Koze Kilti Vyòl

Si w se yon gason ki gen difikilte pou w jwenn yon fanm, pa gen pwoblèm, kidnape youn epi, pita, apre l fin pase yon bon tan ap batay avè w, l ap fini pa tonbe amourez epi n ap viv ansanm, pou toujou, nan yon bonè san fen. Nan monn reyèl la, kidnape jenn fanm vle di plas ou se nan prizon; Clifford Brandt ka konfime. Nan sinema, kidnaping jenn fanm, se souvan kòmansman wòmans. 

Lè se pa kidnaping, nou jwenn lòt fòm predasyon. Nan N’oublie jamais, youn nan fim womantik ki pi popilè nan syèk sa, pèsonaj Ryan Reynolds jwe a, menase touye tèt li si ti dam nan pa akepte soti ak li, malèrèz la panike li dakò pou mouche pa touye tèt li, yo prezante nou sa tankou yon gwo jès lanmou. Nan La Guerre des étoiles, yon gran klasik sinema mondyal la, Han Solo antre nan espas Prensès Leia; prensès la pouse l, di l non, di l sispann, rekile, di li pa renmen l … antou Prensès Leia di non nan 8 fason diferan; Han Solo anbrase l kanmenm nan yon lòt gwo jès lanmou. Nou pa ka bliye chèf predasyon dènye ane sa yo: Stalker Edward nan Twilight; Abizè emosyonèl Christian Grey nan 50 nuances de gris oubyen, ane sa, kidnapè Massimo nan DNI. 

Nan fim ayisyen yo tou. Nan premye 10 minit Nathalie gen yon sèn kadejak. Dam nan nan kabann li, yon moun frape, l al ouvri, moun nan fè kadejak sou li. Se tout. Pèsonn pa janm tounen sou sa. Apre da, kadejakè sa eseye fè kadejak sou youn nan aktris prensipal yo. Nan Journée de couleur, se pedofili ki banalize. Bandi an se yon jenn fi twazyèm segondè ki gen plizyè granmoun k ap tekè l. Li s on move moun nan fim nan paske l pran kòb yo epi li pa fè sèks ak yo. Li menm mande bondye padon pou sa l fè a. Nan yon lòt pati nan fim nan, yo trete yon timoun de bouzen paske yo panse li kouche ak papa yon zanmi kote l fè ladesant. 

Nan majorite film ak seri televizyon popilè yo, nou rejwenn menm imaj banalizasyon agresyon seksyèl sa yo. Imaj ki aprann gason depi yo renmen yon fi, tout est permis, si l di w non sa senpman vle di fòk ou pèsiste jiskaske l di wi. Imaj ki aprann jenn fi yon gason ki aji konsa se paske l damou epi yo menm yo dwe pran pòz pa dakò pou gason ka batay pou yo, konkeri yo. Se youn nan pi bèl ilistrasyon kilti vyòl la, kote zak ki, nòmalman kriminèl, vini womantik, depi yon moun amoure. Konsa, kadejakè, tizonnè ak lòt predatè seksyèl gen tout yon endistri k ap ede chita dominasyon yo sou viktim yo.

Pou pran pouvwa epi chita dominasyon w, ou bezwen opinyon piblik la avèk ou. Se pou sa gwoup dominan an enstale pratik kotidyèn ak kwayans kolektiv ki pou pèmèt li kontinye domine. Se ipotèz Anntonio Gramsci – yon teyorisyen maxis italyen – devlope nan konsèp ejemoni kiltirèl la. Dapre li, se sa ki eskplike, malgre tout pwoblèm li, sistèm kapitalis la kontinye egziste. Anpil nan valè li yo, ki pèmèt eksplwatasyon mas travayè a, se valè sosyete a fini pa aksepte tankou bagay ki natirèl, ki nòmal. Gwoup dominan an itilize lekòl, medya, kilti popilè pou enstale valè sa yo epi asire yo kontinye egziste. 

