หลบมุมอ่าน

“ร้านเล่า” หนึ่งในร้านหนังสือประจำเมืองเชียงใหม่ และเป็นร้านหนังสือในโครงการวัฒนธรรมร้านหนังสือของมูลนิธิวิชาหนังสือ และกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม

ปี 2563 ร้านเล่ามีอายุครบ 20 ปี “จ๋า” กรองทอง สุดประเสริฐ หนึ่งในหุ้นส่วนและเจ้าของร้าน มีเรื่องเล่ามากมายมายภายในร้าน รวมถึงแต่ละวันของเธอที่เติบโตไปพร้อมกับร้านและร้านเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเธอ

ชีวิต ผู้คน ร้านหนังสือ หนังสือ เมือง และบรรยากาศภายในร้านหนังสือ ล้วนสร้างวัฒนธรรมและชุมชนการอ่านให้เกิดขึ้นกับสังคม

ทัศนัย บูรณุปกรณ์ นายกเทศมนตรีเทศบาลนครเชียงใหม่ แลกเปลี่ยนมุมมองเรื่องวัฒนธรรมการอ่านของชาวเชียงใหม่ผ่านงานหนังสือ “เชียงใหม่บุ๊คแฟร์” ตั้งแต่ครั้งที่ 1 จนถึงครั้งที่ 5 ในปี 2563 กับความเป็นไปได้ของการก้าวสู่มหานครแห่งการอ่านของเชียงใหม่ ต้องมีองค์ประกอบอย่างไร ทั้งในระดับท้องถิ่น ส่วนภูมิภาค ส่วนกลางและจากภาคีเครือข่ายต่าง ๆ การส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านตั้งแต่ระดับปัจเจกจนถึงระดับมหภาค

ความเปลี่ยนผ่านของร้านหนังสือในจังหวัดเชียงใหม่จากการประสบการณ์ตั้งแต่วัยเด็กจนถึงปัจจุบันนายกเทศมนตรีเทศบาลนครเชียงใหม่ นอกจากนี้คุณทัศนัย ยังได้แนะนำหนังสือจากประสบการณ์การอ่านส่วนตัวจำนวนหลายเล่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือ “ประวัติศาสตร์ไทยร่วมสมัย” ของ ผาสุก พงษ์ไพจิตร กับ คริส เบเกอร์ หนังสือเล่มสำคัญที่ทำให้คนไทยรู้จักการเมืองไทยมากยิ่งขึ้น

“ความลับของสมอง (INCOGNITO) หนังสือขายดีระดับนานาชาติของนักประสาทวิทยาชื่อดัง เดวิด อีเกิลแมน แปลเป็นภาษาไทยโดย อรดา ลีลานุช หนังสือเล่มนี้มีเรื่องน่าอัศจรรย์ของสมองมากมาย ผู้เขียน ผู้แปล พาผู้อ่านไปค้นพบความลึกลับของสมองของจิตไร้สำนึกเป็นการสำรวจใต้พื้นผิวอันน่าตื่นเต้นของจิตใจและความขัดแย้งทั้งหลายของมัน โดยยกตัวอย่างจากความเสียหายของสมอง การดูเครื่องบิน การออกเดต ยาเสพติด ความงาม ความซื่อสัตย์ โรคซินเนสทีเซีย กฎหมายอาญา ปัญญาประดิษฐ์ และภาพลวงตา

อรดา ลีลานุช เล่าถึงประสบการณ์การทำงานในฐานะนักการละครเวที การเป็นนักเขียนบทละครเวทีความภูมิใจในการเป็นนักอ่านของตัวเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำงานละครเวทีในช่วงรักษาระยะห่างจากการแพร่ระบาดของโควิด-19 กับผลงานการแสดงละครเวทีล่าสุด “อาจจะเป็น (Maybe Not)” ซึ่งเขียนบทและจัดแสดงในช่วงรักษาระยะห่าง

