หลบมุมอ่าน

เพลงกล่อมเด็กเป็นวรรณกรรมมุขปาฐะ ผู้ใหญ่เอาไว้ร้องเพื่อให้เด็กฟัง และกล่อมให้เด็กนอนหลับ โดยเนื้อหาของเพลงกล่อมเด็กสะท้อนภาพของสังคมในท้องถิ่น ภูมิปัญญา ภูมิประวัติศาสตร์ การปกครอง ค่านิยมในการครองเรือน ขนบธรรมเนียมประเพณี และหากวิเคราะห์เนื้อหาผ่านมุมมองเพศสถานะ จะพบว่าเพลงกล่อมเด็กพูดถึงประเด็นความสัมพันธ์ทางอำนาจ เพศสถานะ และควบคุมเพศวิถีของผู้หญิง

#หลบมุมอ่าน ชวน กิ่งกาญจน์ จิตรหลัง นักวิจัยอิสระ เจ้าของผลงานวิทยานิพนธ์เรื่อง “วาทกรรมพรหมจรรย์ในวรรณกรรมมุขปาฐะประเภทเพลงกล่อมเด็กภาคใต้” มาพูดคุยถึงเสียงของผู้หญิงในเพลงกล่อมเด็กภาคใต้

หนังสือ “ญิฮาด ในรัฐอิสลาม” เป็นวรรณกรรมเยาวชนที่ผู้เขียน รศ.ดร.สามารถ ทองเฝือ นำเอาองค์ความรู้จากการทำงานวิจัยมาผสมผสานในเนื้อหา ใช้การเล่าเรื่องผ่านตัวละครเอกของเรื่องชื่อ “ญิฮาด” ใช้ฉาก/สถานที่ในมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี พื้นที่จังหวัดปัตตานี ประกอบการเล่าเรื่องในเชิงพื้นที่ ผสมผสานกับจินตนาการและข้อเท็จจริง

#หลบมุมอ่าน ชวน รศ.ดร.สามารถ ทองเฝือ อาจารย์สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี มาร่วมพูดคุยถึงการทำงานเขียนเรื่อง ญิฮาด ในรัฐอิสลาม และผลงานอีก 3 เล่ม ได้แก่ อิสลามกับการเมือง, โลกมุสลิมความรู้เบื้องต้น และ ญิฮาด (เล่มปกแดง)

นิยายภาพ หรือ Graphic Novel เป็นหนังสือที่มีพลังในการสื่อสารและสร้างความเข้าใจที่ลุ่มลึกผ่านองค์ประกอบ ของเนื้อหาที่เป็นข้อความ ภาพ และลายเส้น #หลบมุมอ่าน จึงนำหนังสือนิยายภาพจำนวน 3 เรื่อง ได้แก่ “Palestine” ของ Joe Sacco, “Jerusalem: Chronicles from the Holy City” ของ Guy Delisle และ “Jerusalem: A Family Portrait" ของ Boaz Yakin หนังสือสามเล่ม ทำให้พลเมืองโลกในฐานะคนนอก ได้เข้าใจความเป็นเขา ความเป็นเรา และความเป็นอื่น ต่อกรณีความขัดแย้งระหว่างอิสราเอล-ปาเลสไตน์ ผ่านมุมมองที่แตกต่างกันของนักเขียน และการดำเนินเรื่องในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน 

หลบมุมอ่าน เชิญ ผศ.ดร.จิรยุทธ์ สินธุพันธุ์ รองผู้อำนวยการ สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาร่วมพูดคุยถึงประเด็น เนื้อหา สัญลักษณ์ การตีความที่ลุ่มลึกและกว้างขวาง ในนิยายภาพสามเรื่อง