Sinema se youn nan zouti ki pi efikas pou fè sa. Etid sou to notoryete nan piblisite montre 75% piblik la sonje piblisite ki fèt nan sinema. Pa konparezon, lòt medya yo tankou jounal, radyo, oubyen menm televizyon, raman depase 40%. Se nòmal, lè yon moun ap gade yon fim, l ap gade yon istwa, li pi dispoze pou resevwa mesaj la. Se pou sa, sinema se yon medya ki gen anpil puisans; se pou sa li itilize anpil nan pwopagann; se pou sa li enpòtan pou n enterese n a enpak film genyen sou nou antanke sosyete.

Se sou aspè sa kote pawòl sinema banalize kadejak, ankouraje kilti vyòl, envite nou, Jeff Emmanuel Fleuridort, pral pale avèk nou.

***

Pataje enpresyon w sou sit pòdkas la nan kozekiltivyol.com/so1e08

***

Entèsibjektivite se yon konsèp sosyolojik ki defini relasyon ant moun nan sa yo pataje ansanm, kit li konsyan, kit li pa konsyan. Lè n ap kominike youn ak lòt, se sa ki pèmèt nou konprann youn lòt, ajiste nou youn ak lòt, pou kontinye konvèsasyon an. Konsa, ansanm, nou konstwi sans sa n ap pale a, nou konstwi reyalite nou.

Lè n ap koute yon mizik - menm jan ak lè n ap apresye zèv nenpòt atis - se menm fenomèn lan. Jan nou resevwa mizik la depann anpil de sa nou pataje ak atis la. Nou bezwen retwouve n nan sa ki di a, pou kominikasyon an pase. An gwo, si son an, pawòl yo, sijè ki abòde a pa di nou anyen, mizik la pa rive sou nou.

Yon atis, yon mizisyèn, yon rapè… pa detache de sosyete l ap viv la. Li pale ak li, li pale pou li. Sosyete a enfliyanse l, menm jan li menm li enfliyanse sosyete a. Se nan konsa, atizay vin tounen miwa yon sosyete, yon kote pou l gade tèt li, pou l konprann tèt li tou. Li souvan pèmèt konprann kijan sosyete a wè yon kesyon, kijan l viv li.

Nan Koupab, lè Baky ap eksplike n pouki li fè zak li fè a, nou konprann li, nou senpatize ak li, nou dakò ak li. Nan yon sans, se pitit nou tout, bòpè a te vle agrese, e nou tout dakò pou fè tout posib nou pou pwoteje viktim lan.

Se sou aspè sa, kote pawòl ki di nan mizik ka enfliyanse jan nou wè agresyon seksyèl  nan peyi a, envite nou Baky Popilè, pral pale ak nou.

Patisipe nan konvèsasyon an nan kozekiltivyol.com/s01e07

***

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.

Nan lane 1974, Erving Goffman, yon kokennchenn sosyològ ameriken ki te travay anpil sou entèraksyon moun ak moun, pibliye Frame Analysis: An essay on the organization of experience. Ladan, Goffman - ki te lengwis tou - montre kijan moun entèprete sa k ap pase nan monn lan atravè kadraj yo genyen. Kadraj la se jan yon sous enfòmasyon defini, konstwi, enfòmasyon sa a. Jan li deside prezante l la tou pral enfliyanse jan moun ki resevwa enfòmasyon an reyaji. 

Youn nan pi gwo aplikasyon teyori sa se nan maketing. Maketing itilize kominikasyon pou kreye lakay kliyan an sèten konpòtman ak aksyon espesifik. Kadraj pèmèt li pwovoke konpòtman sa yo. Si m vle w achte alkòl, m pa gen enterè montre w imaj moun ki sou k ap sal kò yo, m ap montre w foto moun k ap fete anvan etap ki pi lèd la. Menm jan tou, si m ap fè kanpay kont alkòl, m ap montre imaj moun k ap vomi, imaj aksidan machin, ak lòt imaj ki pou dekouraje w bwè. Se pou sa maketing se yon biznis 1.7 trilyon dola pa ane; anviwon 176 fwa lajan peyi dAyiti fè nan yon ane. Jan kadraj sa yo vin ankadre kominikasyon nou enfliyanse anpil jan nou entèprete done nou resevwa, jan nou trete yo e sitou jan nou kominike sou yo. 