“สวัสดีไนจีเรีย” (NIGERIA, here I come) งานเขียนของ ธราพงษ์ รุ่งโรจน์ รวบรวมจากประสบการณ์ในการทำงานเป็นนักบินเฮลิคอปเตอร์ในอุตสาหกรรมสำรวจและขุดเจาะน้ำมันที่ประเทศไนจีเรีย ซึ่งก่อนจะรวบรวมเป็นเล่มได้ทยอยเขียนเล่าเรื่องเป็นตอน ๆ
ผ่านทางเพจเฟซบุ๊ก “นัทแนะ” โดยเริ่มเขียนตั้งแต่เดือนมกราคม 2562 เป็นต้นมา แล้วรวบรวมเรื่องราวจำนวน 38 ตอน จัดพิมพ์เป็นหนังสือ เมื่อเดือนพฤษภาคม 2563

หนังสือเล่มนี้เป็นบันทึกการใช้ชีวิตของนักบินเฮลิคอปเตอร์ที่ทำให้ผู้อ่านได้เห็นภาพของไนจีเรียที่น่าสนใจในด้านความเป็นอยู่ วัฒนธรรม ภาษา ศาสนา พิธีกรรม ความเชื่อ สังคม การเมือง การศึกษา แหล่งทรัพยากรทางธรรมชาติในด้านการท่องเที่ยว
และทรัพยากรปิโตรเลียม ทุกตอนถ่ายทอดผ่านภาษาและการเล่าเรื่องที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

ธราพงษ์กล่าวว่า “เสน่ห์อีกอย่างหนึ่งของคนขับเฮลิคอปเตอร์ที่แท่นขุดเจาะน้ำมันคือการได้เห็นรอยยิ้มของคนที่จะได้กลับบ้าน” ซึ่งงานเขียนเล่มนี้ได้สร้างรอยยิ้มให้กับคนอ่านเช่นกัน

ฟิล์ม - พิชเญศ ใจทหาร นักเดินทางในชุดสูทสีน้ำเงิน ออกเดินทางด้วยการปั่นจักรยานทั่วประเทศไทย 77 จังหวัดระยะเวลา 345 วัน เริ่มออกเดินทางเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2561 - 12 สิงหาคม 2562 ประสบการณ์จากการเดินทางได้ถ่ายทอดให้นักเดินทางและผู้ติดตามได้อ่านในเพจและเว็บไซต์ The Way I Bike

ฟิล์มได้เล่าถึงหนังสือเล่มสำคัญที่จุดประกายให้อยากออกเดินทางด้วยการปั่นจักรยานและหนังสืออีกเล่มที่ช่วยในการจัดกระเป๋าเดินทางตลอด 345 วัน

เมื่อคน ๆ หนึ่งออกเดินทางเรื่องราวที่เขียนถ่ายทอดเอาไว้ย่อมเป็นประวัติศาสตร์เรื่องเล่าการใช้ชีวิตของคน ๆ นั้น และ The Way I Bike กำลังทยอยบอกเล่าการเดินทางของนักปั่นที่ได้ใช้ชีวิตใน 77 จังหวัดของประเทศไทย และเขายังบอกอีกว่า “การปั่นในประเทศเป็นการซ้อมปั่น”

อานนท์ นานมาแล้ว บุรุษพยาบาล กวี นักเขียน มีผลงานเล่มแรกเป็นงานเขียนประเภทกวีนิพนธ์ชื่อ “แม่งูไม่เคยห่างหายจากหมู่บ้าน” ซึ่งเป็น 1 ใน 18 เล่มที่เข้ารอบ Long List รางวัลซีไรต์ (กวีนิพนธ์) ประจำปี 2562

กวีนิพนธ์ “แม่งูไม่เคยห่างหายจากหมู่บ้าน” แบ่งเป็นสองภาคคือ ภาคแรก ฟ้าตอนนี้ ฟาฏอนี ภาคสอง ปราการปรากฏ บทกวีทั้ง 47 บทสะท้อนโครงสร้างสังคม มือที่มองไม่เห็น อำนาจบางอย่างที่ทำให้มนุษย์ยอมจำนน โดยใช้เหตุการณ์ในพื้นที่จังหวัดยะลาบ้านเกิด สถานการณ์ในสามจังหวัดได้แก่ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส เป็นเนื้อหาที่นำมาเขียนบทกวีแบบฉันทลักษณ์

