Modern yaşam bizden ne aldı ne götürdü dersek buna

cevabın en somut haliyle hayatımızın kendisi olduğunu söyleyebiliriz. Modernizm müslüman yaşamında ikili bir dünya

oluşturdu. Dînî hayat bireysel kabullere indirgendi, cemiyet

hayatı ise zinhar dini her türlü argümandan soyutlanarak

seküler bir dile itildi. Bu kabulün müslüman algısı ile uzaktan ya da yakından bir irtibatı olamaz. Çünkü bir müslüman

için hem din hem de cemiyet hayatı vazgeçilmez, girift, birbirinden bağımsız olmayan bir hukuka sahiptir.

Mahir İz merhum da bu gerçekten hareketle, cemiyet

hayatında rolü pasifize edilmeye çalışılan din algısına karşı

müslüman duruşunu sergilemeye çalışmıştır.

Bir gün Mahir İz’e sorulmuş kuvvetli hafızanın formülü.

Demiş ki: “Evlâdım, biz Osmanlı mektebindeydik. Bize ilk

gün yolda yürüme kaidesini öğrettiler.” Yolda yürüme kaidesi de “pabuç ucu” kaidesi imiş: “Nazar ber kadem”

Gözünü, zihnini gereksiz şeylerle meşgul etmemek adına pabuçlarının ucuna bakarak yürüyen ve adımlarını, gözlerini, gönüllerini güzel kılan insanların hafızası da elbette

güzel olacaktı. Talebelerinin hafızasının zaaflığını “nazar

bertaraf” olarak tarif eden Mahir İz, gözün mâlâyâni işlerle

meşgul olmasını, hafıza zafiyetinin sebebi sayardı. Mezar

taşları okumayı iyi görmemek de bu derdin ürünü esasında,

gözü mâlâyâni işlerle meşgul etmemek...

O dönemde mezar taşları okumak mâlâyâni iş görülürmüş. Bizim şu dönemimizde ne kadar mâlâyâni işle iştigâl

ettiğimiz gerçeğini lütfen sorgulayalım.

İMAM-I AZAM (R.A.)’İN HIFZ-EZBER DUÂSI

İmam-ı Azam Ebu Hanife (r.a.) hazretlerinin hıfz-ezber

yapmak ve hafızayı kuvvetlendirmek için okumaya devam

ettiği duâ: “Allâhümme’r-züknî fehme’n-nebiyyin ve hıfze’lmürselin ve ilhâme’l-melâiketi’l-mukarrebin, ya Ekreme’lekremin ve ya Erhâme’r-rahimin” (www.dunyabizim.com)

İslâm biliminin altın çağının en büyük beyinlerinden

biri matematikçi, astronom, hekim, fizikçi ve “Optiğin

Babası” İbnü’l-Heysem’dir. Tam adı Ebû Ali el-Hasan

İbnü’l Hasan’dir. Orta çağ Avrupa’sında al-Hazen ya da

al-Hacen olarak bilinir. 965’te Basra’da doğmuştur. 1039

ya da 1040 tarihinde Kahire’de ölmüştür.

Arap bilim adamı İbnü’l-Heysem’in çalışmaları, optikte

yavaş yavaş orta çağ Avrupa’sına yayılacak bir devrimi

temsil ediyordu. Ancak daha da önemlisi, o zamandan

beri bilim adamları tarafından uygulanan deneysel yöntemin doğuşunu temsil ediyorlardı.

Onun çalışmaları en çok optik, matematik ve astronomi alanlarına katkı sağlamıştır. Mükemmel bir astronom, matematikçi ve doktor olmasının yanı sıra Galen

ve Aristoteles’in çalışmaları üzerine en iyi yorumculardan

biri olarak anılmaktadır. Öklid ve Batlamyus’un “matematiksel” yaklaşımını ve doğa bilimcilerin fiziksel doktrinini

birleştirmesi gerektiğine inanıyordu.

Birkaç yüzyıl sonra İbnü’l-Heysem’in “Kitab elMenazır” öncülüğünde geometrik optiğe ilgi dalgası, gökkuşağının temel problemi için gerçek ve nihai başarıya

götürdü. Bu alanda zamanın birçok otoritesinden biri olmasına rağmen, İbnü’l-Heysem en büyük etkiye sahipti.

