Lastige Leerling – Concertzender | Klassiek, Jazz, World en meer

In ‘Lastige Leerling’ deel IX, over de raakpunten tussen Beethoven en Haydn, zijn we op zoek naar vroege werken die Beethoven nog in Bonn schreef, of waar hij toen aan begon en die hij later in Wenen afmaakte om aan Haydn te laten zien.

We horen zijn allereerste strijktrio, waarin hij compositorische trucs toepast die later kenmerkend zouden worden. En we sluiten af met Variaties op een aria uit Mozarts opera ‘Le Nozze di Figaro’, die hij cadeau gaf aan zijn vriendin Eleonore von Breuning, als dank voor een sjaal van hazenharen die zij voor hem maakte.

1. Ludwig van Beethoven: 1e deel uit Strijktrio in Es gr. op. 3

Trio Italiano d’Archi

2. Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr. Hess 47

The Beethoven Project Trio

3. Ludwig van Beethoven: delen 2, 3, 4, 5 en 6 uit Strijktrio in Es gr. op. 3

Trio Italiano d’Archi

4. Ludwig van Beethoven: Variaties op ‘Se vuol ballare’ uit Mozarts opera ‘Le Nozze di Figaro’, WoO 40

James Ehnes, viool

Andrew Armstrong, piano

Op zijn 20e wordt Beethoven voor het eerst – maar zeker niet voor het laatst – verliefd op een pianoleerlinge, Eleonore von Breuning (zie portret). Zij beantwoordt zijn liefde maar als het al te serieus wordt krijgt Beethoven het Spaans benauwd en poeiert haar af. Waar hij later spijt van krijgt. Vriendschap resteert gelukkig. Voor Eleonore schrijft hij een aantal composities, ook voor een nu lang vergeten instrument: de Orphica (zie foto). Rond die tijd schrijft hij ook een cantate.

1.Ludwig van Beethoven: Twee stukken voor piano WoO 51

Jenö Jandó, piano

2.Ludwig van Beethoven: Rondo in G gr. voor viool en piano WoO 41

James Ehnes, viool

Andrew Armstrong, piano

3.Ludwig van Beethoven: 13 variaties op ‘Es war einmal ein alter Mann’ uit Dittersdorfs opera Das rothe Käppchen. WoO 66

John Ogdon, piano

4.Ludwig van Beethoven: Pianotrio nr. 10 in Es gr. op. 44

Beaux Arts Trio

5.Ludwig van Beethoven: delen 1 en 2 uit Kantate auf die Erhebung Leopold II zur Kaiserwürde WoO 88

olv. Leif Segerstam

‘Lastige Leerling’ gaat over de contacten tussen Haydn en Beethoven.

In deel VII gaan we dieper in op een van Beethoven’s weldoeners en sponsors, Graaf Waldstein, die een cruciale rol heeft gespeeld in Beethoven’s carrière. Want door hem kon Beethoven uiteindelijk in Wenen bij Haydn gaan studeren. Maar ook al in Bonn deed hij veel voor hem en stopte hem soms geld toe. Niet zo gek dat Beethoven zo nu en dan wat terugdeed en composities aan hem opdroeg.

1.Ludwig van Beethoven: delen 6 en 7 uit Musik zu einem Ritterballett WoO 1

Staatskapelle Berlin

Günther Herbig

2.Ludwig van Beethoven: Acht Variationen über ein Thema des Grafen von Waldstein WoO 67

Arthur en Lucas Jussen, piano vierhandig

3.Ludwig van Beethoven: 1e deel uit Pianosonate nr. 21 in C gr. op. 53, ‘Waldstein’

Richard Goode, piano

4.Ludwig van Beethoven: Andante in F gr., Andante favori WoO 57

Alexander Gadjiev, piano

5.Ludwig van Beethoven: delen 2 en 3 uit Pianosonate nr. 21 in C gr. op. 53, ‘Waldstein’

Richard Goode, piano

6.Ludwig van Beethoven: nr. 6 uit cyclus ‘An die ferne Geliebte op. 98’

Hermann Prey, bariton

Leonard Hokanson, piano

In ‘Lastige Leerling’ deel VI zijn we in Bonn met kerstmis 1790. De hele stad is in rep en roer want de grote Haydn komt op bezoek. Als hij zondagochtend naar de kerk gaat, hoort hij tot zijn grote verrassing een mis van zichzelf, uitgevoerd door een uitstekend ensemble, waaronder de 20-jarige Beethoven op altviool. We horen delen uit die schitterende mis en enkele composities die Beethoven in diezelfde periode schreef.

