Jen la novaĵoj por merkredo, la sesa de majo.

La situacio en la marvojo de Hormuz fariĝis ege danĝera kaj malstabila dum la lastaj horoj, kiam perfortaj kolizioj inter la fortoj de Usono kaj Irano denove ekflamis. Tiu ĉi esenca akvovojo, kiu estas kritika por la monda liverado de energio, nun estas la centro de monda atento pro timoj pri plena milito kaj ekonomia krizo. La nuna streĉiĝo atingis novan nivelon post kiam Teherano prezentis formalan ultimaton, postulante ke ĉiuj fortoj de Usono tute foriru el la Persa Golfo ĝis lundo, la kvara de majo. Kiam tiu limdato pasis sen ago de Vaŝingtono, perforto rapide eksplodis.

Frue lunde matene, iranaj fortoj lanĉis serion da atakoj per dronoj kaj misiloj kontraŭ la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, pli precize celante la gravan naftoterminalon de Fuĝajro. Tiuj atakoj kaŭzis grandegan damaĝon al la loka infrastrukturo kaj estigis masivan fajron ĉe la terminalo, kiu videblis de malproksime. La Pentagono oficiale konfirmis, ke ŝipoj de la mararmeo de u so no, kiuj troviĝas en la regiono, sukcese detektis kaj detruis plurajn minacojn, inkluzive de dronoj kaj specialaj kontraŭŝipaj misiloj direktitaj al komercaj kaj militaj ŝipoj.

En respondo al tiuj atakoj, la prezidanto de Usono, Donald Trump, faris urĝan deklaron el la Blanka Domo. Li reasertis sian subtenon al la milita operacio nomata Projekto Libereco. Prezidanto Trump deklaris, ke la usona registaro faros ĉion necesan por certigi la liberan navigadon en internaciaj akvoj, substrekante ke ili tion faros nepre, senkonsidere de la kosto. Aliflanke, la admiralo Alireza Tangsiri, kiu estas la komandanto de la mararmeo de la i ro go co, parolis en nacia televido por prezenti la iranan vidpunkton. Admiralo Tangsiri asertis, ke ĉiu ajn fremda milita ĉeesto en la Persa Golfo estas la ĉefa fonto de malstabileco en la regiono kaj ke tiaj fortoj ĉiam ricevos decidan respondon de Irano.

Ĉi tiu nova ciklo de perforto grave minacas la fragilan batalhalton, kiun la registaro de Omano sukcesis peri antaŭ nur du monatoj kun la celo malpliigi la regionan polusiĝon. La ekonomiaj sekvoj de la milita agado jam estas senteblaj tra la tuta mondo. La prezo de Brent-nafto subite altiĝis je pli ol kvin elcentoj dum la frua komercado, atingante la prezon de naŭdek kvin dolaroj por ĉiu barelo. Ekonomiistoj nun timas, ke se la marvojo de Hormuz restos blokita aŭ danĝera, la mondaj prezoj de energio povus atingi rekordajn nivelojn, kio kaŭzus inflacion en multaj landoj.

En la kampo de monda sano, la mo o so, la Monda Organizaĵo pri Sano, anoncis, ke ĝi komencis urĝan kaj profundan enketon pri suspektata ekapero de hantaviruso sur krozŝipo en la Atlantika Oceano. La situacio estas tre serioza, ĉar jam estis raportitaj pluraj mortoj inter la homoj, kiuj troviĝas sur la ŝipo. Kvankam hantaviruso estas kutime konsiderata malofta malsano, kiu normale transiras de ronĝuloj al homoj per kontakto kun iliaj ekskrementoj, la nunaj cirkonstancoj kaŭzas grandan zorgon inter sciencistoj.

La ĉefa timo de la fakuloj de la mo o so estas la ebleco de rekta disvastiĝo de homo al homo. Se tio konfirmiĝos, la risko por la publika sano estus multe pli granda ol en antaŭaj kazoj de ĉi tiu viruso. La esplorteamo de la organizaĵo nun laboras por identigi ĉiun personon, kiu havis kontakton kun la malsanuloj, kaj ili provas trovi la precizan fonton de la infekto sur la ŝipo. Restas nekonate kiom da pasaĝeroj kaj ŝipanoj estas trafitaj, sed la aŭtoritatoj agas kun granda singardo por eviti, ke la malsano atingu la kontinenton kiam la ŝipo alvenos al haveno.

Fine, ni transiras al pli esperiga kaj kortuŝa novaĵo pri la savo de mara besto. En sukcesa operacio, kiu kaptis la korojn de multaj homoj, ĝiba baleno nomata Timmy estis savita kaj resendita al la libera maro. Timmy fariĝis la centro de savklopodoj post kiam la granda mamulo troviĝis kaptita kaj senhelpa en malprofunda akvo proksime al la bordo. La strandiĝo de tia granda besto estas ĉiam danĝera situacio, ĉar ĝia propra pezo povas kaŭzi internajn vundojn kiam ĝi ne estas subtenata de la akvo.

La savoperacio estis priskribita kiel tre komplika pro la grandeco de la baleno kaj la kondiĉoj de la marbordo. Tamen, danke al la senlaca kaj dediĉita laboro de spertuloj pri maraj mamuloj kaj multaj volontuloj, oni sukcesis sekure gvidi la balenon for de la danĝero. Post pluraj horoj da intensa laboro, Timmy finfine atingis sufiĉe profundan akvon por naĝi memstare. Atestantoj raportis, ke estis granda ĝojo kiam la ĝiba baleno fine naĝis al la malfermita oceano, revenante al sia natura hejmo. La savistoj konfirmis, ke la baleno aspektis forta kaj sana dum ĝi malaperis en la profundon.

Jen la novaĵoj por mardo, la kvina de majo.

La situacio en la Markolo de Hormuzo atingis novan nivelon de krizo post kiam Usono lanĉis masivan militan operacion por defii la iranan kontrolon de la akvovojo. Hieraŭ, prezidanto Donald Trump oficiale anoncis la komencon de Projekto Libereco, larĝskala mara iniciato celanta gvidi centojn da blokitaj komercaj ŝipoj tra la markolo. Laŭ la Centra Komando de Usono, konata kiel CENTCOM, la operacio implikas krozŝipojn, pli ol cent militaviadilojn de la mararmeo kaj aerarmeo, senpilotajn aviadilojn, kaj pli ol dek kvin mil personojn. Admiralo Brad Cooper, la estro de CENTCOM, konfirmis ke la celo estas nei al Teherano la povon fermi ĉi tiun esencan tutmondan marvojon.