Bacon sürekli olarak onun isminden bahsetti, Pecham

ve Witelo bilinçli olarak ana optik çalışmalarını İbnü’lHeysem’in perspektifinden sonra modelledi ve genişletti.

İbnü’l-Heysem’in vizyon teorisinin ana şemalarının

yanı sıra yansıma ve kırılma yoluyla daha soyut görüntü

oluşum geometrisinin ve birçok küçük detayın bu konuda

Bacon, Pecham ve Witelo optiğiyle hemfikir olduğu gerçektir. İbnü’l Heysem’in teorisi kapsamlı ve sistematikti.

(Melek Ademi, İbnü’l-Heysem’in Gökkuşağı ve Hâle Risalesinin Eılhard

Wıedemann’ın Tercümesi Üzerinden İncelenmesi, s.18-25)

Ey hakikati arayan kişi! Bilmelisin ki İslâm dininin iki

yönü vardır: 1.Yasaklardan, kalb, beden ve şehvetle ilgili

günâhlardan kaçınmak. 2.İyilikleri, sevap, iyi, güzel işleri

yapmak...

Günâhlardan kaçınmak iyilikleri yapmaktan daha zordur. Zor olduğu için de haramlardan kaçınmanın sevâbı

iyilikleri yapmaktan daha çoktur. İyilikleri herkes yapabilir.

Ama yasaklardan sadece Allâh (c.c.)’un sâlih kulları korunabilir. Kalbe gelen kötü düşüncelerden, beslenmekte

yani yeyip-içmekte harama düşmekten ve cinsî konularda

günâha düşmekten korunabilenler ancak sâlihlerdir.

Onun için sevgili Peygamberimiz (s.a.v.) şöyle buyuruyorlar: “Gerçek muhacir kötülüklerden hicret eden,

onları terk edendir. Gerçek mücâhid ise nefsinin

hevâsıyla cihat eden, kötü isteklerini yapmamak için

nefsiyle mücadele edendir.” Bu kimseler şehvet, yeyipiçmek ve harama bakmakla ilgili günâhlardan kendilerini

koruyup sevâplara koşanlardır.

Bir hadis-i şerif’te: “Gerçek mücâhit, nefsiyle (nefs-i

emmâresiyle) cihat edendir.” (Tirmizî) buyrulmuştur.

Bütün cihatların başı, kişinin bütün kötülükleri emreden

kendi nefsiyle cihat etmesi, onun kötü isteklerini reddedip tâatı, Allâh (c.c.)’a ibâdeti tercih edebilmesidir. Bunu

beceremeyenlerin maddî düşmanla cihat etmeleri de

mümkün değildir. Peygamberimiz (s.a.v.) Veda Haccı’nda

şöyle buyurmuşlardır: “Size mü’minin kim olduğunu

haber vereyim mi? Mü’min, canlarına ve mallarına

zarar vermeyeceğinden insanların emin olduğu kimsedir. Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların

emin olduğu kimsedir. Mücâhit, tâat ve ibâdet yolunda nefsini zorlayan, o yolda gayret gösteren kimsedir.

Muhacir, hata ve günâhları terk eden kimsedir.”

(Huccetül İslâm İmâm Gazâlî (r.âleyh), Nasıl İyi Bir Kul Olunur?, s.276-278)

Yavuz Sultan Selim Hân’ın zamanında Anadolu ve Rumeli kazâskeri olan Sarı Gürz Nûreddîn Hamza Efendi’nin

şiîler hakkında verdiği fetvâ şöyledir: “Hüvelmu’în

Bismillâhirrahmânirrahîm. Sevdiği kullarına yardım eden,

düşmanlarını da kahreden Allâhü Teâlâ’ya hamdolsun.

Peygamberlerinin en üstünü olan Muhammed (s.a.v.) ve

O (s.a.v.)’in âl’ine ve Ashâbı (r.a.e.)’e salât ü selâm olsun.