#การ์ตูนเล่มละบาท มักมีเรื่องราวที่ให้แง่คิดคติสอนใจคล้ายนิทานอีสป มีเรื่องราวเกี่ยวกับอิทธิฤทธิ์ปาฏิหาริย์ และเรื่องผีสาง ซึ่งสะท้อนสังคมและวัฒนธรรมของไทย ในอดีตการ์ตูนเล่มละบาทมีความเฟื่องฟู มีจำนวนพิมพ์นับแสนเล่มและจำหน่ายหมดในเวลาอันรวดเร็ว การตอบรับจากผู้อ่านทำให้อาชีพนักวาดภาพและนักเขียนเรื่องเติบโตตามไปด้วย แม้ปัจจุบันความนิยมจะลดน้อยลง แต่การ์ตูนเล่มละบาทก็ได้มีการอนุรักษ์และต่อยอด เกิดการสร้างสรรค์และทำงานร่วมกันระหว่างนักวาด นักเขียนเรื่อง นักสะสม และคนรุ่นดิจิทัล ที่นำเทคโนโลยีเทคนิคสมัยใหม่มาประยุกต์ใช้  เพื่อให้การ์ตูนเล่มละบาทเข้าถึงคนในวงกว้างและสร้างความทรงจำร่วมให้กับคนในสังคม 

#หลบมุมอ่าน เชิญ “ป๋าX” อรรถกฤตย์ จีนมหันต์ นักสะสมการ์ตูนเล่มละบาท มาพูดถึงความเปลี่ยนแปลงผ่านการ์ตูนเล่มละบาท และ #การ์ตูนผีเล่มละบาท ในแง่มุมต่าง ๆ เพื่อให้เข้ากับบรรยากาศวันฮาโลวีน

ประวัติศาสตร์สังคมการเมืองของติมอร์เลสเต ปรากฏให้เห็นในด้านของการตกเป็นอาณานิคม ซึ่งมีอิทธิพลต่องานเขียน วรรณกรรม กวีนิพนธ์ ของนักเขียนชาวติมอร์มาโดยตลอด ในช่วงที่มีการเรียกร้องต่อสู้เพื่อเอกราชมีการเกิดขึ้นของกลุ่ม #เฟรติลิน (Fretilin) ซึ่งเป็นกลุ่มเคลื่อนไหวด้านการเมืองและงานเขียนเป็นหนึ่งในเครื่องมือต่อสู้เรียกร้องอิสรภาพในด้านการเมือง การปกครอง วัฒนธรรม ภาษา จากประเทศที่เข้าไปใช้อำนาจเหนือคนพื้นเมืองและคนท้องถิ่น

แครส อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ นักประวัติศาสตร์ นักเขียน และกวี จะมาร่วมพูดคุยกับ #หลบมุมอ่าน ถึงบทบาทของกลุ่มเฟรติลิน วรรณกรรมกับประวัติศาสตร์ของติมอร์ นักเขียนติมอร์ในประเทศและในดินแดนอื่น และงานเขียนที่ให้ภาพสะท้อนติมอร์ในยุคอาณานิคมจนถึงยุคปัจจุบัน

อินโดนีเซียดินแดนแห่งหมู่เกาะ รุ่มรวยด้วยความหลากหลายของชาติพันธุ์ ภาษา ศาสนา วัฒนธรรม รวมถึงวรรณกรรม งานเขียนและการเกิดขึ้นของนักเขียนเติบโตเบ่งบานเปลี่ยนผ่านตามบริบทการเมืองของประเทศ ตั้งแต่ยุคอาณานิคม ยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ยุคผู้นำอย่างซูการ์โนและซูฮาร์โต ยุคระเบียบใหม่ จนถึงปัจจุบัน

#หลบมุมอ่าน เชิญ แครส อาชญาสิทธิ์ ศรีสุวรรณ นักประวัติศาสตร์ นักเขียน กวี และแฟนพันธุ์แท้ซีไรต์ มาร่วมแลกเปลี่ยนถึงจุดเปลี่ยนทางการเมืองว่าส่งผลต่อนักเขียนและงานเขียนของอินโดนีเซีย บทบาทของ #บาไลปุสตากา (Balai Pustaka) ในยุคเจ้าอาณานิคมที่มีส่วนสร้างนักเขียนและงานเขียนของคนพื้นเมืองขณะเดียวกันก็เป็นการควบคุมคนในอาณานิคมไปพร้อม ๆ กัน และการก้าวไปกับโลกใหม่ในการเล่าเรื่องไปสู่สากลของนักเขียนอินโดยุคปัจจุบัน