La respondo de Irano estis tuja kaj severa. Ahmad Vahidi, la estro de la Islama Revolucia Gvardio, kiun oni nomas i ro go co, avertis ke ĉiu usona ŝipo en la markolo estos rigardata kiel legitima celo. Li deklaris ke la markolo ne estos malfermita per mesaĝo de la usona prezidanto kaj ke la kontrolo de la akvovojo restas firme en la manoj de Irano. Simile, la armea ĉefo Ali Abdollahi Aliabadi avertis ke iu ajn fremda armita forto, precipe la agresema usona militistaro, estos atakata se ili provos eniri la areon sen kunordigo kun iranaj fortoj.

Dum la tago hieraŭ, okazis pluraj perfortaj konfliktoj. Admiralo Cooper raportis ke Irano uzis krozmisilojn, senpilotajn aviadilojn kaj malgrandajn boatojn por ataki usonajn komercajn kaj militajn ŝipojn. Li asertis ke usonaj fortoj detruis ses iranajn malgrandajn boatojn kiuj provis malhelpi la navigadon. Du usonaj militŝipoj, la u so so Truxtun kaj la u so so Mason, sukcesis trapasi la markolon malgraŭ intensa pafado de misiloj kaj senpilotaj aviadiloj. Kvankam la atakoj estis densaj, neniu usona ŝipo estis trafita. Tamen, la situacio restas danĝera por civilaj ŝipoj. La Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj raportis ke tankero de la ŝtata naftokompanio ADNOC estis trafita de du senpilotaj aviadiloj norde de Fuĵajro. Kvankam ne estis vunditoj, la registaro de la u a e kondamnis tion kiel terorisman akton de Irano. En Omano, atako kontraŭ loĝdomo sur la duoninsulo Musandam vundis du personojn kaj kaŭzis strukturan damaĝon.

Hodiaŭ, la dana kompanio Maersk konfirmis ke unu el ĝiaj ŝipoj, la Alliance Fairfax, sukcese pasis la markolon sub usona akompano. Malgraŭ tio, la irana ministro pri eksteraj aferoj, Abbas Araghchi, kritikis la usonan operacion, nomante ĝin Projekto Blokiĝo kaj asertante ke ne ekzistas milita solvo por la politika krizo. Prezidanto Trump restis firma en siaj minacoj, deklarante per sociaj amaskomunikiloj ke Irano povus esti tute forviŝita de la tero se usonaj fortoj estos atakitaj. Pro la kreskanta danĝero, la edukministerio de la u a e ordonis ke ĉiuj lernejoj transiru al distanca lernado por la resto de la semajno.

En la kampo de scienco, astronomoj publikigis eksterordinaran malkovron pri la eksteraj limoj de nia sunsistemo. Nova studo en la revuo Nature Astronomy detaligas, ke malgranda glacia mondo, oficiale nomata sescent dek du mil kvincent tridek tri du mil du ikso vo naŭdek tri, verŝajne posedas sian propran tre maldensan atmosferon. Ĉi tiu objekto situas pli ol kvin mil kvincent milionojn da kilometroj for de la Tero, kio estas preskaŭ kvardek fojojn la distancon inter la Suno kaj nia planedo. Kun diametro de nur kvincent kilometroj, ĝi estas la plej malgranda objekto en la sunsistemo, en kiu oni detektis tutmondan atmosferon tenatan de gravito.

La malkovro okazis post kiam esploristoj en Japanio observis la planedeton kiam ĝi pasis antaŭ malproksima stelo. Dum ĉi tiu evento, la lumo de la stelo ne malaperis subite, sed iom post iom malfortiĝis, kio indikas, ke atmosfero filtris la lumon. Sciencistoj taksas, ke ĉi tiu atmosfero estas kvin ĝis dek milionojn da fojoj pli maldensa ol la tera atmosfero, kaj eble konsistas el metano, nitrogeno aŭ karbona monoksido. Ko Arimatsu, la ĉefa esploristo de la Nacia Astronomia Observatorio de Japanio, diris, ke trovi atmosferon ĉirkaŭ tiel malgranda objekto estas vere surprize kaj defias la tradician opinion, ke nur grandaj planedoj aŭ lunoj povas reteni gason.

Doktoro Alan Stern, konata pro la misio New Horizons de NASA, emfazis, ke ĉi tiu trovo bezonas sendependan konfirmon, eble per la teleskopo James Webb. Se ĝi estos konfirmita, ĝi povus influi la debaton pri la statuso de Plutono, ĉar ĝi montras, ke atmosferoj estas pli komunaj en la Kujper-zono ol oni antaŭe pensis. Sciencistoj spekulas, ke la atmosfero povus esti kreiĝinta pro vulkana agado aŭ pro la efiko de kometaj frapoj sur la glacia surfaco de la planedeto.

En Tajvano, loĝantoj de la urbeto Fenglin trovis nekutiman manieron kontraŭstari la malkreskon de turismo post la forta tertremo en aprilo du mil dudek kvar. Pasintan sabaton, la urbo gastigis la trian fojon sian amuzan helikan konkurson. Okdek unu partoprenantoj el la tuta insulo venis kun siaj plej rapidaj helikoj por partopreni en ĉi tiu malrapida evento. La celo estis simpla: la unua heliko, kiu trairis tridek tri centimetrojn sur ronda tablo, estis la gajninto.

La absoluta ĉampiono de ĉi tiu jaro estis heliko nomata Guage, ankaŭ konata kiel Frato Heliko. Ĝia posedanto, la tridek-naŭ-jara Tanya Lin, rakontis, ke ŝi bredas la helikon ekde du mil dudek kvar. Frato Heliko atingis la celon en tri minutoj kaj tri sekundoj, gajnante la unuan premion: freŝajn foliojn de batato. Alia partoprenanto, la sepdek-jara emerito Li Cheng-wen, alportis helikojn el sia legomĝardeno, kiujn li nutras per bananoj kaj papajoj kaj eĉ duŝas ĉiutage por teni ilin aktivaj.

