Masaalaba

Lamɛnbagaw, bi, an ni ngɔnibara tigi de be ɲɔgɔn fɛ n'a bɛ an ka kumaso kɔnɔ yan… Kibili Denba Kouyaté ka bɔ Mali la. Maa dogolen tɛ bi Manden fɔlikɔrɔko la. A ka fɔliw n’a ka dɔnkiliw be tali kɛ Manden tariku cɛbaw de kan, ladilikanw, maaya sabatili, bɛn ani kelenya foo ka taa se an ka laadalakow ma. A yerɛ ye alibɔmu kura bɔ min tɔgɔ ye ko YABAABA. Dɔnkili duman wɔrɔ de b’a kɔnɔ i n'a fɔ DAKALI... KOƝUMAN.... WALI FILADENW FASA ani dɔwɛrɛ.

Kabi san 2012, Sahɛli jamanaw sɛbɛkɔrɔ yugubalen don jatigɛwale ani kulu marifatigiw sababu la, maa bayirika de nin tora a ko senfɛ an bɛ don min na iko bi, finitigiw fara jamanaden gansanw kan. A ko daminɛna Mali de la fɔlɔ yanni a ka walankata ka taa a sigiɲɔgɔnjamanaw kan iko Burkina Faso walima Niger. Nin waati in yɛrɛ la, hali kɔkɔjidajamanaw, olu bɛɛ bɛ k'u taw sɔrɔ a la farafinna tilebinyanfan kɔnɔ. Nka, yala jatigɛwalekulu jumɛn ni jumɛn de bɛ Sahɛli jamana saba ninnu kan nin waati?

Yɔrɔ jumɛn lakodɔnnen ka kɛ u dagayɔrɔw ye? U bɛ maaw sɔrɔ cogo di ka don u ka tɔnw kɔnɔ? Walasa ka nin ɲininkali ninnu jaabi, an ye weele bila lakanako dɔnbaga ma Paul OULA ka bɔ Mali la. Ale ka ɲininiw fanba bɛnnen don politiki ani lakanakobaaraw ma.

Bi an y’a kanu ka masaala ni farafinna ka ja-maanako futinɛ yeelen dɔ ye min bɛ ja-maana walima filumukow kɔnɔ kabi n’a si san wolonwulan a fa kɛ Sotigi kouyate kɛfɛrɛ.  wa o y’o ja-mana labɛnni kalanw kɛ France Sorbone sanfɛ kalanso la ani kalan wɛrɛw yasa k’a sɛbɛ kɔrɔ jo cinémako la, a yɛrɛ tun ye jɔnjɔn caman de sɔrɔ a ka filimuw sababu diɲɛ kɔnɔ, Nkaa nin de tun b’a jɛn n'o ye FESPACO jɔnjɔnba "Etalon d'or" de ye. A y'o min sɔrɔ ɲinan FESPACO la Ouagadougou. An ka bi baroɲɔgɔn ye Dany KOUYATE de ye

Bi, masaalaba kɛnɛ kan, an bɛ kuma hakili duman dilannen de kan, mansinmafɛn dɔnniya bolo don, jamanabaw bɛ k'u cɛsiri min labaarali la nin waati in na.An ka mɔgɔ weelelen, Madame MALLE Awa SAMAKE, ɲinikɛla don, Canada jamana kɔnɔ.

Fevuruyekalo tile 21 ye fakan tɔgɔladon kɛrɛnkɛrɛnnen ye diɲɛ kɔnɔ, n’an ko a ma faransikan na Journée internationale de la langue maternelle.

Diɲɛ tɔnba ONU ka bolofara min  ɲɛsinnen don seko ni dɔnko ni kɔrɔlenkow ma UNESCO ka hakilina sigilen don senkan min b’a tako 25nan la ɲinan san 2025.

Waati don tɔn in, ani diɲɛ jamanabaw bolo ka hakilijagabɔ kɛ fakan labaarali, a nafa an’a jɔyɔrɔw kan diɲɛ kalanko bundakun na,  Nka yalla nin fakan tɔgɔladon in laɲɛnɛmayali be cogo di an ka manden jamananw kɔnɔ, U be lahalaya jumɛn na an fɛ yan bi? jɔda jumɛn b’u la… Waasa ka nin ɲiningaliw jaabi, an ye weele sama Dr. Ousseni  SORE de ma ka bɔ, Burkina Faso.

Sanfɛkalanfan ani ɲininikɛla don  min ka wulikjaɔw fanba fana sirilen bɛ kanko la.

USA jamanakuntigi Donald TRump y’a latigɛ k’u ka dɛmɛndoncakɛda USAID ka baaraw sonsori fɔlɔ fɔ kalo saba ɲɔgɔn.  Laɲini ye ko sɛgɛsɛgɛliw ka dabɔ cakɛda in ka musakow kan ni k’o nafolow donyɔrɔw bɛɛ lajɛya fɔlɔ.
 

USAID ka baaraw jɔli kɔni kɔlɔlɔntan tɛ diɲɛ fan bɛɛ lajɛlen fɛ, kɛrɛnkɛrɛnenya la Farafina, bawo cakɛda in  ka dɛmɛdonnafolow bɛ t’u jɔ fɔ dolariwari miliyari 70 masuruna de la baɲumankɛtɔn caman bɛ balo o min na.  kɛnɛyako, kalan, ɲininiw, Sɛnɛ.. seko ni dɔnko…. fɔ ka taa se yiriwali hakilina caman ma USAID ka dɛmɛnw bɛ se nin bɛ bundakunkan…

Nka yala jɔda jumɛn de b’o dɛmɛw la farafinna yiriwalibaarw la, a lajɔli bɛ se ka na ni gɛlɛya jumɛnw de ye gun in ma? Yala USAID ka nin dɛmɛ bɛ se ka farafinna yɛrɛ bɔ nɔgɔla i n'a fɔ u b’o lase cogo min wa?