1.Joseph Haydn: uit Missa Cellensis in C gr H XXII:5: Qui Tollis

Lydia Teuscher, sopraan

Marianne Beate Kielland, alt

Anima Eterna olv. Jos van Immerzeel

2.Joseph Haydn: uit Missa Cellensis in C gr. Hob. XXII:8 Kyrie, Gloria, Credo en Sanctus

Susan Gritton, sopraan

Louise Winter, mezzo

Mark Padmore, tenor

Stephen Varcoe, Bas

Collegium Musicum 90 olv. Richard Hickox

3.Ludwig van Beethoven: Pianotrio in Es gr., WoO 38

Beaux Arts Trio

4.Ludwig van Beethoven: Twee preludes op. 39

Jenó Jandó, piano

Vandaag in ‘Lastige Leerling’ een staaltje van de onmetelijk rijke fantasie van Beethoven. Als weergaloos improvisator voelde hij zich als een vis in het water in de variatievorm. En toen hij twintig was toonde hij zijn kunnen in de ‘Righini’ Variaties WoO 65. Van twee jaar later is zijn zonnige Octet voor blazers, op. 103. En we sluiten af met twee vroege liederen.

Ludwig van Beethoven: Variaties in D gr. op Righini’s aria ‘Venni amore’ WoO 65

John Ogdon, piano

Ludwig van Beethoven: Octet in Es gr, op.103

The Albion Ensemble

Ludwig van Beethoven: ‘Schilderung eines Mädchens’ WoO 107

‘Trinklied’ WoO 109

Hermann Prey, bariton

Heinrich-Schütz-Kreis Berlin olv. Wolfgang Matkowitz(WoO 109)

Leonard Hokanson, piano

Over de raakpunten tussen Haydn en Beethoven

Vijftien jaar jong schreef Beethoven drie pianokwartetten, waarin hij uitgebreid leunde op Mozart. Vandaag in ‘Lastige Leerling’ horen we het soms opwindend virtuoze derde. Beethoven liet die pianokwartetten nooit uitgeven, maar recyclede later wel gedeelten. We horen waarin die passages terechtkwamen. Beethovens werkgever stuurde hem naar Wenen om les te krijgen van Mozart. Les heeft hij nooit gekregen maar ze hebben elkaar wel ontmoet. Beethoven was altist in het hoforkest in Bonn. Hij was goed bevriend met een collega en leeftijdsgenoot, violist/fluitist Anton Reicha (zie portret). Samen genoten ze intens van Mozarts muziek. En we sluiten af met een rouwcantate die Beethoven mocht schrijven.

Ludwig van Beethoven: Pianokwartet in C, WoO 36/3

Martha Argerich, piano

Renaud Capuçon, viool

Lyda Chen, altviool

Gautier Capuçon, cello

Wolfgang Amadeus Mozart: 2e deel uit Sonate voor piano en viool in C gr, KV 296

Bruno Canino, piano

Salvatore Accardo, viool

Wolfgang Amadeus Mozart: aria ‘Tutte nel cor vi sento’(Elettra) uit 1e acte Idomeneo

Hillevi Martinpelto, sopraan

The Monteverdi Choir

The English Baroque Soloists

John Eliot Gardiner

Antonín Rejcha: Salvum fac populum tuum uit ‘Te Deum’

Kühn Mixed Chorus

Prague Symphony Orchestra

Václav Smetáček

Ludwig van Beethoven: openingskoor uit Kantate auf den Tod Kaiser Joseph II, WoO 87

Chorus Cathedralis Aboensis

Turku Philharmonic Orchestra

Leif Segerstam

Lastige Leerling. Zo heet een serie programma’s met als kapstok de raakpunten tussen Haydn en Beethoven.

Als 16-jarige altviolist speelde Beethoven mee bij de Duitse première van Haydn’s ‘Sieben letzte Worte’. Hij begon toen al naam te maken in Bonn, vooral als een waanzinnig virtuoze pianist. Maar hij componeerde ook. We horen een jeugdig pianokwartet en de vioolsonate van Mozart die hij als voorbeeld gebruikte. En nog een ontroerend lied dat Schubert op zijn beurt weer baseerde op die sonate van Mozart. Componisten die op elkaars schouders gaan staan.

Johann Sebastian Bach: Prelude in cis groot, BWV 848 uit WTC

Glenn Gould, piano

Ludwig van Beethoven: Pianokwartet nr. 1 in Es gr. WoO 36

Van Swieten Society

Wolfgang Amadeus Mozart: Sonate voor piano en viool in G gr. KV 379

Cédric Tiberghien, piano

Alina Ibragimova, viool

Franz Schubert: Im Frühling D 882

Ian Bostridge, tenor

Julius Drake, piano

Beethoven

Mozart