La evento estas parto de la movado Cittaslow, al kiu Fenglin aliĝis en du mil dek kvar. Ĉi tiu internacia reto reklamas malrapidan vivstilon kaj lokan kulturon, uzante helikon kiel sian simbolon. La organizanto Cheng Jen-shou klarigis, ke la konkurso okazas ne nur por amuzo, sed ankaŭ por altiri vizitantojn al la regiono de Hualien, kiu ankoraŭ suferas pro la sekvoj de la tertremo. Laŭ lokaj loĝantoj, la helikoj reprezentas la paciencon kaj rezistemon de la komunumo, dum ili malrapide rekonstruas sian turisman industrion.

Jen la novaĵoj por lundo, la kvara de majo.

La usona prezidanto Donald Trump anoncis tre gravan minacon, deklarante ke li planas retiri pli ol kvin mil usonajn soldatojn el Germanio. Ĉi tiu decido ne estas izolita, sed aperas meze de intensaj kaj nuntempaj diskutoj pri la ebleco de milito inter Usono, Israelo kaj Irano. La rilatoj inter tiuj landoj restas tre streĉitaj, kaj la movoj de la usona registaro indikas preparon por diversaj scenaroj. Krom la minaco pri la trupoj en Germanio, la prezidanto anoncis tute novan kaj ambician planon por la usona mararmeo. Laŭ ĉi tiu plano, usonaj militŝipoj ricevos la taskon gvidi komercajn ŝipojn tra la Markolo de Hormuzo. Ĉi tiu markolo estas strategie decida, kaj la ĉeesto de la mararmeo celas certigi, ke la trafiko ne estu interrompita. Tamen, Irano respondis preskaŭ tuj al ĉi tiu anonco. La irana registaro publikigis averton, ke tiaj agoj de la usona mararmeo povus esti rigardataj kiel rekta malobservo de la ekzistantaj armisticaj interkonsentoj, kiuj estis establitaj por konservi pacon en la regiono. La trupoj en Germanio, kiujn la prezidanto minacas retiri, estas parto de pli ol kvin mil personoj, kiuj nun estas staciitaj en bazoj tra la lando. Germanio estas strategie nemalhavebla por la usona armea reto, ĉar la bazoj tie funkcias kiel la plej gravaj loĝistikaj centroj por operacoj en Eŭropo, Afriko kaj la Proksima Oriento. Se kvin mil soldatoj forlasus la landon, tio havus profundan efikon sur la kolektiva defenda kapablo de NATO kaj sur la ĝenerala forto de Usono en tiu mondoparto. La Markolo de Hormuzo mem estas eble la plej grava punkto en la tutmonda komerca reto por petrolo. Oni kalkulas, ke proksimume unu kvinono de la tuta petrolo produktata en la mondo devas pasi tra tiu malvasta marvojo ĉiutage por atingi la internaciajn merkatojn. Tial, ĉiu ŝanĝo en la sekureca situacio en la markolo havas tujajn kaj potencajn sekvojn por la tutmonda ekonomio. La anonco pri la gvidado de ŝipoj indikas, ke la usona mararmeo eble komencos eskorti ŝipojn aŭ uzi pli fortan gvatadon por malhelpi ajnan blokadon. Irano asertas, ke ĉi tiuj provokoj povus rompi la delikatan pacon, kiu estis atingita per antaŭaj interkonsentoj por eviti rektan militan konfrontiĝon en la akvoj de la Persa Golfo.

Sciencistoj de la kosmoagentejo NASA ĵus anoncis eksterordinaran malkovron de antikva kaj kaŝita geologia strukturo profunde en la Granda Digo de Zimbabvo. Laŭ la sciencaj mezuroj kaj analizoj, ĉi tiu strukturo estas aĝa proksimume du miliardojn kvincent milionojn da jaroj. Ĉi tiu dato lokas la formiĝon de la strukturo en la Arĥaikan Eonon. Tio estas unu el la plej fruaj periodoj en la historio de la Tero, kiam nia planedo ankoraŭ formis siajn unuajn stabilajn kontinentojn meze de grandega vulkana kaj tektona agado. La Granda Digo de Zimbabvo mem estas impona geologia trajto, kiu etendiĝas tra la lando en preskaŭ rekta linio laŭlonge de kvincent kvindek kilometroj. Geologie, ĝi estas priskribita kiel tavoligita magma entrudiĝo. Tio signifas, ke ĝi formiĝis kiam magmo el la interno de la Tero supreniris kaj malvarmiĝis en tavoloj. Pro ĉi tiu procezo, la Granda Digo estas nekredeble riĉa je valoraj mineraloj, inkluzive de grandaj kvantoj da platenaj metaloj kaj kromo. Kvankam NASA ne publikigis ĉiujn teknikajn detalojn pri la malkovro, la uzo de distancaj sentiloj kaj geofizikaj teknikoj estis necesa por trovi ĉi tiun strukturon, ĉar ĝi estis tute kaŝita sub la surfacaj tavoloj de la Tero. Ĉi tiu trovo estas rigardata kiel tre signifa, ĉar ĝi donas al sciencistoj novan rigardon al la antikvaj procezoj de la planedo. Ĝi permesas al ni pli bone kompreni kiel la Tero evoluis dum miliardoj da jaroj kaj kiel la platotektoniko funkciis kiam la krusto de la planedo estis ankoraŭ tre juna. Krome, tia malkovro povus helpi en la estonta serĉado de mineralaj rimedoj, ĉar ĝi montras kiel malnovaj strukturoj influas la nuntempan geologion de Suda Afriko.