อัตลักษณ์ ตัวตน สังคม การเมืองในพื้นที่ วัฒนธรรม ประสบการณ์ของผู้คนและของอานนท์ ได้เล่าและวิพากษ์เอาไว้ในกวีนิพนธ์เล่มนี้ เป็นจิ๊กซอว์อีกชิ้นที่จะพาคนอ่านไปเปิดโลกทัศน์เกี่ยวกับเรื่องราวของสามจังหวัดชายแดนใต้

ขนิษฐา วชิราพรพฤฒ นักเขียนเจ้าของนามปากกา “จิตประภัสสร” ซึ่งสนใจเรื่องพระพุทธศาสนาและมีความใฝ่ฝันกับแรงบันดาลใจอยากมีหนังสือตีพิมพ์เนื่องในวันวิสาขบูชาสักครั้งในชีวิต ความสนใจนำไปสู่การอ่านที่ลึกซึ้งขึ้นและศึกษาพระพุทธศาสนาจริงจังผ่านการเรียนทางไกล ต่อมาเริ่มทำงานเขียนที่นำเอาเรื่องของพระพุทธศาสนาเป็นแก่นในการสร้างสรรค์เรื่อง ต่อมาขนิษฐาได้ส่งผลงานเข้าประกวดหนังสือสอนพระพุทธศาสนาแก่เด็ก จัดโดย ราชบัณฑิตยสภา และได้รับรางวัลพระราชทาน

• ปี 2559 รางวัลพระราชทาน รางวัลที่ 3 ในหัวข้อ “พระสงฆ์สาวกศาสดา”
• ปี 2560 รางวัลพระราชทาน รางวัลที่ 3 ในหัวข้อ “รักตัว”
• ปี 2561 รางวัลพระราชทาน รางวัลที่ 1 ในหัวข้อ “ใจภักดิ์”
• ปี 2563 รางวัลพระราชทาน รางวัลที่ 1 ในหัวข้อ “พุทธัง สรณัง คัจฉามิ”

ขนิษฐาร่วมพูดคุยถึงประสบการณ์การอ่าน/การเขียนแนวพระพุทธศาสนา พร้อมคำแนะนำการเขียนงานแนวศาสนา รวมถึงที่มาของการประกวดหนังสือสอนพระพุทธศาสนาแก่เด็ก

นทธี ศศิวิมล นักเขียนหญิงที่มีผลงานเขียนเผยแพร่ประเภทเรื่องสั้น นวนิยาย การ์ตูน เรื่องผี หนังสือสำหรับเด็ก และงานเขียนปรากฏในสื่อสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ ผลงานเล่มล่าสุดรวมเรื่องสั้น “ความใฝ่ฝันของผีไร้หน้า (ในส่วนที่แดดส่องไม่ถึง)” สะท้อนภาวะภายในของมนุษย์ที่ปรากฏตัวใช้ชีวิตอยู่ในสังคม ไม่ว่าจะสั้นหรือยาวนาน เราต่างเกี่ยวข้องกันโดยไม่รู้ตัวในบางช่วงเวลาและแม้แดดจะส่องไม่ถึงแต่เราก็ยังมีตัวตน

จารี จันทราภา เป็นนามปากกาของ ติณ นิติกวินกุล มีผลงานเขียนประเภทนวนิยายและเรื่องสั้น ผลงานได้รับรางวัลจากเวทีวรรณกรรมต่าง ๆ อาทิ รางวัลช่อการะเกด รางวัลสุภาว์ เทวกุล รางวัลของสมาคมภาษาและหนังสือ รางวัลมติชน อะวอร์ด ฯลฯ เรื่องสั้นลงตีพิมพ์ประมาณสองร้อยกว่าเรื่อง ผลงานรวมเล่มมีทั้งเรื่องสั้นและนวนิยาย ปัจจุบันทำหน้าที่บรรณาธิการและผู้ร่วมก่อตั้งสำนักพิมพ์ “ขึ้นหนึ่งค่ำ”

