Lurtari spyr soleiðis:

Er tað rætt, tá ið mann fyri morgunlesturin í Kringvarpinum. sigur prestIR, heldur enn prestUR.

Elin Henriksen, málkøn, greiðir frá, at vit kunnu siga, at tað ikki longur ber til at skilja ímillum endingarnar -ir og -ur í talumáli. Ofta hoyra vit als ikki, hvør ending verður søgd; i- ella u-ljóðið verður viðhvørt so veikt, at vit næstan ikki hoyra tað.

- Stavsetingin heldur seg kortini til reglurnar, og fyrimunurin við tí er, at hon kann brúkast av øllum málførum.

Óttan og sjálv/ur takk

Á jólum hoyrdi eg Suna Merkistein lesa: søgdu russarar.

Men í einum sangi hjá Nielsi Midjord syngur hann: Russar søgdu ongum frá fyrr enn langt aftaná.

Hvør av teimum hevur rætt?

- Báðir hava rætt, sigur Elin Henriksen, málkøn.

Hon greiðir frá, hvussu vit úr danska orðinum 'russer' hava gjørt orðið russari, sum í fleirtali verður russarar, meðan vit úr eldri máli hava ein russi ella ein russur, sum bæði í fleirtali verða til russar.

Eitt er, hvussu orð verða stavað og skrivað. Nakað annað er, hvussu vit úttala tey.

Í hesi sending viðgera vit stóra evnið lesiframburður.

Tað er púra vanligt at hoyra fólk siga 'yttliskur' og 'jammaldur', meðan hesi orðini stavast útlendskur og javnaldur. Verða tey úttalað soleiðis, er talan um lesiframburð.

Lesiframburður verður tað, tá ið eldri orð, sum mangan vóru til, áðrenn vit høvdu nakrar stavsetingarreglur, eisini verða framborin, eins og tey verða stavað, greiðir Elin Henriksen, málkøn, frá.

Mín mamma, mín pápi, mín omma. Soleiðis siga børn. Kunnu tit senda eina heilsan út til øll, sum arbeiða við børnum um, at tað eitur mamma mín, pápi mín og omma mín.

Eg hoyri dagliga starvsfólkini siga tað sama.

Soleiðis skrivar lurtari til sendingina.

Elin Henriksen, málkøn, heldur tað kann sigast enn greiðari, tí tað er nóg mikið at siga bara "mamma", "pápi", "omma", "abbi", tá ið talan er um "mín".

Í seinasta Málteiginum fyri jól umrøða vit júst tað, at siga fyri ella áðrenn jól og eftir ella aftan á jól.

- Tað er í lagi at siga áðrenn og aftan á jól, men um mann vil hava ordiliga flottan málburð, so sigur mann fyri og eftir, staðfestir Elin Henriksen.

Aðrar fyrisetingar, sum eisini verða brúktar saman við jólum eru: undan, til, nær, á, millum og undir.

Jól eru fleirtal, og tí eitur tað til jóla og ikki til jólar.

Rendi ella fór á land

Hvat er tað rætta? Eg eri púra samd við hana ella henni?

Rættiliga mong siga henni, hóast tað málsliga rætta er hana. Her er talan um eina málbroyting, sum er í ferð við at henda. Hon er ikki gjøgnumførd enn, tí tað eru nøkur, ið siga hana, men tey allarflestu siga henni. 

Fyrisetingin, sum vit viðgera í hesi sendingini, er við. 

Í sambandi við hetta orðið kunnu vit byrja við somu meginreglu, sum vit annars hava brúkt, greiðir Elin Henriksen frá.

Køld eru konuráð, er gamalt orðatak, men hvat merkir tað?

Málteigurin tekur upp nýggjan tátt við orðatøkum í dagsins sending, og frameftir fara vit at viðgera eitt ella tvey orðatøk í hvørji sending.

Føroyar líkjast USA, tá tað snýr seg um álit á tíðindamiðlum

Soleiðis stóð á kvf.fo herfyri. Men hava vit álit á miðlar ella miðlum?

Lurtari vil vita, nær vit siga móti og í móti ella millum og í millum.

Í sendingini í dag viðgera vit eisini fyrisetingina, eftir, sum stýrir bæði hvønn- og hvørjumfalli og orðið, ásin.

Lurtari spyr um orðið, hóslag, tí herfyri var hetta at hoyra í útvarpinum:

Í 1957 skrivaði Jerry Lee Lewis sáttmála við plátufelagið Sun Records og kom í hóslag við Elvis Presley, Johnny Cash og Carl Perkins, ið gjørdust kendir undir navninum, The Million Dollar Quartet.

- Her er orðið hóslag misskilt, tí tað verður bara brúkt í onkrum ringum sambandi. Ert tú í hóslag við onkrum, so eru tit úti uppá okkurt ringt, balladu ella brotsverk, greiðir Elin Henriksen, málkøn, frá.

Fyrisetingin fyri

Summar fyrisetingar stýra annaðhvørt hvønn- ella hvørjumfalli, og summar stýra báðum. Í sendingini hesa ferð tosa vit um tríggjar av teimum sjey, sum stýra báðum. 

Tær eru á, undir og yvir. 

Hesar tríggjar fyrisetingarnar siga okkurt um stað: hvagar og hvar. Nú á døgum verður ofta sagt hvar í báðum førum, men har er munur á: hvagar fert tú, og hvar ert tú.

Tá ið vit kunnu siga hvagar, so er talan um onkra broytta støðu, broyting, flyting:

Á

Lurtari hevur sent okkum tvey dømi um nýtslu av orðinum, eyðmjúkur, sum lurtarin ikki kennist við. 

'Eg eri eyðmjúk og stolt av teimum 105 persónligu atkvøðunum eg fekk í gjár'.

'Vit eru sera errin og eyðmjúk um at kunna boða frá, at Atlantic Airways sum fyrsta føroyska fyritøka og fyrsta norðurlendska flogfelag er vorðið partur av Sólblómuskipanini'.

Er hetta røtt nýtsla, spyr lurtarin.