Walasa ka nimisiwasa sɔrɔ nin ɲiningaliw jaabi la, an ye weele bila Modibo Mao Makalou de ma ka bɔ Mali la, jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ sɔrɔko dɔnbaga ŋana don a y’o min  kalanw kɛ Canada ani USA.

Sanassy M'bemba CAMARA, La Guinée gafesɛbɛnna denmisɛnnin in nana bɔ an ye, ka kuma a ka gafe kuraw kan, a ye minnu sɛbɛn san 2024 kɔnɔna na, o n'a ye jansali minnu sɔrɔ a ka gafesɛbɛnbaaraw hukumu kɔnɔ. Bi masaalaba kɛnɛ, ale ni Umaru YERO bɛ kuma kamalen in ka baara bolodalen nataw fana kan.

Tarata don, tun y’a san 80 de ye diɲɛ ka bɔ Auschwitz masibaw kalama. Juifs miliyɔn kelen ni kɔ de bɔnɛ la u nii la yen lahalaya gɛlɛn kɔnɔ diɲɛ kɛlɛba filanan senfɛ (1939-1945).Auschwitz bɛ Pologne woroduguyanfan na, yen kɛra Adolph Hitler ka masiba walew tamasiyɛn baw dɔ ye. Auschwitz ɲagata walew de kɔsɔn, diɲɛ jamanaw bɛɛ tun bɛn na a kan ko ni fɛɛrɛw ka tigɛ walasa ni masiba ɲɔgɔn kana kɛ tuguni diyɛn kɔnɔ.Nga san bisegin kɔ halisa kɛlɛw gwanendon diɲɛ kɔnɔ.

Ginette Kolinka, Auschwitz kasaratɔ dɔ ka ladilikan ye, ko mɔgɔw ma juguya bɔ u dusu kun na.Waasa an lamɛnbagaw ka faamuya jɔnjɔn sɔrɔ nin kow bɛlajelen kan, an baara ɲɔgɔn Sory Ibrahim ni Sanfɛ kalanfa a ni tariku donbaga, Pr Ibrahima Ndiaye masaala nin tarigukoba in kan… An y’a kanu k’o masaala min latɛmɛn aw yen in jamukan in kɔnɔ.

Zanviyekalo tile 24 ye don kɛrɛnkerɛnnen ye ka ɲɛsin farafinna ani farafin bɔnzɔnw ka seko ni dɔnko ni kɔrɔlenkow ma. Nin hakilina in bilala senkan baɲumankɛtɔn RAPEC de fɛ san 2014, (Réseau africain des promoteurs et entrepreneurs culturels).Seko ni dɔnko koɲɛnɛbɔlaw n’a kɛyɛrɛye cakɛdatigiw. Yanni diɲɛ tɔnba ONU k’a ko ta ba la ni k’a don kɛrɛnkerenya san 2019.

Nka yala nafa jumɛn de be se ka kɛ nin don suguw la k'a ɲɛsin farafinna yɛrɛ ma. Seko ni dɔnko tigilamaaw yɛrɛ bolo a bɛ se ka laɲɛnɛmaya cogo di? Nafa jumɛn bɛ farafinw ani farafin bɔzɔnw ka seko ni dɔnkow farali la ɲɔgɔn kan.

Walasa ka nin ɲiningaliw jaabi, an ye weele bila Abdoul Salam KOUSSOUBE ma ka bɔ Burkina. Ale ye seko ni dɔnko  ɲɛnɛbɔli kalan kɛ wa a b’o baaraw la nin y’a san caman ye.

A ka sanyɛlɛma dantigɛli senfɛ, Mali donnatɛmɛnfanga ɲɛmɔgɔ Général Assimi GOITA y’a latigɛ ka san 2025 in kɛ Seko ni dɔnko tɔgɔlasan ye. A ko ɲɔgɔn famana ka kɛ, bawo marabagaw bɛ deli k’a latigɛ de sanw walima u ka saratiw bonya da sifinw kɔrɔ, sɔrɔko walima sɛnɛ walima dunkafa sabatili la, jango kɛrɛnkerɛnnenya la Mali be gɛlɛya sugu caman minnu kɔnɔ i ko lakanako, politikiko gɛlɛya ni sɔrɔko.

O la faamuyali jumɛn de bɛ jamana ɲɛmɔgɔ ka nin latigɛ in na. Seko ni dɔnko tigila maaw yɛrɛ ye nin boɲa in kunbɛn cogo di. U ka laɲiniw ye mun ye u tɔgɔla san kɔnɔ.

Degun jumɛn de b’u kan bi? Jɔda jumɛn de bɛ seko ni dɔnko yɛrɛ la Mali ka nin waati gɛlɛyaw la.

Walasa k’o ɲiningaliw jaabi an ye weele bila Mali seko ni dɔnko futinɛ yeelen dɔ ma. Hamadoun KASSOGUE maa dogolen tɛ bi farafinna jamaana ko ni ɲɔgɔlɔnbɔko ta fan na.