ความสิ้นกรรมย่อมมี เพราะความสิ้นตัณหา

ความสิ้นทุกข์ย่อมมี เพราะความสิ้นกรรม.

อานนท์ ! ความทุกข์นั้น เรากล่าวว่า เป็นสิ่งที่อาศัยปัจจัย อย่างใดอย่างหนึ่งแล้วเกิดขึ้น (เรียกว่าปฏิจจสมุปปันนธรรม).

ความทุกข์นั้นอาศัยปัจจัยอะไรเล่า ?

ความทุกข์นั้น อาศัยปัจจัยคือ ผัสสะ ผู้กล่าว

อย่างนี้แล ชื่อว่า กล่าวตรงตามที่เรากล่าว ไม่เป็นการกล่าวตู่เราด้วยคำไม่จริง แต่เป็นการกล่าวโดยถูกต้อง

ความเพลิน (นันทิ) ย่อมบังเกิดขึ้น.

ความเพลินใด ในเวทนาทั้งหลายมีอยู่

ความเพลินอันนั้นเป็นอุปาทาน.

เพราะอุปาทานของเขานั้นเป็นปัจจัย

จึงเกิดมีภพ เพราะภพเป็นปัจจัย

จึงเกิดมีชาติ เพราะชาติเป็นปัจจัย

ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส และอุปายาส จึงเกิดมีพร้อม.

ความก่อขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้

ย่อมมีได้ ด้วยอาการอย่างนี้ แล.

อานนท์ !

ชนเหล่าใด เที่ยวไปตามเจดียสถาน

จักมีจิตเลื่อมใส ทำกาละแล้ว

ชนเหล่านั้น จักเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์

ภายหลังแต่การตายเพราะการทำลายแห่งกาย

ดังนี้.

อานนท์ ! ธรรมก็ดี วินัยก็ดี

ที่เราแสดงแล้ว บัญญัติแล้ว แก่พวกเธอทั้งหลายธรรมวินัยนั้น จักเป็นศาสดาของพวกเธอทั้งหลายโดยกาลล่วงไปแห่งเรา.

อานนท์ ! ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกาใด

ประพฤติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบยิ่ง ปฏิบัติตามธรรมอยู่ ผู้นั้นชื่อว่า ย่อมสักการะ เคารพนับถือบูชาตถาคต ด้วยการบูชาอันสูงสุด.

ถ้าบทและพยัญชนะเหล่านั้น สอบลงในสูตรก็ได้เทียบเข้าในวินัยก็ได้ พึงลงสันนิษฐานว่า

"นี้เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นแน่นอน และภิกษุนั้นรับมาด้วยดี".

เธอทั้งหลาย พึงจำมหาปเทส..

นี้ไว้.

อานนท์ ! ในกาลบัดนี้ก็ดี ในกาลล่วงไปแห่งเราก็ดี ใครก็ตาม จักต้องมีตนเป็นประทีป มีตนเป็นสรณะ ไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ

มีธรรมเป็นประทีป มีธรรมเป็นสรณะ

ไม่เอาสิ่งอื่นเป็นสรณะ.

สัตว์ทั้งปวง ทั้งที่เป็นคนหนุ่ม คนแก่

ทั้งที่เป็นคนพาลและบัณฑิต

ทั้งที่มั่งมี และ ยากจน

ล้วนแต่มีความตายเป็นที่ไปถึง ในเบื้องหน้า.

เปรียบเหมือนภาชนะดินที่ช่างหม้อปั่นแล้ว

ทั้งเล็กและใหญ่ ทั้งที่สุกแล้ว และยังดิบ

ล้วนแต่มีการแตกทำลายเป็นที่สุด ฉันใด

ชีวิตแห่งสัตว์ทั้งหลายก็มีความตายเป็นเบื้องหน้าฉันนั้น

อริยมรรคมีองค์ ๘ กล่าวคือ

สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ

ส้มมาวาจา สัมมากัมมันตะ ส้มมาอาชีวะ

สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ.