Joostelli.be

Een onderzoek van Maurice De Wilde

1. De nieuwe orde (Episode 7A/19): De gevangene van Laken**

Trefwoorden: Leopold III, beginjaren, koningskwestie, Albert De Jonghe

Hoewel koning Leopold als krijgsgevangene niet kon regeren, ondernam hij tijdens de bezetting politieke stappen. In de overtuiging dat Duitsland de oorlog had gewonnen, vroeg hij vanaf juni 1940 herhaaldelijk om een ontmoeting met Hitler. Hitler had eerder zo'n verzoek afgewezen, maar na de Frans-Duitse wapenstilstand werd Leopold vragende partij. De ontmoeting vond plaats op 19 november 1940. Naast humanitaire kwesties vroeg Leopold ook of België enige zelfstandigheid kon behouden na een Duitse overwinning, maar Hitler hield het toekomstig lot van België in het ongewisse. Na de oorlog werden deze ontmoetingen Leopold zwaar aangerekend.

2. De nieuwe orde (Episode 8A/19): Tot het bittere einde**

Trefwoorden: Leopoldisten, koningskwestie, neutraliteitspolitiek, latere jaren, Pierre van Outryve d'Ydewalle, kolonel H. Rombouts, Albert De Jonghe

Tijdens de bezetting volgde koning Leopold een actieve aanwezigheidspolitiek. Zijn secretaris, graaf Capelle, onderhield contacten met prominenten uit de collaboratie. Leopold ontmoette tot 1941 regelmatig Hendrik De Man, die ook een Nieuwe Orde voor België voorstond. Leopold volgde een politieke lijn die tegen de politiek van de Belgische regering in Londen en de geallieerden inging. Ook dit werd de koning na de oorlog verweten.

3. De nieuwe orde (Episode 9A/19): De gekroonde republiek**

Trefwoorden: naoorlogs, koningskwestie, Gaston Eyskens, Achiel Van Acker

Tussen 1945 en 1950 werd het politieke leven in België beheerst door de koningskwestie. Dit begon meteen na Leopolds bevrijding uit Duits krijgsgevangenschap op 9 mei 1945 door de Amerikanen. Alleen de CVP-PSC wilde zijn onvoorwaardelijke terugkeer. Andere partijen vonden dat hij zich tijdens de bezetting politiek onmogelijk had gemaakt. In parlementaire debatten en processen tegen collaboratie werden details over Leopolds oorlogshouding bekend, zoals tijdens het proces van journalist Robert Poulet.

4. De nieuwe orde (Episode 10A/19): De gekroonde republiek**

Trefwoorden: koningskwestie, Boudewijn, Gaston Eyskens, de kolonel, August De Schrijver

Na zijn verhuizing naar Zwitserland in oktober 1945 bleef de koningskwestie aanslepen. Alleen de CVP-PSC bleef Leopold verdedigen. De koning stelde een volksraadpleging voor, maar deze kon pas in maart 1950 plaatsvinden, nadat de CVP-PSC in 1949 een absolute meerderheid behaalde. De volksraadpleging gaf Leopold een meerderheid, maar toonde ook een duidelijke verdeeldheid tussen Vlaanderen en Wallonië en tussen links en rechts. Toen Leopold III in juli 1950 terugkeerde, was het land in rep en roer. Onder dreiging van een burgeroorlog en een Waalse socialistische republiek deed hij op 18 augustus 1950 afstand van de troon. Dit bracht de rust terug, en België bleef een monarchie.

5. De nieuwe orde (bonusepisode 18/19): Het Eldrie-Verbond

Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

Een onderzoek door Maurice De Wilde

1. De Nieuwe Orde (Episode 5/19) : Een regering op de dool

Trefw.: regering, koning

Tijdens de achttiendaagse veldtocht (10 - 28 mei 1940) besloot de Belgische regering het land te verlaten in geval van bezetting door de Duitsers, en de strijd in het buitenland voort te zetten. Maar koning Leopold oordeelde er anders over: de 25e mei 1940 verklaarde hij aan zijn vier ministers in het kasteel Wijnendaele dat hij ook na de te verwachten capitulatie van het Belgische leger in het land zou blijven. Zo kwam het tot een openlijke keuze tussen koning en regering.

