หลบมุมอ่าน

สิบนิ้วเล็ก ๆ กิจกรรมวิทยาศาสตร์แสนสนุก ของ อรวินท์ คุปตา ชาวอินเดียผู้สร้างสรรค์ของเล่นเพื่อการเรียนรู้ทางวิทยาศาสตร์มาตลอดชีวิต เพื่อแนะนำนักเรียนและครูทั่วประเทศให้รู้จักของเล่นทำเอง หนังสือเล่มนี้แปลเป็นภาษาไทย โดย เด็กชายภูมิ ตันศิริมาศ ผู้ที่จะมาร่วมพูดคุยกับ #หลบมุมอ่าน พร้อมกับคุณแม่ สุชาดา ตันศิริมาศ ถึง ความสำคัญของการส่งเสริมการอ่านในครอบครัว รวมถึงการทำงานแปลของเด็กชายภูมิ และกิจกรรมทดลองต่าง ๆ ในหนังสือ  สิบนิ้วเล็ก ๆ ทำให้เด็กชาวอินเดียจำนวนมากสามารถเข้าถึงวิทยาศาสตร์จากสิ่งของรอบตัว เช่น ใบไม้ เชือก เศษกระดาษ ช้อน นกหวีด หมวก รวมถึงของที่ทิ้งลงถังขยะ กิจกรรมวิทยาศาสตร์แสนสนุกในหนังสือยังสร้างแรงบันดาลใจ การเรียนรู้ที่ทุกคนเข้าถึงได้ และหนังสือมีส่วนในการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาให้กับเด็กชาวอินเดียและเด็กจากทั่วโลก

เชอรี่ เชอริศา อินทร์พิมพ์ ผู้วิจัยและผู้เขียนวิทยานิพนธ์ หัวข้อ “แม่กะเทย: ประสบการณ์และการรับรู้เกี่ยวกับความเป็นแม่ในสังคมภายใต้ปิตาธิปไตยทุนนิยม” ร่วมพูดคุยกับ หลบมุมอ่าน เพื่อสะท้อนถึงบทบาทการโอบรับความเป็นแม่ของผู้หญิงข้ามเพศจากกลุ่มตัวอย่าง และ การปรับตัวกับบริบททางสังคมด้านต่าง ๆ อาทิ เพศสถานะ ชนชั้น อารมณ์ความรู้สึก การต่อรอง และความเหลื่อมล้ำ

.

“วิทยานิพนธ์นี้เป็นการสะท้อนถึงสถานการณ์และการดำเนินชีวิตของผู้หญิงข้ามเพศในสังคมไทย อีกทั้งยังนำเสนอความย้อนแย้งในการยอมรับและการจำกัดสิทธิของครอบครัวทางเลือก ภายใต้กรอบการ วิเคราะห์อัตลักษณ์ที่ทับซ้อนของเพศสถานะ ชนชั้นทางเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงบทบาทในการเป็นแม่และการทำงานเป็นสิ่งที่สำคัญอย่างมากที่ควรคำนึงถึงในการกำหนดนโยบาย โดยภาครัฐและเอกชนควรเสริมสร้างนโยบายการผนวกรวมทางสังคมทั้งในเชิงกฎหมายและสังคมที่เอื้อต่อการดำเนินชีวิตในสังคมไทยของแม่กะเทยและผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศในทุกมิติ” (บางส่วนจากบทคัดย่อของวิทยานิพนธ์)

.

*หมายเหตุ วิทยานิพนธ์ หัวข้อ “แม่กะเทย: ประสบการณ์และการรับรู้เกี่ยวกับความเป็นแม่ในสังคมภายใต้ปิตาธิปไตยทุนนิยม” ผู้เขียน เชอริศา อินทร์พิมพ์ /วิทยานิพนธ์นี้เป็นส่วนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (สตรี เพศสถานะ และเพศวิถีศึกษา) วิทยาลัยสหวิทยาการ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์)

สักวันเราจะเล่าทุกอย่างสู่กันฟัง นวนิยายที่นำเสนอเรื่องราวความรัก การเติบโตของวัยรุ่นชาวเยอรมัน บทบาทของผู้หญิงและเพศสถานะอื่น การปะทะกันระหว่างยุคเก่าและยุคใหม่ ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในช่วงรวมประเทศของเยอรมนี ว่ามีผลกระทบต่อคนทั้งประเทศ การเมืองระหว่างประเทศ และบริบทด้านสังคม วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ การเรียนรู้ อย่างไรบ้าง

.