ไอย์ประจำวัน เรื่องราวสนุก ๆ และ ตลก ๆ ของเด็กชายไอย์บันทึกประจำวันของครอบครัวที่สะท้อนสภาพสังคมในช่วงเวลาหนึ่งซึ่งสอดแทรกเอาไว้ระหว่างบรรทัดไปพร้อม ๆ กับเรื่องราวสนุก ๆ ของไอย์

ชื่อ สัตยชิต ราย อาจไม่เป็นที่คุ้นหูนักสำหรับคนไทยส่วนใหญ่ ในแวดวงภาพยนตร์โลกนั้น ผลงานของผู้กำกับภาพยนตร์ชาวอินเดียท่านนี้ถือว่าอยู่ในทำเนียบผลงานชั้น “บรมครู” ที่ผู้สนใจด้านภาพยนตร์สมควรจะต้องหามาชมและศึกษาภาพยนตร์ของสัตยชิตแตกต่างจากภาพยนตร์อินเดียทั่วไปที่ผู้ชมคุ้นชิน ภาพยนตร์ของเขาไม่ได้เล่าเรื่องเกี่ยวกับเทพเจ้าและมหากษัตริย์ ไม่ได้นำเสนอภาพพระเอกนางเอกที่วิ่งหยอกล้อกันข้ามภูเขานับเป็นสิบ ๆ ลูก ผลงานของเขาเป็นภาพยนตร์อินเดียในกลุ่มที่เรียกว่า “ภาพยนตร์คู่ขนาน” ที่ให้ความสำคัญแก่การวิพากษ์สังคมและนำเสนอภาพชีวิตของมนุษย์ที่ผู้คนส่วนใหญ่ในสังคมมักจะมองข้ามไป (บางส่วนจาก บทนำ ของหนังสือ “สัตยชิต ราย: จากชีวิตเบงกอลสู่ภาพยนตร์โลก” โดย ผศ.ดร.จิรยุทธ์ สินธุพันธุ์)

"จุดประสงค์หลักในการเขียนหนังสือเล่มนี้เพื่อเล่าเรื่องราวประสบการณ์ในอดีตของคนไทย โดยเฉพาะสามัญชนในการรับรู้เข้าใจ เผชิญหน้าและจัดการกับโรคระบาดในแต่ละสมัยที่เปลี่ยนแปลงไป จากการรับรู้ว่าโรคระบาดเกิดจากปีศาจตามคัมภีร์เวชศาสตร์โบราณจนต้องไล่ผีด้วยพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา จนมาสู่ช่วงเริ่มต้นสมัยใหม่การรับรู้ว่าโรคเกิดจากความสกปรกของบ้านเมืองและสิ่งแวดล้อมจนมีอายพิศม์ทำให้เกิดโรคระบาดและต้องรักษาความสะอาดทั้งส่วนบุคคลและสาธารณะจนกระทั่งการมาถึงของความรู้เรื่องเชื้อโรคทำให้เกิดโรคระบาดเฉพาะแต่ละโรคขึ้น จึงต้องตัดวงจรการติดต่อและกำจัดทำลายเชื้อไปพร้อม ๆ กับการสาธารณสุขที่ควบคุมกำจัดแหล่งเกิดโรคและส่งเสริมสุขภาพป้องกันโรคให้ประชาชนมาเป็นผู้มีส่วนร่วมจนทำให้โรคระบาดลดความรุนแรงลงไปมาก

การอ่านเรื่องราวทางสังคมวัฒนธรรมของการเผชิญหน้ากับโรคระบาดในสมัยโบราณและยุคที่กำลังเปลี่ยนผ่านเป็นสมัยใหม่ของไทยในหนังสือเล่มนี้นั้น อาจจะก่อให้เกิดความรู้และความเข้าใจต่อเพื่อนร่วมชะตากรรมการเผชิญกับการระบาดของโรคเมื่อครั้งอดีตจนอาจจะกลายเป็นแรงบันดาลใจและกำลังใจให้กับการเผชิญหน้าต่อโรคระบาด COVID-19 ที่เรากำลังเผชิญอยู่ในตอนนี้ก็ได้” (บางส่วนจากคำนำในหนังสือ โดย ดร.ชาติชาย มุกสง)