2. De nieuwe orde (Episode 6/19) : Een regering op de dool 2 - De tijd der dwalingen

Trefw.: Regering, koning, August De Schrijver, Slag om Engeland

Nadat de Franse maarschalk Pétain eind juni '40 met de Duitsers een wapenstilstand had gesloten, zat de Belgische regering in zak en as. In Frankrijk kon zij de strijd niet meer voortzetten en van een vertrek naar Engeland was, behalve voor Marcel-Henri Jaspar en Albert De Vleeschauwer, geen sprake meer. Op alle mogelijke manieren trachtten eerste minister Pierlot en minister voor Buitenlandse Zaken Spaak met koning Leopold én met de Duitsers in contact te komen. Van de koning kwam niets dan stilte: hij erkende de regering Pierlot niet meer als "zijn" regering. En Hitler verbood de Belgische regering de toegang tot België. Tot eind augustus '40 leefde de ploeg Pierlot - naar eigen woorden van Spaak - in "de tijd der dwalingen". Maar toen besloten ook Pierlot en Spaak naar Londen te vertrekken, waar zij samen met De Vleeschauwer en Gutt (die enkele weken tevoren vertrokken was) van oktober '40 af een Belgisch kernkabinet in ballingschap vormden.

De Maurice De Wilde podcasts: De nieuwe orde (aflevering 1, 2, 3 en 4) 1e cyclus Voor 1940

Een onderzoek door Maurice De Wilde

1. De Nieuwe Orde (Episode 1/19) : De kleine dictators

Trefw. Oswald Van Ooteghem, VNV, Verdinaso, jaren 30

In deze aflevering wordt nagegaan hoe het fascisme eerder in Franstalige dan in Vlaamse kringen ingang vond. Hoe niet alleen het Belgisch Nationaal Legioen maar ook de toekomstige collaboratiebeweging REX, onder leiding van Léon Degrelle, voor de oorlog aangegrepen waren door de machtsdrang, het leidersprincipe, de uniformsdracht en het lustig "Zusammenmarchieren". Uitgemaakt wordt welke indrukwekkende sommen Degrelle niet alleen uit Italië maar ook uit Duitsland ontving.

2. De Nieuwe Orde (Episode 2A/19)**** : Onverfranst? Onverduitst?

Trefw. Verdinaso, Joris Van Severen, professor dr. Jozef Van Bilsen, Luc Delafortrie, Lutz Pesch, Jef François, Jan Brans, Fritz Scheuermann, Jan Servaes, Dirk Martin, Frantz Van Dorpe,

De figuur van Joris Van Severen en zijn Verdinaso-beweging; De opleiding van zogenaamde Vlaamse "studenten" in Duitsland; Duitse "studenten" leggen contacten in Belgische universiteiten; De diensten die de VNV-ers aan "onze goede vrienden uit het oosten" bewezen; Contacten met de Abwehr en met de SS; Het dagblad "Volk en Staat" met financiële steun uit Duitsland.

3. De Nieuwe Orde (Episode 3A/19) : Orde in de staat

Trefw. De kerk, Hendrik De Man, kerk, jaren 30, Maurits De Schrijver, Pierre van Outryve d'Ydewalle, Maurits Van Haegendoren, Oswald, pater Willem Aerts

In dit derde programma wordt nagegaan hoe de algemene roep naar meer orde en tucht zich tijdens de dertiger jaren ook in de socialistische beweging, in de kerk en aan het hof liet merken. Het verlangen naar meer gezag was een antwoord op de grote economische crisis van die tijd, die voor velen ook tot gevolg had dat zij de parlementaire democratie in vraag gingen stellen. De "coming man" in de Belgische Werkliedenpartij, Hendrik De Man, trachtte de crisis met het "Plan De Man" te bestrijden maar mislukte.

4. De Nieuwe Orde (Episode 4/19) : Liever Berlijn dan Moskou

Trefw. Anti-communisme, Frantz Van Drope, Gaston Eyskens, Dirk Martin, Albert De Jonghe

In deze aflevering valt de nadruk op de vooral sinds 1935 verbeterde betrekkingen tussen de Belgische leidende kringen en het reeds machtiger wordend Duitsland, niet enkel op diplomatiek maar ook op economisch gebied. Ook tussen de Belgische staatsveiligheid en haar Duitse tegenstander verliepen de betrekkingen vlot. Meer dan één vooraanstaande Belg ging in op een persoonlijke uitnodiging van Hitler tot het bijwonen van de Rijkspartijdagen in Nürnberg. De hoop dat de Belgische neutraliteitspolitiek Hitler zou beletten ons land binnen te vallen, bleek de 10de mei '40 een ijdele hoop.

Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

1. De repressie (Episode 1/5) : De straatrepressie (1/2)

Deze eerste aflevering handelt over de straatrepressie in september, oktober en november 1944 en over de tweede golf van straatrepressie in mei 1945.

Er zijn gesprekken met slachtoffers van de willekeurige repressie, met mensen van het échte verzet en er wordt gepraat over de situatie van de openbare macht tijdens de bevrijdingsdagen. Interviews zijn er o.a. met Luc Huyse, Willy Calewaert, Walter Debrock en Edward Pilaet (verzetsleider).