ขณะเดียวกันนักเขียน ดานีเอลา ครีน ก็ใช้การเล่าเรื่องผ่านสัญญะมากมาย เพื่อให้ผู้อ่านได้ตีความอย่างอิสระ เช่น การบรรยายสภาพภูมิประเทศ ความสัมพันธ์ต่างวัยของตัวเอกในเรื่องที่เป็นตัวแทนของยุคเก่ากับยุคใหม่ หรือ การนำวรรณกรรมรัสเซียมาพูดถึงเพื่อเสนอให้เห็นว่าการอ่านเชื่อมความรักต่างวัยของตัวละคร นวนิยายเรื่องนี้แปลจากต้นฉบับภาษาเยอรมันสู่ภาษาไทย โดย ปิยะกัลย์ สินประเสริฐ ซึ่งจะมาเล่าบางอย่างสู่กันฟัง ใน หลบมุมอ่าน

.

“เราเข้าใจแล้วว่าทำไมนักเขียนถึงได้รับรางวัล และเป็นนักเขียนที่เก่ง เพราะว่าจังหวะการเขียนของเขา แม้ว่ามันจะเป็นตัวหนังสือ แต่เวลาเราอ่าน เวลาเราแปล มันมีจังหวะร้อยเรียงกันไป แล้วก็มีการเร่ง การผ่อนในจังหวะของเนื้อเรื่องตามที่เขาต้องการ” – ปิยะกัลย์ สินประเสริฐ / ผู้แปล “สักวันเราจะเล่าทุกอย่างสู่กันฟัง”

จรรยา อำนาจพันธุ์พงศ์ (จรรยา สุวรรณ์ หรือ จันทร์ รำไร) นักเขียน กวี ผู้มีผลงานประเภทเรื่องสั้น บทกวี และความเรียง เผยแพร่ออกมาจำนวนหลายเล่มและหลายชิ้นกับหลากหลายสำนักพิมพ์

.

จุดเปลี่ยนอะไรบ้างที่ทำให้เขาสนใจการอ่าน ภาษา และการเขียน, หนังสือ “ขุนทองเจ้าจะกลับมาเมื่อฟ้าสาง” มีอิทธิพลและเข้าไปทำกับจิตสำนึกของเขาในด้านใดบ้าง, ความทรงจำแห่งหุบเขาฝนโปรยไพร และ กนกพงศ์ สงสมพันธุ์, การเขียนบันทึกเพื่อฝึกภาษาจนนำไปสู่การเป็นนักเขียนและกวี และ การลงพื้นที่จังหวัดปัตตานีเพื่อเก็บข้อมูลทำงานเขียน

.

“จริง ๆ ผมเริ่มอ่านหนังสือตั้งแต่ตอนอายุ 25 ก่อนหน้านั้นไม่รู้จักหนังสือเลย บังเอิญช่วงนั้นไปเจอหนังสือ ‘ขุนทองเจ้าจะกลับมาเมื่อฟ้าสาง’ การอ่านก็เริ่มจากตรงนั้น อ่านไปเรื่อยจนอยากเขียนบ้าง และเริ่มจากการเขียนบันทึกประจำวันอยู่หลายปี จนกระทั่งกล้าที่จะลองเขียนบ้าง” - จรรยา อำนาจพันธุ์พงศ์