En tre surpriza kaj nekutima evoluo, la filo de barata miliardulo faris oficialan proponon por savi kaj doni novan hejmon al la famaj "kokainaj hipopotamoj" de Kolombio. Ĉi tiu stranga situacio komenciĝis en la mil naŭcent okdekaj jaroj, kiam la drogbarono Pablo Escobar kontraŭleĝe importis kvar hipopotamojn el Afriko al sia privata bieno, nomata Hacienda Nápoles, en la regiono Antiokio. Kiam Escobar estis mortigita en la jaro mil naŭcent naŭdek tri, la kolombia registaro konfiskis lian bienon kaj la plej multajn el liaj ekzotikaj bestoj. Tamen, la kvar hipopotamoj estis lasitaj surloke, ĉar neniu tiam sciis, kiel sekure translokigi tiom grandajn kaj agresemajn bestojn. Dum la sekvaj jardekoj, la hipopotamoj trovis idealan medion en la baseno de la rivero Magdalena, kie regas varma klimato kaj abundo da manĝaĵo kaj akvo. Sen iuj naturaj malamikoj, la loĝantaro kreskis tre rapide, kaj nun oni taksas, ke ekzistas inter cent sesdek kaj ducent individuoj vagantaj en la regiono. Pro tio, la kolombia registaro oficiale proklamis ilin invada specio. La bestoj prezentas gravan ekologian minacon, ĉar ili forpremas lokajn speciojn kaj poluas la riverojn per siaj ekskrementoj, kio ŝanĝas la kemian konsiston de la akvo. Krome, hipopotamoj estas konataj kiel unu el la plej teritoriaj kaj danĝeraj bestoj en la mondo, kio kreas riskon por la homoj loĝantaj proksime de la rivero. La filo de la barata miliardulo proponas preni iujn el ĉi tiuj bestoj al sia propra privata zoo en Barato. Ĉi tiu propono povus helpi Kolombion solvi la problemon sen devigi la aŭtoritatojn mortigi la bestojn. Tamen, la loĝistiko de tia operaco estas nekredeble malfacila. Translokigi hipopotamojn inter kontinentoj postulas specialajn ujojn, grandajn aviadilojn kaj teamojn de veterinaroj por certigi, ke la bestoj postvivu la longan vojaĝon. Se la interkonsento estos plenumita, ĝi servos kiel historia ekzemplo de internacia kunlaboro por la protektado de bestoj kaj la mastrumado de invadaj specioj. La nomo de la persono kaj de la zoo ankoraŭ ne estis oficiale malkaŝitaj al la publiko.

Jen la novaĵoj por dimanĉo, la tria de majo.

La Pentagono oficiale konfirmis planon por signifa redukto de la usona milita ĉeesto en Germanio. Laŭ la anonco, proksimume kvin mil usonaj soldatoj estos retiritaj el la lando dum la venontaj ses ĝis dek du monatoj. Tiu decido okazas en tempo de kreskanta politika streĉiĝo, precipe koncerne la militon inter Usono, Israelo, kaj Irano. Prezidanto Donald Trump dum longa tempo estis severa kritikanto de la germana registaro, precipe pri la temo de defendaj elspezoj. Trump plurfoje priskribis Germanion kiel malobeeman membron de NATO, asertante ke la lando ne pagas sian konvenan parton por la komuna sekureco.

Nuntempe, Usono tenas proksimume tridek kvar mil kvincent soldatojn konstante postenigitajn en germanaj bazoj. Tio igas Germanion la loko kun la plej granda usona milita forto en la tuta Eŭropo. Pluraj gravaj centroj troviĝas tie, inkluzive de la ĉefstabejo de la usona eŭropa komando en Stutgarto, konata kiel EUCOM. Krome, la aerbazo Ramstein funkcias kiel nemalhavebla loĝistika centro por operacoj tra Eŭropo, Afriko, kaj la Mezoriento.

La usona ambasadoro en Germanio, Richard Grenell, reasertis ke Usono restas lojala al siaj aliancanoj, sed li substrekis la atendon, ke Germanio pliigu sian buĝeton por defendo al almenaŭ du procentoj de la malneta enlanda produkto. Kvankam oficialuloj priskribas la retiron kiel parton de strategia revizio de la fortoj en Eŭropo, multaj analizistoj vidas en ĝi rektan sekvon de la malkontento de Vaŝingtono pri la pozicio de Berlino rilate la konflikton kun Irano.

Ankoraŭ ne estas publike konate, kiuj specifaj unuoj aŭ bazoj estos trafitaj de la decido. Tamen, ekzistas sugestoj ke iuj el la kvin mil soldatoj povus esti translokigitaj al Pollando aŭ eĉ reveni al Usono. Germanaj politikistoj esprimis fortan zorgon pri la ebla malfortiĝo de la regiona sekureco. Krome, la foriro de tiom da homoj povus grave trafi lokajn ekonomiojn, kiuj dependas de la ĉeesto de usonaj militistoj kaj iliaj familioj. Kelkaj fakuloj interpretas la movon kiel specon de premo por devigi Germanion ŝanĝi sian politikon pri defendo kaj internacia komerco.

En la kampo de scienco kaj kulturo, muzeo en Germanio anoncis sian decidon redoni ege maloftan dinosaŭran kranion al Brazilo. Temas pri la kranio de Irritator challengeri, specio de tiel nomata spinosaŭredo. Tiuj estis grandaj karnomanĝantaj dinosaŭroj, kiuj havis longajn kraniojn similajn al tiuj de modernaj krokodiloj kaj ofte portis grandajn dorsajn velojn. La kranio estas science tre valora, ĉar bone konservitaj restaĵoj de dinosaŭroj el Brazilo estas tre maloftaj kaj donas gravajn informojn pri la evoluo de tiuj prahistoriaj bestoj.

La fosilio estis origine malkovrita en la formacio Santana en la nordorienta parto de Brazilo. Tiu geologia regiono estas mondfama inter paleontologoj pro siaj escepte bone konservitaj fosilioj el la frua kretacea periodo. La kranio estis kontraŭleĝe elfosita kaj forportita el Brazilo iam dum la mil naŭcent naŭdekaj jaroj. Poste, la Ŝtata Muzeo pri Naturscienco en Stutgarto akiris la specimenon. Kvankam la muzeo sekvis la tiamajn leĝajn procedurojn por la aĉeto, la komenca eksporto el la devenlando estis kontraŭleĝa laŭ brazilaj leĝoj.