2. De repressie (Episode 2/5) : De straatrepressie (2/2)

Tweede deel. Interviews met getuigen van baldadigheden die tijdens de bevrijdingsperiode werden aangericht, aangevuld met publicaties over mishandelingen tijdens de repressieperiode. Getuigenissen van slachtoffers en advocaten over de "kampen der schande". De tweede storm van haat en wrok in mei '45 toen de uitgemergelde overlevenden uit de concentratiekampen terugkwamen en getuigenissen van gruwelijke "terechtstellingen".

De afleveringen 3, 4 en 5 werden hier niet weerhouden vanwege te juridisch-technisch. Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

De jeugdcollaboratie (Episode 1/4) : De jeugd moet volgen

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

In 1940 kreeg het Algemeen Vlaams-Nationaal Jeugdverbond (AVNJ) onder leiding van dr. Lehembre af te rekenen met de concurrentie van de SS-gerichte Vlaamse Jeugd van Alfons Wachtelaar. In 1941 werd uit deze twee jeugdbewegingen de NSJV gevormd: de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen. In 1943 werd in Vlaanderen de Hitlerjugend opgericht.

2. De jeugdcollaboratie (Episode 2/4) : De Hitlerjeugd haalt het

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

De Duitse dissidentie binnen de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen die tot doel had voorwaarden te stellen voor collaboratie, leidde tot een ingreep van de Duitsers. Op 18 oktober 1943 probeerde De Vlag-leider Jef Van de Wiele met de stichting van de Hitlerjugend Vlaanderen de NSJV de doodsteek toe te brengen. De Hitlerjugend Vlaanderen was niets meer dan een kopie van de Duitse Hitlerjugend en bleek allesbehalve een succes.

De jeugdcollaboratie (Episode 3/4) : Führers voor het Rijk

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

In 1943 werd te Kwatrecht de Rijksschool Vlaanderen opgericht waar, door de Algemene SS Vlaanderen, Vlaamse en Duitse jongeren werden opgeleid. In Duitsland, Nederland, Denemarken en Noorwegen waren gelijkaardige opvoedingsinstituten. Het VNV was contra en vond dit een verduitsingsmachine. De Vlag en de Algemene SS Vlaanderen waren voorstanders. De leerlingen werden automatisch lid van de Hitlerjugend.

De afleveringen 4 is zo goed als geheel Franstalig en werd hier derhalve niet weerhouden. Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

1. De verdachten (Episode 1/4) : De vijfde colonne

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen

De reeks handelt over het lot van de 5- tot 6.000 Belgen en vreemdelingen die in de meidagen van '40 gearresteerd (administratief geïnterneerd) werden. Behoorden zij allen tot de Duitse ‘Vijfde colonne’ die de invaller hand- en spandiensten kon bewijzen?

2. De verdachten (Episode 2/4) : In vreemde handen

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

Deze aflevering behandelt twee groepen van verdachten : een groep die in Engeland terecht kwam en een tweede groep van 78 weggevoerden waarvan er 21 in Abbeville door Franse soldaten werden vermoord. Eén van hen was de Verdinaso-leider Joris van Severen.

3. De verdachten (Episode 3/4) : De Spooktreinen

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

Het grootste deel van de verdachten in België werd in erbarmelijke omstandigheden naar Franse kampen weggevoerd (Saint-Cyprien en Le Vernet-d'Ariège).

4. De verdachten (Episode 4/4) : De Afloop

Een onderzoek door Maurice De Wilde en Etienne Verhoeyen.

Wie was nu precies verantwoordelijk voor de arrestatie en wegvoering van de verdachten? Welke invloed had die wegvoering op de latere collaboratie van sommige verdachten?

Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

1. De Oostfronters (Episode 1/7) : Mijn eer is trouw

Vele vrijwilligers van het Vlaams Legioen waren idealisten die met de wapens in de hand voor Vlaanderen een plaats in de Nieuwe Orde wilden veroveren. Anderen meenden gevolg te moeten geven aan de vooroorlogse antibolsjewistische parolen van kerkelijke en geestelijke leiders. Nog anderen vertrokken uit zin voor avontuur …

2. De Oostfronters (Episode 2/7) : De tragedie van het Vlaams Legioen

Nog tijdens hun uiterst harde opleiding kwamen de Vlaamse legioen-vrijwilligers voor heel wat ontgoochelingen te staan : zij werden beschimpt en vernederd door hun Duitse opleiders. Er was ook geen sprake van Vlaamse officieren, taal, artsen en aalmoezeniers. Van een écht Vlaams Legioen kon amper sprake zijn: de Vlamingen bleven aan de Waffen SS ondergeschikt en werden als frontsoldaten ingezet (onder andere in de Volchov-moerassen bij Leningrad, waar Vlaamse jongens in gruwelijke omstandigheden omkwamen).