An 1995, yon etid montre nouvèl kadejak ak vyolans domestik ki ekri nan vwa pasiv - kidonk, istwa ki, jan nou te wè l nan premye epizòd la, efase moun ki fè zak la -  fè lektè ak lektris yo plis aksepte vyolans sou fanm sa yo. Menm etid la montre nan jounal yo t ap analize a - ki te Boston Globe - vwa pasiv la itilize defwa pi souvan pase vwa aktiv pou pale de zak sa yo. Nan yon fason pi ekstwòdinè ankò, an 2009, yon lòt etid montre lè se fanm ki fè zak sa yo sou gason, jounalis yo mwens itilize vwa pasiv. Nou konstate menm tandans sa yo nan laprès Ayiti. 

Vwa pasiv la se jis youn nan zouti kadraj medya yo itilize pou minime vyolans ki fèt sou fanm. Istwa kadejak tounen eskandal seksyèl, adiltè, gason fanbre … Mo prezime lage tout kote ki kreye dout nan tèt moun k ap tande nouvèl la … Detay grafik ki ranfòse aspè eskandal la olye krim ki komèt la … kadraj senpatik sou sa akize a fè pou kominote a, siksè li nan lavi l, elt…tout bay pwoblèm. Se sou aspè sa, kote fason medya yo pale de viktim yo ankouraje kilti vyòl, envite nou, Widlore Mérancourt pral pale avèk nou. Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e06.

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.

Nan Jenèz, chapit 19 gen istwa yon tantativ vyòl kolektif. De zanj Bondye rive Sodòm nan aswè, Lòt akeyi yo lakay li. Gason nan vil la ki aprann sa vin devan pòt la, mande lage mesye yo ba yo pou yo fè kadejak sou yo. Lòt ofri de pitit fi li yo ki tifi pito. Mesye yo pa dakò, yo bourade Lòt, yo vini pou defonse pòt la pou yo rantre men zanj yo vegle je malfektè yo epi Lòt ak fanmi l sove kite Sodòm. Pita, toujou nan Jenèz chapit 19, pitit fi Lòt yo fè l bwè epi fè kadejak sou li; nan tèks la li di klèman Lòt te sou, li pa t konn anyen. De pitit fèt, zansèt moun Moab yo ak zansèt moun Amon yo.

Labib la gen plizyè enstans konsa kote kadejak prezante kòmsi se pa t anyen. Lòt jis ofri pitit fi l yo pou yon gwoup gason fè kadejak sou yo; pitit fi l yo jis dwoge papa yo pou yo ka ba li yon desandans.

Se sou aspè sa kote pawòl legliz konn banalize kadejak, envite nou, Patricia Camilien, pral pale avèk nou.

Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e05

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.

Apre yon seri akizasyon grav kadejak, tizonnay ak lòt abi seksyèl kont Direktè Bibliyotèk Nasyonal la, Dangelo Néard, Minis Kilti a, Pradel Henriquez fè yon nòt sou Facebook pou denonse yon laboratwa fanm ak gwo lajan nan men yo k ap travay pou detwi gason ak fo akizasyon. Li menm mande DCPJ entèvni prese prese pou mare yo. Moun kouri dèyè l, petisyon siyen, li mande yon eskiz ki pa fin eskiz epi sa rete la. Poutan, yon minis nan Leta pa yon  sitwayen lanbda; lefèt l ap travay nan sektè kilti peyi a pi grav toujou. Malis popilè rele l Minis Kilti Vyòl; yon non li sètènman merite, sitou lè nou konnen pawòl otorite dwe moral, itil, efikas. Lè yon moun se otorite, nou dwe ka kwè nan sa l di, fè l konnfyans paske ni lonè l ni sekirite n depann de sa.

Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e04

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.