Ey müslümânlar! Biliniz ve anlayınız ki, Ashâb-ı

Kirâm (r.a.e.) düşmanı râfızîlerin reisleri, Erdebiloğlu Şâh

İsmail’dir. Onlar, Peygamber (s.a.v.) Efendimiz’in yolunu ve sünnet-i seniyyesini beğenmezler. Kur’ân-ı Kerîm

ile alay ederler. Allâhü Teâlâ’nın haramdır buyurduğuna

helâldir derler. Kur’ân-ı Kerîm’i ve diğer dîn kitaplarını tahkir edip yakarlar. Bütün Ehl-i Sünnet âlimlerine ve sâlih

müslümânlara ihânet edip, öldürürler. Mescidleri yıkarlar.

Bu taifeye mensûb olanlar, reisleri Şâh İsmail’i ilâh

yerine koyup secde ederler. Hz. Ebûbekir ve Hz. Ömer

(r.a.e.)’e sövüp, hilâfetlerini inkâr ederler. Resûlullâh (s.a.v.)

Efendimiz’in hanımı Hz. Âişe (r.anhâ) vâlidemize iftira edip

söverler. İslâmiyet’i yıkmak için uğraşırlar. Onların bunlara

benzer dîn-i İslâm’a aykırı daha pek çok bozuk îtikâdları

ve hareketleri vardır ki, benim ve diğer âlimlerin katlarında

tevatür derecesinde bilinmektedir.

Onlar, görünen bu hareketleri ile dînimizin hükmüne ve

kitaplarımızın bildirdiğine göre fetvâ verdik ki; kâfirdirler,

mülhiddirler. Herhangi bir kimse dahi onların bâtıl dînlerini

beğense ve rızâ gösterse kâfir olur. Bunların boğazladıkları

ve avladıkları; okla, doğanla ve köpek ile de olsa murdardır. Nikâhları bâtıldır. Netice olarak, Ashâb-ı Kirâm (r.a.e.)

düşmanı olan bu râfızîler; hem kâfir, hem mülhid ve hem

de fesâd ehlidirler.

Yâ Rabbî! Dînine yardım edenlere yardım eyle,

müslümânlar arasında fitne çıkaranları kahreyle! Âmîn.”

(Osmanlı Tarihi Ansiklopedisi)

11. Hayızlı veya lohusa bir kadın farz, vacip, sünnet,

nafile hiçbir namaz kılamaz, tilâvet veya şükür secdesi

yapamaz. Bunların edâlarını yapması gerekmediği gibi,

daha sonra kazâlarını da yapması gerekmez. Buna rağmen vakit girdiği zaman abdest alıp namazını edâ edebileceği kadar oturup tesbih ve duâ ile meşgul olması

müstehâptır.

12. Farz veya nafile hiçbir oruç tutamaz. Farz olan

orucu daha sonra kazâ etmesi gerekir. Gündüz vaktinde

bir an dahi kan görecek olsa, velev ki akşam vakti girmeden az önce görmüş olsun, tutmuş olduğu oruç fasit

olacaktır. Tutmuş olduğu bu oruç nafile olsa bile daha

sonra onu kazâ etmesi gerekir. Çünkü nafile oruca başlamasıyla birlikte onu tamamlamak üzerine vacip olmuştur.

Sünnet veya nafile namaz hakkında da hüküm böyledir.

Farz namaza başladığı anda hayız olsa daha sonra onu

kazâ etmez. Zira farz namaz başlamakla değil, Allâhü

Teâlâ’nın farz kılmasıyla gerekli olmuştur.

13. Belirli bir günü oruç tutmayı ya da o günde iki rekât

namaz kılmayı nezreden (adayan) bir kadın, o gün hayız

olacak olsa daha sonra kazâ etmesi gerekir.

14. Kabirleri ziyaret etmesi caizdir.

15. Kâbe’yi tavâf edemez.

16. Günümüzde sa’y yapılan alana (Safâ-Merve arasına) giremez. Zira önceki fakihler, mescit dışında

olduğu için bu alana girebileceğini söylemişlerdir. Fakat

günümüzde bu yer mescide ilhâk olmuştur.

17. Hayız veya nifas kanı kesildikten sonra gusül alması vaciptir. Gusül alma imkânı yoksa teyemmüm alması vaciptir. Anlatılan bu hükümlerde hayız gören kadınla

lohusa olan kadın arasında herhangi bir fark yoktur.