La decido pri la redono sekvis longajn kaj detalajn diskutojn inter la germanaj kaj brazilaj instancoj. Brazilaj sciencistoj kaj defendantoj de kultura heredaĵo dum multaj jaroj kampanjis por la reveno de tiaj specimenoj. La germana muzeo deklaris, ke ĝi volas sekvi etikajn normojn en la akiro de sciencaj objektoj kaj agnoskas la gravecon de la redono al la devenlando. La kranio nun estas preparata por la vojaĝo reen al Brazilo, kie ĝi estos gardata en nacia muzeo aŭ esplorcentro. Ĉi tiu paŝo estas konsiderata grava ekzemplo por aliaj similaj kazoj tra la mondo, kie kultura heredaĵo estis forportita sen permeso.

Nekutima kaj drama sava operacio sukcese finiĝis apud la germana marbordo de la Balta Maro. Savistoj sukcesis liberigi ĝiban balenon, kiu restis kaptita en malprofundaj akvoj proksime al la urbeto Damp en la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio. Lokaj loĝantoj unue rimarkis la beston kaj tuj vokis helpon. Estas tre malofte vidi ĝibajn balenojn en la Balta Maro, ĉar ili kutime preferas pli profundajn kaj salajn oceanojn.

Kiam la savteamoj alvenis, la baleno aspektis konfuzita kaj ne povis moviĝi for de la sablaj benkoj. Pro la grandega pezo de la besto, ekzistis danĝero, ke ĝi povus vundi sin aŭ suferi pro la premo de sia propra korpo en la malprofunda akvo. La operacio postulis la kunlaboron de multaj instancoj, inkluzive de marbiologoj, veterinaroj, policanoj kaj lokaj fajroestingistoj.

La savistoj uzis diversajn teknikojn por helpi la balenon. Ili uzis boatojn por krei specon de homa ĉeno kaj per sonaj signaloj provis instigi la beston moviĝi en la ĝustan direkton. Specialaj trenŝipoj kaj plenbloveblaj pontonoj estis pretaj por helpi, se la baleno tute ne povus moviĝi. Mar-veterinaroj konstante kontrolis la sanstaton de la besto por certigi, ke ĝi ne tro streĉiĝas.

Post pluraj horoj da streĉa laboro, la teamo sukcese gvidis la ĝiban balenon al pli profunda akvo. La besto tiam komencis naĝi forte for de la bordo al la malferma maro. Sciencistoj klarigis, ke ĝibaj balenoj estas migremaj bestoj, kiuj vojaĝas longajn distancojn inter malvarmaj, nutroriĉaj akvoj kaj varmaj regionoj por naski. Ĉi tiu specifa baleno verŝajne perdiĝis aŭ sekvis predon en la nekonatajn akvojn de la Balta Maro. La sukcesa liberigo kaŭzis grandan trankviliĝon kaj ĝojon ĉe la savteamo kaj la multaj spektantoj, kiuj sekvis la eventon.

Jen la novaĵoj por sabato, la dua de majo.

La ĉefa temo de la tago estas la severa diplomatia kaj milita streĉiĝo inter Usono kaj Irano. Prezidanto Donald Trump oficiale informis la usonan Kongreson, ke la aktivaj malamikaĵoj kun Irano estas finitaj. En letero sendita al la prezidanto de la Reprezentantĉambro, Mike Johnson, kaj al la provizora prezidanto de la Senato, Chuck Grassley, Trump skribis, ke ne okazis interpafado inter usonaj fortoj kaj Irano ekde la sepa de aprilo. Li deklaris, ke la milito, kiu komenciĝis la dudek okan de februaro, tiel oficiale finiĝis por la celoj de la Leĝo pri Militaj Potencoj. Ĉi tiu leĝo postulas, ke la prezidanto ricevu permeson de la Kongreso por militaj operacioj ene de sesdek tagoj, aŭ alie ĉesigu la konflikton. Per ĉi tiu movo, la registaro efike rekomencas tiun leĝan tempolimon.

Tamen, la situacio sur la maro restas tre danĝera. La usona mararmeo, sub la gvido de la tso e en to tso o mo, aŭ la Centra Komando, daŭrigas severan blokadon de ĉiuj iranaj havenoj. Admiralo Brad Cooper informis la prezidanton pri pliaj militaj eblecoj, dum usonaj ŝipoj jam ordonis al kvardek kvin komercaj ŝipoj reiri por certigi, ke neniu varo eniru aŭ eliru el Irano. Precipe menciindas la okazo de la usona destrojero USS Spruance, kiu haltigis la iranan kargoŝipon Touska en la Golfo de Omano. Trump priskribis ĉi tiun agon kiel necesan kontraŭ piratado.

Diplomatie, la irana ŝtata novaĵagentejo i ro no a raportis, ke Irano transdonis novan proponon por pacaj intertraktadoj al pakistanaj perantoj. La irana propono sugestas, ke diskutoj pri la Markolo de Hormuzo komenciĝu samtempe kiam Usono malstreĉos sian blokadon. Irano eĉ esprimis pretecon fari tiujn intertraktadojn en Pakistano se Usono akceptos. Tamen, prezidanto Trump deklaris ĉe la Blanka Domo, ke li tute ne estas kontenta pri la propono. Li asertis, ke Irano volas fari interkonsenton nur ĉar ilia armeo estas preskaŭ tute detruita, kaj li nomis la iranan gvidantaron dispartiĝinta kaj konfuzita.

Dume, la ekonomia efiko de la blokado estas sentebla tutmonde. En Usono, la averaĝa prezo de benzino atingis kvar dolarojn kaj tridek naŭ cendojn por galono, kio estas kresko de tridek kvar cendoj dum nur unu semajno. La Supera Gvidanto de Irano, Mojtaba Khamenei, defendis la decidon de sia lando postuli paspagojn de ŝipoj, kiuj veturas tra la Markolo de Hormuzo, asertante ke tio estas necesa por la regiona stabileco. Responde al tio, la Usona Trezorejo avertis ĉiujn internaciajn ŝipposedantojn, ke pagi tiajn paspagojn al Irano povus konduki al severaj sankcioj. Malgraŭ la milita situacio, iranaj futbalaj oficialuloj planas renkontiĝi kun FIFA en Zuriko antaŭ la dudeka de majo por diskuti pri sia partopreno en la venonta Monda Pokalo okazonta en Usono.