ชาคริต แก้วทันคำ นักเขียน กวี นักวิจารณ์วรรณกรรม และ “ม้าน้ำบนชิงช้าสวรรค์” ผลงานรวมเรื่องสั้นจำนวน 11 เรื่อง แบ่งออกเป็น 3 ภาค ได้แก่ ภาคแรก อายุเยาวเรศฝัน, ภาคสอง ถูกทำให้ไม่ได้ยิน และ ภาคสาม ประเทศสัจนิยมมหัศจรรย์ ผลงานทั้งหมดเขียนในช่วงปี 2563-2565 นักเขียนบันทึกบริบทสังคมผ่านวรรณกรรมโดยใช้สถานการณ์ ข่าวสาร เหตุการณ์ในสังคมไทย ในระดับปัจเจก ระดับครอบครัว การบูลลี่ในโรงเรียน ระดับชุมชน หมู่บ้าน การพูดถึงความเป็นเมืองและปัญหาเชิงโครงสร้าง ปัญหาที่เกิดขึ้นที่ชายแดนอำเภอแม่สอด จ.ตาก และ ชายแดนใต้ รวมถึงเหตุการณ์ชุมนุมทางการเมือง และ โควิด-19

.

ผลงานชุดนี้ นักเขียนใช้กลวิธีการเขียนแบบสัจนิยมมหัศจรรย์ เต็มไปด้วยสัญลักษณ์ เพื่อให้ผู้อ่านร่วมตีความหมาย วิเคราะห์ อาทิ ประเด็นคติความเชื่อ เรื่องเล่า เพศสถานะ อำนาจและการต่อรอง

.

ชาคริตกล่าวว่า “หากลองอ่านทั้ง 3 ภาคต่อกันก็จะได้เป็นว่า อายุเยาวเรศฝัน ถูกทำให้ไม่ได้ยิน ในประเทศสัจนิยมมหัศจรรย์ มันก็จะบ่งบอกความหมายอะไรบางอย่างอยู่ในนั้น”

ความเชื่อมโยงระหว่างไทยกับอินเดีย จากประสบการณ์การเรียนด้านอินเดียศึกษา ภาษา วัฒนธรรม การใช้ชีวิตในฐานะนักศึกษาแลกเปลี่ยนที่รัฐอัสสัม ประเทศอินเดีย ของ ‘ตี๋’ ธนภัทร์ ลัภศิริกุล เรื่องราวของชาวไทยจากเจ้าพระยาสู่พรหมบุตร ที่มาพร้อมกับเรื่องเล่าประสบการณ์ใช้ชีวิตที่รัฐอัสสัม ทั้งในด้านการศึกษา ชีวิตความเป็นอยู่ เรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์และผู้คน อุตสาหกรรมภาพยนตร์ และย่านหนังสือ “ปานปาซาร์ (Pan Bazaar)พื้นที่หนังสือ การอ่าน นักอ่าน นักเขียน และสำนักพิมพ์ต่าง ๆ รวมถึงหนังสือ 2 เล่มที่ผู้ร่วมรายการประทับใจ ที่จะมาเล่าไปพร้อมกับประสบการณ์ชีวิตและสิ่งเก็บรับจากอินเดีย ที่เจ้าตัวบอกว่า “อินเดียให้ความแข็งแกร่ง ความอดทน และภาษาแก่ผม”

“พระราชพิธี 12 เดือน” พระราชนิพนธ์ ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่ รัชกาลที่ 5 และ ปี พ.ศ. 2566 เป็นวาระครบรอบ 135 ปี พระราชนิพนธ์เล่มนี้ ซึ่งเป็นยอดของความเรียงอธิบายและทรงคุณค่าทางวรรณศิลป์

หลบมุมอ่านอีพีนี้ ‘นนท์’ บารมี สมาธิปัญญา นักอ่าน มาร่วมพูดคุยถึงองค์ความรู้ในอดีตที่ส่งต่อมาจนถึงศตวรรษที่ 21 ในการอ่านของคนอีกรุ่นยังเต็มไปด้วยความประทับใจที่มีต่อ ภาษา ระบบการอ้างอิง การค้นคว้า ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม อธิบายศัพท์แผลงซึ่งทำให้เห็นถึงความหมาย การทับศัพท์ รากและที่มา