Nan Leya Kokoye, yon lodyans Maurice Sixto sou inegalite nan peyi a. Leya, ki te loreyat pwomosyon l nan pedagoji ak daktilografi, ap prepare l pou l ale nan randevou nan Ministè Edikasyon Nasyonal pou l al chèche yon travay. Zafè fanmi Leya pa bon, men Leya gen yon fanmi ki diy. Anvan l kite kay li, manman l raple l pou l pa kite vagabon ranse ak figi li.

Minis lan se te yon pa itil, ki gen kòm sèl dokiman sou biwo l yon liv pònografik yo rele Les 27 pauses. Antrevi a pa byen pase, Leya soti imilye. Pandan l ap sòti pral lakay li, medam k ap travay nan biwo a ri li.

Akèy sa totalman diferan ak pa Lili de la Fouquechaude la. Li menm,san l pa gen ankenn kalifikasyon, jwenn travay tousuit ak anpil avantaj paske l s on bèl fanm, santibon, ki aksepte sòti ak Minis la.

Istwa sa nan lodyans Maurice Sixto a, se reyalite anpil moun sou mache travay la jodi a, kote patwon mande ba yo yon bagay pou moun ka jwenn yon dyòb, rete ladann oubyen jwenn pwomosyon.

Se sou aspè sa, kote yon seri pawòl ak pratik nou aksepte nan milye travay yo vin ranfòse dominasyon gason sou fanm nan peyi a, envite nou Chantal Élie, pral pale avèk nou.

Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e03

Langaj nou enfliyanse kijan nou wè mond n ap viv ladann nan. Enfòmasyon nou fè pase depann anpil de lang nou itilize. Se ipotèz Sapir-Whorf, 2 lengwis Ameriken te fòmile nan lane 1930. Sa te pran yon titan men lasyans montre, non sèlman jan nou panse enfliyanse jan nou pale, men jan nou pale enfliyanse tou jan nou konprann mond lan. Yo montre lè nou reyisi chanje jan moun pale, li chanje jan yo panse. Pa egzanp, lè moun aprann nouvo mo pou koulè, yo gen plis kapasite disène koulè.

Petèt nou deja tande pale de kijan nan Lagrès antik, lanmè te gen koulè diven, paske pa t gen mo pou koulè ble; s on egzanp klasik. Men, nou pa bezwen ale lwen konsa. Nan peyi nou, koulè nou rele vèt la, se ble anpil nan nou rele l; kòm yo pa gen mo pou koulè nou rele ble a, kit se ble, kit se vèt, se menm bagay. Se menm jan, yon fwa w fin aprann lavand, vyolè, lila, ou sispann rele tout bagay mov.

Nan premye epizòd pòdkas la nou te poze tèt nou kesyon sou kijan nou te konn kalifye zak kadejak anvan mo kadejakè a vin egziste. Nou toujou san repons men nou konnen nou te blije tann 2005 pou kadejak resi konsidere kòm yon krim nan peyi d Ayiti.  Kidonk, li posib pou gen yon relasyon ant jan nou pale de kadejak nan sosyete a ak jan nou trete kadejak.

Se sou aspè sa kote pawòl nou itilize chak jou konn banalize kadejak, envite nou, Emmanuelle Georges, pral pale avèk nou.

Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e02

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.

Fason nou pale de kadejak souvan mete anpil presyon sou viktim nan, fè l prefere fè silans. Pa egzanp, nou chaje kalifikatif pou n pale de yon moun, sitou yon fanm, ki viktim vyòl, men nou gen yon sèl non pou moun ki komèt zak la: kadejakè, yon non nou komanse itilize sèlman nan komansman 20yèm syèk pandan l ap dekri yon reyalite ki te toujou egziste.

Se sou aspè sa kote sosyete nou an souvan estigmatize viktim kadejak padan li ta sanble vle retire responsabilite kadejakè a, envite nou, Pwofesè Darline Alexis, pral pale avèk nou.

Patisipe nan konvèsasyon an, li epi kòmante biyè nou pibliye sou emisyon an sou kozekiltivyol.com/s01e01

Li pase tou nan 8 radyo lokal. Lis radyo a disponib nan kozekiltivyol.com/radyo.