รมณ กมลนาวิน เป็นนักเขียนที่มีความสนใจและถนัดเขียนวรรณกรรมสะท้อนสังคม ผลงานที่ผ่านมาประกอบด้วยเรื่องสั้นจำนวนหลายเรื่อง และรวมเรื่องสั้น “สเปโร โซนาตา” เป็น 1 ใน 7 เล่มสุดท้ายรางวัลซีไรต์ ปี 2566 นอกจากนี้ นักเขียนยังมีงานเขียนประเภทนวนิยาย ได้แก่ “หากข้ามคืนนี้ หัวใจไม่แหลกยับเยินเสียก่อน” และ “True Love of Jane”

#หลบมุมอ่าน เชิญ รมณ กมลนาวิน มาพูดคุยถึงเส้นทางนักเขียน วรรณกรรมและหนังสือที่เป็นคลังแสงสำหรับการทำงานเขียน แรงบันดาลใจกับที่มาในการทำงานเขียนแต่ละเรื่อง ก่อนจะถูกสะท้อนผ่านปลายปากกาและคมความคิดของเธอ

ผีและศาสนาผีเป็นความเชื่อที่อยู่คู่มนุษย์มาตั้งแต่ยุคโบราณจนถึงยุคปัจจุบัน แม้โลกดิจิทัลจะรุดหน้าไปเพียงใด ผีก็ยังเติบโตควบคู่ไปกับดิจิทัลอย่างเป็นปี่เป็นขลุ่ย #หลบมุมอ่าน จึงเชิญ ผศ. ดร.สถิตย์ ภาคมฤค สาขาวิชาการสอนภาษาไทย คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร มาร่วมพูดคุยถึงโครงสร้างและพลวัตของผีใน #แอ่งสกลนคร และภูมิภาคอีสานกับความเชื่อสากล รวมถึงประเด็นเรื่องผีกับสังคมผู้หญิงเป็นใหญ่, ผีกับการสร้างความเสมอภาคทางเพศในกลุ่ม LGBTQ+, ศาสนาผีกับศาสนาอื่น, ผีกับสื่อดิจิทัล และสำรับสำหรับผี

ประสบการณ์และภาวะผู้พลัดถิ่นของหญิงชาวฟิลิปปินส์ในต่างแดน ประวัติศาสตร์ส่วนบุคคลที่ล้อไปกับประวัติศาสตร์ของประเทศฟิลิปปินส์ยุคหลังอาณานิคม พื้นที่ของนักเขียนหญิงชาวฟิลิปปินส์ อัตลักษณ์และการโต้กลับเจ้าอาณานิคม ฯลฯ นำเสนอผ่านตัวละครผู้หญิงในนวนิยายทั้งสามเรื่องโดยนักเขียนหญิงพลัดถิ่นจากแดนตากาล็อก ได้แก่ Fish-Hair Woman ของ เมอลินดา โบบิส, The Mango Bride ของ มาริวิ โซวิเว็น และ Gun Dealer’s Daughter ของ จีนา อโพสทอล #หลบมุมอ่าน จึงเชิญ ผศ. ดร.รัญวรัชญ์ กอบศิริธีร์วรา ภาควิชาวรรณคดี คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มาพูดถึงประเด็นและบริบทต่าง ๆ ที่ปรากฏในนวนิยายทั้งสามเรื่องนี้

หนังสือหลายเล่มเป็นสื่อทางการทูตเพื่อนำไปสู่การเรียนรู้วัฒนธรรม มรดกทางภูมิปัญญา วรรณกรรม ประวัติศาสตร์สังคม การสร้างชาติ จิตวิญญาณของผู้คน #หลบมุมอ่าน จึงเชิญ ดร.อับดุรเราะฮหมาน มูเก็ม นักวิจัยจากศูนย์เอเชียใต้ศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาร่วมพูดคุยถึงงานเขียนเล่มล่าสุด “ทูร์เคีย: ผู้คน มนต์เมือง และเรื่องเล่า” ประสบการณ์เดินทางและใช้ชีวิต 100 วันในตุรกีหรือทูร์เคียในฐานะ “นักวิจัยแลกเปลี่ยน”