สำหรับท่านที่สนใจ พระราชนิพนธ์ “พระราชพิธี 12 เดือน” สามารถอ่านจากห้องสมุดดิจิทัลของห้องสมุดวชิรญาณ ตามลิงก์ https://vajirayana.org/พระราชพิธีสิบสองเดือน

“มุมมองสตรีนิยมกับสุนทรียศาสตร์ทางดนตรี” บทความวิชาการ โดย กุลธีร์ บรรจุแก้ว และ วริณาฐ พิทักษ์วงศ์วาน ที่จะพาผู้ฟังไปค้นหาพื้นที่ของผู้หญิงกับสุนทรียศาสตร์ทางดนตรี ในบริบทของดนตรีตะวันตก ผ่านการรื้อถอนรหัสและความหมายที่ซ่อนอยู่ของดนตรีบริสุทธิ์ การนำเสนอภาพตัวแทนของเพศสถานะ เพศวิถี การต่อรองอำนาจ ปิตาธิปไตยที่แฝงฝังอยู่ในนั้น และคุณประโยชน์ของแนวคิดสตรีนิยมในบริบททางดนตรีและมิติอื่น

.

นอกจากนี้ ผู้ร่วมรายการทั้งสองท่าน ยังนำเสนอถึงคุณประโยชน์ของแนวคิดสตรีนิยมในมิติอื่น ดังนี้

.

“เรื่องสตรีนิยมจริง ๆ แล้ว เป็นประโยชน์ในแง่หนึ่งก็คือในแง่ของการมองให้เห็นถึงโครงสร้างเชิงอำนาจที่ไม่เท่าเทียม ที่มันเกิดขึ้นจริง ๆ แต่ในอีกแง่หนึ่งมันก็หาทางออกไม่ได้ เพราะว่าเราอยู่ในโครงสร้างที่เหมือนเราอยู่ในมหาสมุทรที่มีแต่ผู้ชาย เราจะทำยังไงดี ที่จะหลุดจากโครงสร้างเหล่านี้ ประโยชน์ของสตรีนิยม มันทำให้เรา ‘เอ๊ะ!’ ว่าสิ่งที่เราเสพอยู่ ความเชื่อแต่ดั้งเดิมที่ว่าดีแล้ว หรือเป็นขนบ มันอาจจะไม่บริสุทธิ์”​  - กุลธีร์ บรรจุแก้ว –

.

“สตรีนิยมสามารถเอาไปจับประเด็นอื่นได้ ทำให้เกิดข้อถกเถียง เพราะว่ามันไม่ได้มีคำตอบโดยตัวของมันเอง”​  - วริณาฐ พิทักษ์วงศ์วาน -

.

อย่างไรก็ตาม บทความนี้ไม่ได้ต้องการเรียกร้องให้ผู้หญิงคนหนึ่งเก่งทัดเทียมผู้ชาย แต่ประเด็นสำคัญคือ การเห็นคุณค่าของผู้หญิงอย่างที่ผู้หญิงเป็น

“ว่างเปล่า เหลือแสน แปนเอิดเติด” หนังสือรวมบทกวีรำลึก 20 ปี การจากไปของประเสริฐ จันดำ กวีและนักเขียนแนวเพื่อชีวิต ประกอบด้วย 2 ส่วน คือ ส่วนของบทกวีที่ได้คัดสรรจากผลงานของ “ประเสริฐ จันดำ” จากหนังสือเล่มแรก ๆ และผลงานในช่วงสุดท้ายของชีวิต อีกส่วน คือ จากมวลมิตรที่สนิทชิดเชื้อกับ “ประเสริฐ จันดำ”

.