En la mondo de sporto, la kolombia pezlevisto Yeison Lopez atingis historian sukceson dum la Panamerikaj Ĉampionecoj. Lopez, kiu estas dudek-ses-jara, sukcesis rompi tri mondajn rekordojn en la pezokategorio de okdek naŭ kilogramoj. Li estas tre konata en sia hejmlando, kie li estis elektita kiel sportisto de la jaro en du mil dudek kvin.

Lia vojo al sukceso ne estis facila. Dum la Olimpikoj en Parizo en du mil dudek kvar, Lopez gajnis la arĝentan medalon malgraŭ tio, ke li suferis gravan dorsan vundon nur tri semajnojn antaŭ la konkurso. Lia trejnisto, Luis Arrieta, laŭdis lian persistemon kaj forton. Lopez mem deklaris post sia venko, ke lia plej granda celo restas la gajno de ora medalo dum la Olimpikoj en Los-Anĝeleso en du mil dudek ok. Liaj hodiaŭaj rekordoj metas lin en bonegan pozicion por tiu estonta defio.

Fine, ni havas tre kuraĝigan novaĵon pri la naturo en Nov-Zelando. La fama birdo kivio, la nacia simbolo de la lando, fine revenis al la sovaĝa naturo de la ĉefurbo Wellington. Ĉi tiu birdspeco tute malaperis el la ĉefurba regiono antaŭ pli ol cent jaroj pro la detruo de sia vivmedio kaj la enkonduko de fremdaj predantoj.

Post longa kaj intensa laboro de ekologiistoj por forigi predantojn kaj prepari la arbarojn, la birdoj estis sukcese relokitaj. La lokaj komunumoj festas ĉi tiun atingon kiel grandan venkon por mediprotektado. La reveno de la kivio post jarcento de foresto montras, ke per pacienco kaj scienca laboro eblas ripari la damaĝojn faritajn al la ekosistemo kaj redoni al la naturo tion, kio estis perdita.

Jen la novaĵoj por vendredo, la unua de majo.

La mararmeo de Usono daŭre konservas fortan ĉeeston en la Persa Golfo por certigi sekurecon en la regiono. La ĉefa fokuso de ĉi tiuj operacioj estas malkuraĝigo de eblaj konfliktoj kaj la certigo de libera navigado por komercaj ŝipoj en internaciaj akvoj. Krome, la maristoj laboras por observigi internaciajn sankciojn kontraŭ Irano. Ekzistas speciala maramea laborgrupo gvidata de Usono, kiu aktivas en la Golfo de Omano kaj en la Araba Maro. Dum la lastaj monatoj, ĉi tiu grupo sukcese kaptis diversajn kontraŭleĝajn kargojn, inkluzive de armiloj kaj drogoj. Ĉi tiuj agoj celas specife malhelpi la translokigon de provizoj al Jemeno, kio estas parto de pli larĝa klopodo por stabiligi la marajn vojojn.

Kvankam la situacio estas tre streĉa, analizistoj kaj fakuloj klarigas, ke la nuna agado de la mararmeo ne devas esti konsiderata kiel rekta maramea blokado. Anstataŭe, Usono uzas severajn ekonomiajn sankciojn kiel sian ĉefan ilon de premo. Ĉi tiuj sankcioj specife celas la eksportadon de irana petrolo por grave limigi la enspezojn de Teherano. La strategio estas premi la iranan ekonomion tiel forte, ke la produktado de petrolo eble devos tute ĉesi pro manko de aĉetantoj. La pli larĝa celo de ĉi tiu politiko estas kaŭzi interrompojn en la mondaj merkatoj per la limigo de la kapablo de Irano vendi siajn energifontojn.

Dume, en Vaŝingtono, la kosto de ĉi tiu milita engaĝiĝo fariĝas temo de severa ekzameno en la Domo de Reprezentantoj. Membroj de la parlamento faris detalajn demandojn al oficialuloj de la Pentagono pri la financa aspekto de la operacioj en la Mezoriento. Oni raportas, ke la kosto de la milito jam atingis dudek kvin miliardojn da dolaroj. Politikistoj esprimas kreskantajn zorgojn ne nur pri la longtempaj financaj sekvoj por la nacia buĝeto, sed ankaŭ pri la efikeco de la nuna milita strategio rilate al la atingado de stabilaj politikaj celoj.

Aldone al la marameaj kaj ekonomiaj defioj, la nuklea programo de Irano restas fonto de profunda maltrankvilo por la internacia komunumo. Lastatempaj bildoj kolektitaj de satelitoj montras daŭran kaj viglan aktivecon ĉe diversaj iranaj instalaĵoj destinitaj por la riĉigado de uranio. Ĉi tiu agado indikas, ke Irano nuntempe ne plenumas la kondiĉojn de antaŭaj internaciaj interkonsentoj pri nuklea kontrolo. Ĉi tiu kombinaĵo de milita ĉeesto, severa ekonomia premo kaj la mistera nuklea disvolviĝo kreas tre kompleksan kaj malstabilan situacion, kiun diplomatoj tra la mondo vigle observas.

La sansistemo Mount Sinai anoncis la oficialan komencon de nova kaj pionira iniciato por subteni la artan komunumon. La programo nomiĝas la Programo Marilyn Monroe por Mensa Sano en la Artoj. Ĝi estas priskribita kiel la unua tiaspeca programo en la mondo, kiu estas specife desegnita por trakti la unikajn kaj ofte ekstremajn mensajn defiojn, kiujn spertas prezentistoj kaj artistoj. Ĉi tiu iniciato troviĝas fizike en la Sano-Centro Samuel jo Friedman por la Prezentartoj, kiu estas instalaĵo komune prizorgata de Mount Sinai kaj la Fondaĵo de Aktoroj.

La elekto de la nomo por ĉi tiu programo estas tre simbola. Ĝi honoras la memoron de la ikoneca aktorino Marilyn Monroe, ĉar ĉi-jare estus ŝia centa naskiĝtago. La programo oficiale agnoskas la heredaĵon de Monroe kaj ŝiajn proprajn bone dokumentitajn luktojn pri mensa sano dum ŝia kariero en Holivudo. Per ĉi tiu konekto, la organizantoj esperas krei pli profundan komprenon pri la premoj, kiujn alfrontas modernaj artistoj en simila medio.