3. De Oostfronters (Episode 3/7) : In de hel (Het Vlaams Legioen)

Zonder de VNV-leiding vooraf te raadplegen besloot de Duitse SS-leiding eind mei '43 alle Vlaamse legioen-vrijwilligers en de Waffen SS-ers in de Waffen SS-Stormbrigade Langemarck samen te brengen. Voor VNV-leider Elias was dit de druppel die de emmer deed overlopen : hij weigerde nog langer voor de Waffen SS te werken. Onder de legioensoldaten brak een heuse rebellie uit.

4. De Oostfronters (Episode 4/7) : De paramilitairen

Ongeveer tienduizend Vlaamse en Waalse vrijwilligers meldden zich voor de Duitse paramilitaire formaties aan het oostfront. Zij werden hetzij als vrachtwagenchauffeur bij het NSKK, hetzij als frontarbeiders bij de Organisation Todt (OT) ingezet. Tevens traden enkele honderden Vlaamse en Waalse meisjes in dienst van het Duitse Rode Kruis (DRK).

De afleveringen 5, 6 en 7 zijn zo goed als geheel Franstalig en werden hier derhalve niet weerhouden. Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

1. De Tijd der Vergelding: Verbelen en konsoorten

Over de aanslagen en represaille-acties tijdens de Tweede Wereldoorlog in België. Met o.a. een gesprek met Robert Verbelen, leider van de SS-stoottroep in Vlaanderen, nu in ballingschap in Wenen (en inmiddels overleden).

2. De Tijd der Vergelding : Zonder genade

Vanaf 1943 pleegden gewapende partizanen aanslagen op collaborateurs. Als reactie ondernamen niet enkel de stoottroep van Verbelen, maar eveneens Max Günther en zijn Vlaamse handlangers bij de Sicherheitsdienst (SD) talrijke razzia's. Onder hen bevond zicht ook het beruchte trio Lambert Janssens, Fernand Faignaert en René Van Avondt. Veel verzetslui en onderduikers kwamen daarbij om het leven.

3. De Tijd der Vergelding: Om nooit te vergeten

In de zomer van 1944 was de streek van Leuven en omgeving het toneel van een bittere strijd tussen verzet en collaboratie, waarbij niet enkel politieke vetes, maar soms ook persoonlijke wraakgevoelens gewelddadig werden beslecht. Zo o.m. te Tienen waar op 8 augustus 1944, nà een verzetsaanslag op een plaatselijke collaborateur, de VNV-oorlogsburgemeester Marcel Engelen tien politieke tegenstanders op een dodenlijst liet plaatsen. Drie onder hen werden in de daaropvolgende nacht doodgeschoten.

4. De Tijd der Vergelding: Terreur in het dorp

In de Hagelandse gemeente Meensel-Kiezegem lieten de vergeldingsacties van de collaboratie diepe sporen na. Na een dodelijke aanslag op collaborateur Gaston Merckx in augustus 1944 werden tijdens twee grootscheepse razzia’s een 100-tal inwoners door de Duitsers en door het Veiligheidskorps van Verbelen opgepakt.

Tekst: © In Respect of Maurice De Wilde (YouTube)

1. Een Ram maakt je de man die je bent 2. 4’51” Pilaarbijters en salonsocialisten 3. 13’50” De mooiste dag van het jaar 4. 22’53” Word aantrekkelijk voor vrouwen door eerlijk te zijn 5. 33’09” Nonkel Karel (80) 6. 47’40” Kinderen baas 7. 55’57” Integere vrouwen 8. 1h02’40” Over smaak valt niet te twisten 9. 1h07’45” Al die vreemden 10. 1h12’40” Ziekenhuistaaltje 11. 1h19’21” Pannenkoeken eten 12. 1h23’33” Langharig tuig

1. Eddy 2. 10'26" De catch-22 van de verslavingszorg 3. 19'11 Joost is anders geaard 4. 27'27" Bier 24/7 5. 29'55 Kleurlingen 6. 32'28" Antivaxers: koren op de molen van het Vlaams Belang 7. 39'04 De vrouw die het driemaal vroeg 8. 42'32" De afdeling Angst & Depressie 9. 51'02" Ouder Surprise 10. 52'29" Pruimentaart met latjes 11. 58'29" OokWorsten en Vegeterriërs 12. 65'05 Flexi-jobben in de horeca.

Deze afleveringen verschenen eerder als blog op joostelli.be 21 september en 7 december 2021.