ทิพย์อนงค์ จันดำ ลูกสาวกวี ร่วมพูดคุยกับ “หลบมุมอ่าน” ถึงความทรงจำและภาพร่างของพ่อ แม้ไม่ชัด 100% แต่ไม่รางเลือน เธอใช้การอ่านงานเขียนและตามหาเรื่องเล่าจากมวลมิตรของพ่อ รวมถึงเรื่องเล่าในครอบครัวฝั่งแม่  เพื่อใช้ในการปะติดปะต่อภาพกวีและอักษรที่สำแดงของประเสริฐ จันดำ ระหว่างการตามหาชิ้นส่วนความทรงจำเกี่ยวกับชีวิตและผลงานของประเสริฐ จันดำ เพื่อนำมารวบรวมเป็นหนังสือในวาระดังกล่าว อีกด้นหนึ่ง เธอก็ได้ค้นพบและประติดประต่อเรื่องราวชีวิตของตัวเองไปพร้อม ๆ กับการเรียนรู้อุดมการณ์อันหนักแน่นของผู้เป็นพ่อ

.

“คนทุกคนเกิดมามันมี DNA ของพ่อกับแม่รวมอยู่ในตัวเรา ดังนั้น DNA ของพ่อที่มีอยู่ในตัวเรามันปลุกความเป็นนักอ่าน มันเป็นเองโดยธรรมชาติ และถ้าเราอยากรู้จักพ่อเรามากกว่านั้น เราต้องอ่าน ไม่ใช่แค่อ่านหนังสือของพ่อเพียงอย่างเดียว”​  - ทิพย์อนงค์ จันดำ –

“Taiwan Memo: เมื่อวันหนึ่ง ฉันได้ไปไต้หวัน” หนังสืออ่านเล่นเล่มแรกของนักวิชาการด้านภูมิศาสตร์ ผศ.ดร.ทรงชัย ทองปาน เล่าเกร็ดสาระ 44 ตอนด้วยรูปแบบการเขียนบันทึกสั้น ใช้เวลาในการอ่านไม่นาน แต่ชวนตั้งคำถาม ขบคิด และต่อยอดให้ค้นคว้าเพิ่มเติม หนังสือเล่มนี้เป็นงานเขียนเกี่ยวกับการท่องเที่ยวที่มุ่งสร้างองค์ความรู้ ทำให้ผู้อ่านเห็นไต้หวันในหลากหลายมิติ อาทิ การพัฒนาเมืองและนโยบายในด้านต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นการท่องเที่ยว การคมนาคมขนส่ง เทคโนโลยี การศึกษา สิ่งแวดล้อม ทรัพยากรทางธรรมชาติ เรื่องอาหาร วัฒนธรรม สังคม ผู้คน และเพศสถานะ ฯลฯ เรื่องราวเชื่อมโยงมิติเหล่านี้ ผู้เขียนถ่ายทอดให้อ่านเพลินอ่านจบในไม่กี่ชั่วโมง สำหรับคนที่เคยไปไต้หวัน อาจจะเริ่มกลับไปทบทวนวันหนึ่งหรือหลายวันที่นั่นของตัวเอง หรือหากใครวางแผนไปท่องเที่ยวที่นั่น ทำความรู้จักไต้หวันจากการอ่านหนังสือเล่มนี้กัน

          “เมื่อวันหนึ่ง...ก่อนโควิด-19 จะเดินทางมาถึง ที่ทำงานของฉันได้จัดทริปไปไต้หวัน 4-5 วัน เป็นการไปไต้หวันครั้งแรก ฉันก็เลยเขียนเล่าเรื่องราวของไต้หวันลง facebook ทั้งจากไกด์เล่า จากการสังเกต จากการค้นคว้าเพิ่มเติม ทั้งตอนที่ไปและหลังจากกลับมา หวังว่า...หนังสือเล่มนี้ นอกจากจะทำให้เธอได้รู้จักไต้หวันมากขึ้นแล้ว เธอน่าจะได้แรงบันดาลใจในการเขียนหนังสือบ้าง” ทรงชัย ทองปาน จากปกหลัง หนังสือ “ “Taiwan Memo: เมื่อวันหนึ่ง ฉันได้ไปไต้หวัน”