(Suâlli-Cevâplı İslâm Fıkhı, c.1, s.350-351)

1. Kur’an okuma niyetiyle bir âyetten daha az olsa da

tilâvet yapamaz. Fakat Kur’an okumayı kastetmediği durumlarda, duâ niyetiyle kısa âyetleri veya şükretmek içi

“elhâmdülillâh” bir işe bereketle başlamak için “bismillâh”

diyebilir. Bu şekilde bir âyetten daha az miktarda Kur’an lafızlarını söylemek mekruh değildir. Uzun âyet okumak ise caiz

değildir.

2. Kur’an öğreten hayızlı kadın, Kur’an-ı Kerim’i her iki

kelime arasını ayırarak, kelime kelime okuyabilir. Bitiştirerek

okuyamaz.

3. Kunut duâlarını ve sair duâları okuması, Kur’an-ı

Kerim’e bakması mekruh değildir.

4. Zaruret halinin dışında mescide giremez. Mescit dışında cenaze namazı kılınan yerlere girmesinde bir beis yoktur.

5. Üzerine tam bir âyet yazılı olan herhangi bir şeye tutamaz. Yine tefsir, fıkıh, hadis kitaplarını tutamaz. Çünkü onların içinde muhakkâk âyet bulunur.

6. Kur’an-ı Kerim’in bitişik olan cildine veya sayfalarının

kenarındaki boş yerlerine tutamaz. Zira Kur’an denildiğinde

tümü anlaşılır ve Kur’an-ı Kerim’e daha saygılı olmanın da

gereğidir.

7. İçerisinde Kur’an olan, çanta, kılıf gibi Mushaf’a bitişik

olmayan şeylere tutabilir, taşıyabilir.

8. Elbisesinin yeni yani kol ağzı ile Kur’an’a tutabileceğini söyleyenler olmuşsa da, kol ağzı kişiye bitişik olduğu için

onunla Mushaf’a dokunamaz diyenlerin görüşü daha evlâ ve

Kur’an-ı Kerim’e karşı daha bir hürmettir.

9. Kur’an-ı Kerim âyetlerini yazmasında ihtilâf vardır.

İbnu’l-Hümam (r.âleyh) “bir beis yoktur” demiştir. Çünkü kalem munfasıl bir vasıtadır. Fakat el-Birgivî, Tuhfetu’l-Fukaha

sahibi Alâuddin es-Semerkandî (r.âleyh) ve birçoklarının tercihine göre yazamaz.

10. Kocasıyla cinsi münasebette bulunamaz.

(Suâlli-Cevâplı İslâm Fıkhı, c.1, s.351-352)

İmam Şafii (r.âleyh) şöyle demiştir: “Resûlullâh

(s.a.v.)’in, hadislerini dinlemeye, ezberlemeye ve başkalarına anlatmaya teşvik etmesi, sünnetin dinde delil

oluşturmasını vurgulamaktan başka bir şey değildir. Zira

hadisler; tutulması gereken helâlleri, kaçınılması gereken

haramları, tatbik edilecek hadlerin (cezaların) kimlere

uygulanacağını, alınacak veya verilecek bir malın düzenlenmesini içermekte ve ahiret ile dünya için öğütler

vermektedir.”

İmâm Beyhakî (r.âleyh), Ebu Rafi (r.a.)’dan nakletti ki;

Resûlullâh (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Sizden herhangi birisine, koltuğuna yaslanmış bir şekilde iken benim emretmiş olduğum veya nehyetmiş olduğum bir hadisim

getirildiğinde: “Bilmiyorum. Biz onu Allâh (c.c.)’un

kitabında bulamadık ki tabi olalım’’ der bir vaziyette

rastlamayayım.”

İmâm Beyhaki (r.âleyh), nakletti: Mikdam dedi ki:

“Resûlullâh (s.a.v.) Hayber günü bazı şeyleri haram kıldı.

Onlar ehli eşek ve diğer bazı şeylerdir.”

Sonra Resûlullâh (s.a.v.) buyurdu ki: “Korkarım ki

koltuğuna yaslanmış rahat bir şekilde oturan bir adama benim bir hadisim nakledilir de o kişinin “Benimle

sizin aranızda Allâh (c.c.)’ın kitabı vardır. Biz ancak

O’ndan helal bulduğumuzu helal kabul ederiz” diyeceği zaman yaklaşmıştır. Dikkat edin! Resûlullâh

(s.a.v.)’in haram kılması da Allâhü Teâlâ’nın haram

kılması gibidir.”

Beyhaki dedi ki: “Bu hadis, Resûlullâh (s.a.v.)’den

sonra hadisleri kabul etmeyen, inkâr eden kişilerin olacağını haber vermektedir. Bu haberin doğruluğu şu zamanda gerçekleşmiştir.”

(İmâm Suyutî, Akidede Sünnetin Yeri, s.14-16)

Talha b. Ubeydullah, Hz. Ebû Bekir (r.a.)’in kabilesi

olan Temimoğulları kabilesindendir. Talha kelimesinin

sözlük anlamı kerem sahibi olmaktır. Talha b. Ubeydullah (r.a.) o kadar ikrâm etmekle meşhur olmuştu ki ikrâm

etmek mânâsına olan “Talha” kendisine ad ve lakap olmuştur. Kubeysa b. Câbir (r.a.) onun keremi hakkında

şöyle diyor: “Talha b. Ubeydullah ile bir süre beraber oldum. Kendisinden istekte bulunulmadığı halde Talha’dan

başka bol bol veren bir başkasını görmedim.” Fakir bir

adam, Hz. Talha (r.a.)’e gelerek akrabası olduğunu söyledi. Talha (r.a.) ona şöyle dedi: “Senden önce böyle bir

akrabalıktan söz eden olmadı. Ben böyle bir akrabalık

bilmiyorum. Bununla beraber bir arazim var. Hz. Osman

(r.a.) bu araziye fiyat olarak 300.000 dirhem verdi. Dilersen araziyi al; dilersen Hz. Osman (r.a.)’a git parasını al.”

Bir keresinde Hz. Talha çok değerli bir pelerin giymişti.

Talha (r.a.) bir an için pelerinini çıkararak yanı başına koymuştu. Bir adam yerinden fırlayarak pelerini kaptığı gibi

gitti. Bazı kimseler adamın peşine düşerek pelerini getirdiler. Fakat Talha (r.a.) adama pelerini hediye ederek şöyle dedi: “Bir kimse benden bir şey umar da ben o adamın

ümidini boşa çıkarırsam Râbbimin huzurunda utanırım.”

Hz. Talha, Temimoğulları’ndan kim varsa, hepsinin ihtiyacını karşılardı. Bu kabilenin dullarını evlendirir, borçlarını öder, ihtiyaçlarını giderirdi. Talha (r.a.) bir keresinde

ihtiyaç duymadığı bir arazisini satmıştı. Arazi karşılığında

aldığı para gerçekten çok bir para idi. Bunun üzerine: “Bir

adam yanında bu para dururken geceler, lâkin başına

Allâh (c.c.)’dan ne geleceğini bilmez. Böyle bir adam, ahmaktır” diyerek muhtaçlara bu parayı dağıtmaya başladı.

Gece yarısı olduğu zaman Hz. Talha (r.a.)’in elinde bu

paradan bir şey kalmadı.

(Muhammed Mütevelli Şaravî, Cennetle Müjdelenen On Sahâbî, s.138-139)

Vehb b. Münebbih (r.a.) şöyle anlattı. “Benî İsrail’de

bir âbit vardı. Şeytân onu ne kadar kandırmak istediyse

de gücü yetmedi. Bir gün, bir iş için dışarı çıktı. Şeytân da

onunla beraberdi. Onun bir fırsatını yakalamak istiyordu.

Şehvet tarafından girdi, öfke tarafından geçti, yine güç

yetiremedi. Hiçbir şey yapamadı. Bu defa da onu korkutmak istedi. Dağdan bir kaya parçasını üzerine yuvarladı.

Âbit, kaya parçasını görünce Allâh (c.c)’u andı, kurtuldu. Şeytân bu kez de aslan kılığına girdi. Âbit bütün

bunlara karşı Allâh (c.c)’un adını andı. Bundan sonra

yılan kılığına girdi. Âbit namaz kılarken geldi, ayak ucundan başladı, yukarı doğru çıktı. Bütün vücudunu dolandı

ve abide yine güç yetiremedi. Namazını bitirdikten sonra

Şeytân ona açıktan geldi. “Sana güç yetiremedim. Bu

günden itibaren sana dost olacağım.”

Âbit şu cevabı verdi. “Senin dostluğuna ihtiyacım yok.”

Şeytân şöyle dedi. “Niçin sormuyorsun, ehline senden

sonra neler olacak?” Âbit şu cevabı verdi. “Ben onlardan

önce öleceğim.” Şeytân şöyle dedi. “Âdemoğlunu nelerle

şaşırtırım; sormayacak mısın?” Âbit şu cevabı verdi.”Evet

soruyorum.”

Şeytân şöyle dedi. “Üç şeyle aldatırım: Cimrilik, öfke

ve sarhoşluk. Bir insan cimri olursa, malını onun gözüne

az gösteririm. Onun hakkını vermez. Halkın elindeki mallara göz diker. Bir kimse, öfkeli olursa, çocukların aralarında top oynadığı gibi onu evirip çeviririz.

Öfkeli kimse, duâsı ile ölüleri diriltse, yine ondan ümidimizi kesmeyiz. O yapar; biz bir kelime ile bütün yaptıklarını yıkarız.

Bir kimse, sarhoş olunca, onu istediğimiz yana süreriz. Tıpkı bir koyunun, kulağından tutulup istenilen yere

götürüldüğü gibi.”

(Ebu’l-Leys Semerkandî, Tenbihü’l-Gâfilin, s. 231-232)

Bu zamanda dinden çıkanlar ve dîni yanlış anlayan

hafif akıllı kimseler, kadınların tesettürü aleyhindedirler.

Bunlardan kimileri bile bile, kimileri de akıllarının hafifliğinden dolayı, kadınların bilinen tesettürünün dîne muhalif olduğunu söylerler ve derler ki:

“Şeriat kadınların yüz ve ellerini yabancılara açmalarını mubâh kılmıştır. Yabancı erkeklerin de onlara bakmalarına izin vermiştir. Durum bu iken, kadınları evlerde

hapsetmek onlara zulümdür. Bilhassa ki, bu hal onların

sağlığına zarar verip helâk olmalarına sebep olursa. Halbuki kadınlar Allâh Resûlü (s.a.v.) zamanında namazlarda, savaşlarda ve bayramlarda ve gerekli gördükleri başka zamanlarda dışarı çıkarlardı. Buna karşı Allâh Resûlü

(s.a.v.), eve kapanmayı onlara emretmemiş, aksine Allâh

(c.c.)’un kadın kullarını camilerden menetmemelerini erkeklere emretmiş, kadınların bayramlarda hazır olmalarını istemiştir.”

Bütün bu ve benzeri sözleri, dîni gerekçeden böyle olduğu ve bunu dînin emrettiği için değil, hıristiyanları taklit

etmek isteğiyle, onların âdetlerinden etkilendiklerinden

dolayı ve onların yaşama tarzını müslümanların yaşama

tarzına tercih etmeleri sebebiyle söylerler. Söylediklerinin

dîne uymadığını da bilirler. Fakat cahil halkı kandırmak ve

şüpheye düşürmek için dîni dillerine dolandırırlar.

Bunlara verilecek cevâb şudur:

Yüzünü açmanın ve bakmanın câiz olmasıyla tesettürün vâcib olması arasında çelişki yoktur. Çünkü yüzünü

açmanın ve bakmanın câiz olması ihtiyaç ve zarûret üzerine mebnîdir ve zorluğu, sıkıntıyı gidermek içindir. Tesettür ise, fitne korkusu üzerine mebnîdir ve günâh kapısını

kapatmak içindir. Alanları ayrı ve mülâhaza açıları farklı

olduğu zaman da iki hüküm arasında çelişki yoktur.

(Eşref Ali et-Tehanevî, Hadislerle Hanefî Fıkhı, c.19, s.64-65)