D-ro Andrew Stewart, kiu servas kiel psikiatro kaj la direktoro de ĉi tiu nova fako, parolis detale pri la celoj de la iniciato. Li klarigis, ke la laboro en la artoj kreas specialan specon de psikologia premo pro la malstabileco de la laboro kaj la konstanta publika juĝado. Laŭ d-ro Stewart, la postuloj de tia kariero tre ofte kondukas al alta streso, severa angoro kaj depresio inter artistoj. Lia ĉefa celo estas oferti sekuran kaj subtenan lokon, kie prezentistoj povas ricevi specialigitan prizorgon tute adaptitan al siaj vivstiloj kaj bezonoj.

D-ro Bonnie Litvack, la prezidanto de la sano-centro, emfazis, ke la rakonto de Marilyn Monroe ankoraŭ hodiaŭ forte resonas ĉe multaj homoj en la arta mondo. Ŝi kredas, ke tia programo helpos forigi la socian stigmon, kiu bedaŭrinde ankoraŭ ofte akompanas problemojn pri mensa sano. La programo ofertas tre vastan gamon de servoj, inkluzive de individua terapio, grupa terapio kaj la medicina administrado de medikamentoj. Ili ankaŭ organizas specialajn laborrenkontiĝojn, kiuj instruas teknikojn por redukti streson kaj krei sanajn rimedojn por alfronti profesiajn defiojn.

Por certigi, ke la helpo atingas la sekvan generacion, la programo kunlaboras rekte kun la Instituto Lee Strasberg pri Teatro kaj Filmo. Ĉi tiu kunlaboro celas helpi junajn artistojn, kiuj ankoraŭ estas en la mezo de sia edukiĝo. La financa bazo por la tuta projekto estis certigita per kombinaĵo de malavaraj privataj donacoj kaj diversaj registaraj kaj artaj subvencioj. Tio indikas kreskantan socian rekonon pri la graveco de mensa bonfarto en la kreiva industrio.

Alia speco de famulo aperis en San-Francisko, ravante lokulojn kaj turistojn. Temas pri tre granda stelera marleono, kiu ricevis la amikan kromnomon Chonkers. La besto elektis kiel sian loĝlokon la faman Kajon tridek naŭ. Chonkers estas rimarkinde pli granda ol la kaliforniaj marleonoj, kiuj kutime okupas la lignajn platformojn de la kajo. Grandaj amasoj da homoj nun kunvenas ĉiutage por observi ĝin, dum ĝi ripozas sur la platformoj aŭ naĝas inter la multe pli malgrandaj lokaj marleonoj.

Kajo tridek naŭ estas mondfama kiel la hejmo de centoj da kaliforniaj marleonoj, sed la apero de stelera marleono en tia urba kaj homoplena loko estas tre malofta okazo. Steleraj marleonoj estas la plej granda specio de marleono en la mondo, kaj plenkreskaj maskloj povas facile pezi pli ol mil funtojn. Kvankam ĉi tiu specio estas indiĝena en la Norda Pacifiko, ĝi kutime preferas pli izolajn lokojn for de la homa bruo. Tial, la decido de Chonkers resti meze de San-Francisko surprizis multajn homojn.

Jane Doe, marbiologo ĉe la Akvario de la Golfo, prezentis sciencan vidpunkton pri la vizitanto. Ŝi deklaris, ke Chonkers estas vere escepta individuo pro sia grandeco kaj sia tre trankvila konduto ĉe homoj. Laŭ ŝi, ĉi tio estas unika ŝanco por la publiko vidi tian majestan beston de tre proksime kaj lerni pri la diferencoj inter la diversaj specioj de maraj mamuloj. La populareco de la besto eksplodis en sociaj retejoj, kie miloj da homoj disvastigas ĝiajn fotojn.

Unu el la vizitantoj, John Smith, priskribis la spektadon de la marleono kiel ion preskaŭ magian. Li rimarkis, ke Chonkers aspektas tre majesta kaj impona pro sia nura maso. Ĉi tiu neatendita famo de la marleono havis ankaŭ pozitivan efikon al la loka ekonomio. Pro la granda nombro da homoj, kiuj venas nur por vidi la beston, la apudaj vendejoj kaj restoracioj ĉe la kajo raportas rimarkindan pliigon de sia klientaro. Chonkers fariĝis vera loka famulo, kiu ridetigas la pasantojn per sia trankvila ĉeesto.

Jen la novaĵoj por ĵaŭdo, la trideka de aprilo.

Streĉiĝoj inter Usono kaj Irano atingis novan kaj danĝeran nivelon. Laŭ raportoj bazitaj sur informoj de la sekretservoj de Usono, prezidanto Donald Trump avertis la iranan registaron pri ebla plurmonata marblokado en la Markolo de Hormuz. Ĉi tiu serioza averto estis donita post kiam aperis informoj, ke Irano planas fari militekzercojn per lanĉado de eksplodivaj misiloj en tiu strategie grava akvovojo. Prezidanto Trump klarigis, ke ĉiu ajn ago de Irano kontraŭ usonaj militŝipoj aŭ komercaj ŝipoj estos respondita per superforta forto. La kvina floto de Usono, kiu havas sian bazon en Barejno, jam delonge agas en la Persa Golfo kaj havas historion de diversaj alfrontiĝoj kun la iranaj mararmeaj fortoj.

Malfacile estas trotaksi la gravecon de la Markolo de Hormuz por la tutmonda ekonomio. Ĉiutage, proksimume unu kvinono de la tuta monda konsumo de nafto kaj unu triono de la monda likvigita natura gaso, aŭ el en go, pasas tra ĉi tiu mallarĝa marvojo, kiu ligas la Persan Golfon kun la Araba Maro. Ĉiu interrompo de la libera navigado en la markolo kutime kaŭzas tujan kaj signifan kreskon de la prezoj de nafto kaj gaso tra la tuta mondo. Kvankam la irana ŝtata amaskomunikilaro ankoraŭ ne rekte respondis al la minaco pri blokado, la internacia komunumo jam esprimis profundan zorgon kaj alvokis ambaŭ flankojn al moderigo por eviti militan konflikton.

