریای محیط وجد و بیان اینکه چون صاحب جمال، جمال خود نماید و ناظران را دل از کف رباید، بر مقتضای حکمت به آزارشان کوشد و عاشق را شرط است که از آن آزار نرمد و نخروشد تا بر منتهای خواهش کامران شود مصداق حدیث من عشقنی( خلاصه: کسی که مرا طلب کند و در مقام شناسایی من برآید و دوستدار من شود و عاشقم گردد، در مقاله من عاشقش می شوم و وقتی عاشق او شدم، او را می کشم و‌ دیهً او بر من است.

در بیان اینکه آدمی به واسطه شرافت و گوهر فطرت و خاتمه در تعداد ، به حسب جسم ، امانت عشق را قابل آمد و جمال کبریایی را آینه مقابل .

(و ما فرزندان آدم را گرامى داشتيم و آنها را در خشكى و دريا حمل كرديم و از چيزهاى پاكيزه به آنها روزى داديم.و آنان را بر بسیاری از کسانی که آفریدیم با برتری فراوان، برتری دادیم.)

نه فلک راست مسلًم نه ملک را حاصل

آنچه در سرً سی ای بنی آدم از است

در اینجا مقصود انسان کامل و حضرت ولی است و منظور از اشاره ساقی از لیست.

باز ساقی برکشید از دل خروش

گفت ای صافی دلان درد نوش

دربیان تجلی دوم واظهارشاْن و مراتب بر ماسوی و عرض امانت عشق و شدت طلب به اندازه استعداد در هریک و خیمه زدن تمامیت آن در ملک وجود انسانی به مصداق آیدا انَا عَرَضْنَا الأمانة على السموات والأرض والجبال فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَ

أَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسان إنَّه كان ظلوما جهولا .

جلویی کرد رخش دید ملک عشق نداشت

عین آتش شد از این غیرت و بر آدم زد

حافظ

چه مَلَک را که عقل خالص است و وازشهوت محروم این مرتبه حاصل نیست.

فرشته عشق نداند که چیست قصه مخوان

بیار جام شرابی به خاک آدم ریزه

حافظ

و حیوان را که شهوت صرف است و از عقل بی نصیب به این منزلت و اصل نه . حیوان را خبر از عالم انسانی نیست، و وجود انسانی هر دو جنبه را دار است.

پرده ایی کاندر برابر داشتند

وقت آمد پرده را برداشتند

عمان سامانی ، شاعر عارف و سالک ، ملقب به تاج الشعرا. از شعرای بنام نیمه دوم سده سیزدهم و اوایل سده چهاردهم هجری می باشد. شهرت خود را مدیون مثنوی بلند گنجینه الاسرار خود است. که سوگی پر شور و عرفانی برای حضرت سیدالشهدا است. این اپیزود در بیان اینکه صاحب جمال را خودنمایی موافق حکمت شرط است و اشاره به تجلی اول بر وجه اتم و اکمل پوشیدن اعیان ثابته کسوت تعیُٓن را طلوع و عشق را از مطلع لاهوتی و تجلی از عالم ملکوتی به ناسوتی می باشد.