คำสอน พระมงคลเทพมุนี เล่ม 3 ตอนที่ 6 - มิใช่เพราะเป็นกษัตริย์

ฐานที่ ๗

ใจไม่หยุด ไม่ถูกศาสนา

ตั้งแต่กายมนุษย์ถึงกายอรูปพรหมละเอียด แค่นั้นเรียกว่าขั้นสมถะ ตั้แต่กายโคตรภู ทั้งหยาบทั้งละเอียด จนกระทั่งถึงกายพระอรหัตทั้งหยาบทั้งละเอียด นี้ขั้นวิปัสสนา

ทั้งนี้ที่เรามาเรยนสมถวิปัสสนาวันนี้ต้องเดินแนวนี้ ผิดแนวนี้ไม่ได้ และก็ต้องเป็นอย่างนี้ ผิดอย่างนี้ไปไม่ได้ ผิดอย่างนี้ไปก็เลอะเหลว ต้องถูกแนวนี้

โบราณท่านพูดกันว่า เห็นสิบแล้วเห็นศูนย์  เป็นเค้ามูลสืบกันมา เที่ยงแท้แน่นักหนา ตั้งอนิจจาเป็นอาจิณจุติแล้วปฏิสนธิ  ย่อมเวียนวนอยู่ทั้งสิ้น สังขาราไม่ยืนยิน ราคีสิ้นเป็นตัวมา

สมถะ เป็นวิชชาเบื้องต้น พุทธศาสนิกชนต้องเอาใจใส่ คือ แปลความว่า สงบระงับใจ เรียกว่าสมถะ

นิพพานที่ท่านจำแนกเป็น 2 ประเภทนั้นคือ สอุปาทิเสสนิพพาน ๑ อนุปาทิเสสนิพพาน ๑ สำหรับพวกทำสมาธิปัจจุบันเรียกกันง่ายๆ อีกแบบหนึ่งคือ นิพพานเป็น อันตรงกับ สอุปาทิเสสนิพพาน และนิพพานตาย อันตรงกับ อนุปาทิเสสนิพพาน

อนึ่ง  นิพพาน ๓ คือ  นิพพานกิเลส ๑  ขันธนิพพาน ๑  ธาตุนิพพาน ๑  มีความหมายดังนี้ คือ...

นิพพานเป็นอายตนะอันหนึ่ง  ซึ่งแตกต่างออกไปจากโลกายตนะและอายตนะทั้ง ๖ ทั้ง ๑๒ นั้น  เป็นอายตนะที่สูงกว่าวิเศษกว่าอายตนะอื่น  แต่ก็ทำหน้าที่ในลักษณะที่คล้ายคลึงกัน  คือ  โลกายตนะทำหน้าที่ดึงดูดสัตว์โลกที่ยังมีความผูกพันอยู่กับโลกไว้  ไม่ให้พ้นไปจากโลกได้

ส่วนอายตนะ คือ  ตา  หู  จมูก ลิ้น กาย ใจ  ที่ทำหน้าที่ดึงดูดรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ธัมมารมณ์ ตามหน้าที่ของตน

และในทำนองเดียวกัน  อายตนะนิพพานก็มีหน้าที่ดึงดูดพระพุทธเจ้า  พระอรหันต์เข้าไปสู่อายตนะของตน

สถานอันเป็นที่ประทับของพระพุทธเจ้าเรียกว่า "อายตนะนิพพาน"

ส่วนพระพุทธเจ้าที่ประทับอยู่ในอายตนะนิพพานนั้น เราเรียกว่า "พระนิพพาน"

จากพระธรรมเทศนาย่อ "คู่มือสมภาร"

หากว่าเป็นเณรไปฆ่าสัตว์เข้า จะเป็นไง? ฆ่าเรือด ฆ่ายุง ฆ่าเล็น ฆ่าไรเข้า มันก็มีแต่เปลือกนอกนะซิ ตัวเณรหายไปเสียแล้วเหลือแต่คนนั้นคนนี้ไปแล้ว เหลือเปลือกนอก ตัวเณรหายไปเสียแล้ว ตัวหนีไปแล้ว

ตัวหนีไปเหมือนอะไร? เหมือนต้นโพธิ์ที่ตายลงไปแล้ว แต่ว่าไอ้ต้นตำลึงมันงามไปถึงต้นโพธิ์ มันก็ขึ้นตามต้นโพธิ์ตลอดไป เป็นใบตำลึงทั้งต้น ใบตำลึงทั้งต้น เถาตำลึงทั้งต้น ไอ้ต้นโพธิ์ตายเสียแล้วเถาตำลึงมันพันอยู่ เราไปดูแล้วไอ้นี่ต้นโพธิ์ ที่ไหนได้ ไปดูใกล้ๆ เข้า ไอ้นี่มันเถาตำลึงทั้งนั้นนี่ ต้นโพธิ์ตายเสียแล้วหรือนี่

จากพระธรรมเทศนาเรื่อง "โอวาทปาฏิโมกข์"