Samtempe, la regiona geopolitika situacio fariĝis eĉ pli kompleksa pro surpriza anonco de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. La tiea ministerio pri energio kaj infrastrukturo deklaris, ke la lando eksiĝos el la organizo OPEK, kio efektiviĝos morgaŭ, la unuan de majo. La oficiala kialo por ĉi tiu paŝo estas la deziro de la lando sekvi tute sendependan energian strategion, kiu pli bone kongruas kun ĝiaj naciaj interesoj kaj ekonomia diversigo. La emirlandoj planas signife pliigi sian kapablon produkti nafton kaj fari pliajn investojn en renovigeblaj energifontoj. Analizistoj rimarkas, ke la foriro de tiel grava produktanto povus malfortigi la kolektivan influon de OPEK sur la mondaj merkatoj. Kvankam la registaro ne rekte ligis la decidon al la nuna malstabileco inter Usono kaj Irano, multaj spertuloj opinias, ke la lando serĉas pli grandan aŭtonomecon por protekti siajn rimedojn en kazo de milita eskalado.

En la kampo de scienco kaj kosmo-esploro, NASA festas la sukcesan finkondukon de historia vojaĝo. La astronaŭtoj de la misio Artemis II sekure revenis al la Tero kaj surakviĝis en la Pacifika Oceano, apud la marbordo de Kalifornio. La skipo konsistis el kvar spertuloj: komandanto Reid Wiseman, piloto Victor Glover, kaj la misispecialistoj Christina Koch kaj Jeremy Hansen. Jeremy Hansen reprezentis la kanadan kosman agentejon, co so a. Ĉi tiu misio estis la unua fojo en pli ol kvindek jaroj, ekde la tempo de Apollo dek sep en mil naŭcent sepdek du, ke homoj flugis ĝis la orbito de la Luno.

La tuta vojaĝo daŭris proksimume dek tagojn. Dum tiu tempo, la kosmoŝipo Orion atingis distancon de proksimume tricent sepdek mil kilometroj for de la Tero. La misio servis kiel decida testo por la kosmoŝipo kaj por la lanĉa sistemo so lo so. NASA raportis, ke la astronaŭtoj sukcese plenumis plurajn motor-funkciigojn por korekti la trajektorion kaj sukcese testis ĉiujn kritikajn sistemojn, inkluzive de la vivtena sistemo, navigado, kaj komunikado en la profunda kosmo. Ankaŭ la eŭropa servomodulo, aŭ e so mo, funkciis perfekte dum la tuta flugo.

Unu el la plej danĝeraj partoj de la misio estis la reveno en la atmosferon. La varmoŝirmilo de la kapsulo Orion devis elteni temperaturojn, kiuj atingis preskaŭ kvin mil gradojn farenhejtajn, kio estas proksimume du mil sepcent sesdek gradoj celsiaj. Post la surakviĝo, ŝipo de la usona mararmeo gvidis la savan operacion por elpreni la kapsulon kaj la astronaŭtojn el la oceano. Ĉi tiu sukceso malfermas la vojon por la estonta misio Artemis III, kiu havas la ambician celon surlunigi homojn ĉe la suda poluso de la Luno.

Fine, ni havas esperplenan novaĵon el la kampo de medicino kaj monda sano. La Monda Organizaĵo pri Sano, mo o so, oficiale aprobis la unuan drogon kontraŭ malario, kiu estas speciale kreita por novnaskitoj. La nova medikamento nomiĝas Arpraziquantel kaj ĝi estas destinita por beboj, kiuj pezas almenaŭ du komo kvin kilogramojn, kaj por infanetoj ĝis la aĝo de tri monatoj. Ĝis nun, kuracistoj alfrontis grandajn defiojn, ĉar ne ekzistis taŭgaj dozoj aŭ formoj de kuraciloj por tiel junaj pacientoj, kio faris la kuracadon de severa malario tre malfacila kaj riska.

La drogo estis evoluigita per publika kaj privata partnereco, kiu inkluzivis la organizaĵon mo mo vo, la farmaciajn spertulojn de Merck KGaA, kaj la konsorcion por pediatria Praziquantel. Arpraziquantel estas produktata kiel tablojdo, kiu rapide solviĝas en malgranda kvanto de akvo, kio ebligas facilan donadon al beboj. Ĉi tiu medicina sukceso estas treege grava, ĉar malario disproporcie trafas infanojn sub la aĝo de kvin jaroj. Laŭ statistikoj de la mo o so, en du mil dudek kvar malario kaŭzis proksimume sescent ok mil mortojn tutmonde, kaj infanoj en tiu aĝgrupo reprezentis proksimume sepdek sep procentojn de tiuj perdoj.

La mo o so nun rekomendas, ke Arpraziquantel estu disvastigita en ĉiuj regionoj, kie malario estas endemia, precipe en subsahara Afriko. La organizaĵo planas integri la novan drogon en la ekzistantajn programojn por batali kontraŭ la malsano, por certigi, ke eĉ la plej vundeblaj homoj havu aliron al efika kuracado. Ĉi tiu paŝo estas rigardata kiel granda venko en la klopodoj savi la vivojn de miloj da novnaskitoj ĉiujare.

Jen la novaĵoj por merkredo, la dudek-naŭa de aprilo.

La milita situacio inter Usono kaj Irano restas en streĉa stagno, malgraŭ la klopodoj de internaciaj perantoj. La provizora batalhalto, kiun Pakistano peris kaj kiu oficiale validas ekde la oka de aprilo, estis denove plilongigita de la usona prezidanto Donald Trump. Tamen, la diplomatia progreso estas tre malrapida kaj malfacila. Prezidanto Trump publike esprimis malkontenton pri la lasta propono de Irano por remalfermi la Markolon de Hormuz. Teherano postulas, ke la u so a devas unue tute ĉesigi la maran blokadon kaj fini la militon antaŭ ol iu ajn ŝipo povos libere pasi. Aliflanke, Vaŝingtono premas por multe pli vasta interkonsento, kiu inkluzivu la tujan nuligon de la irana nuklea programo, striktajn limigojn al ