زبان رسمی این اپیزود فارسیه، چون سوال شما به فارسیه و ما تو یه فضای داستانی-آموزشی هستیم که باید به زبون مخاطب صحبت کنیم. حالا اگه بخوام داستان اختلاس کوچک و بزرگ رو ادامه بدم، با یه لحن رسمی‌تر و به زبان فارسی پیش می‌رم. اگه منظور دیگه‌ای از “زبان رسمی” داشتید، لطفاً بیشتر توضیح بدید!

قلی، کارمند ساده‌ی یک اداره‌ی دولتی، با دستکاری فاکتور خرید ملزومات اداری، مبلغ ناچیزی (حدود ۲۰۰ هزار تومان) به جیب خودش منتقل کرد. او این عمل را توجیه می‌کند و به خودش می‌گوید: «این مبلغ در برابر بودجه‌های کلان اداره هیچ است.» اما این کار قلی، هرچند کوچک، مصداق اختلاس است. طبق ماده ۵ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری در ایران، هرگونه تصاحب غیرقانونی اموال عمومی توسط کارمندی که به آن دسترسی دارد، جرم اختلاس محسوب می‌شود.

قلی کم‌کم به این کار عادت می‌کند. ابتدا فاکتورهای کوچک، بعد مبالغ کمی بزرگ‌تر و حتی گاهی برداشتن وسایلی مثل خودکار و کاغذ از اداره برای استفاده شخصی. این رفتار، هرچند در نگاه اول بی‌اهمیت به نظر می‌رسد، به تدریج فرهنگ سوءاستفاده را در محیط کار تقویت می‌کند. اگر این موضوع لو برود، قلی ممکن است با مجازاتی مثل جریمه، انفصال موقت از خدمت یا حتی زندان مواجه شود، بسته به میزان تخلف و تصمیم قاضی.

در سوی دیگر داستان، فرهاد، مدیر ارشد یک شرکت بزرگ دولتی، به اسناد مالی دسترسی داره. او با همکاری چند نفر از همکارانش، پروژه‌ای خیالی تعریف می‌کنه: «طرح بهسازی زیرساخت‌های شرکت». قراردادهای صوری با شرکت‌های کاغذی بسته می‌شه و میلیاردها تومن از بودجه عمومی به حساب‌های شخصی یا شرکت‌های مرتبط با خودشون منتقل می‌شه. این پول‌ها گاهی به شکل سرمایه‌گذاری در خارج از کشور یا خرید املاک لوکس خرج می‌شن.

این اختلاس بزرگ، برخلاف کار قلی، نه تنها به سازمان، بلکه به کل اقتصاد کشور آسیب می‌زنه. پروژه‌های عمرانی واقعی متوقف می‌شن، اعتماد عمومی به نهادها کم می‌شه و منابع مالی که می‌تونست صرف بهبود زندگی مردم بشه، غارت می‌شه. طبق قانون، مجازات اختلاس‌های کلان می‌تونه شامل حبس طولانی‌مدت (تا ۷ سال یا بیشتر)، جزای نقدی معادل دو برابر مبلغ اختلاس و انفصال دائم از خدمت باشه.

قلیاختلاس کوچکقلی: مثل کار قلی، اغلب با توجیه‌های شخصی مثل «نیاز مالی» یا «همه این کارو می‌کنن» شروع می‌شه. هرچند مقدارش کمه، اما تکرار این رفتار می‌تونه به فساد سیستمی منجر بشه.

قلیقلیاختلاس بزرگقلیقلی: مثل کار فرهاد، برنامه‌ریزی‌شده و با سوءاستفاده از قدرت و نفوذ انجام می‌شه. اثراتش گسترده‌تره و به کل جامعه آسیب می‌زنه.

هر دو نوع اختلاس، چه کوچک و چه بزرگ، ریشه در نقض امانت و سوءاستفاده از اعتماد دارن. تفاوتشون فقط تو مقیاس و تأثیره. برای پیشگیری، هم نیاز به نظارت دقیق‌تر سیستم‌ها داریم، هم فرهنگ‌سازی که حتی کارهای کوچیک مثل برداشتن یه خودکار از اداره رو غیرقابل قبول بدونیم.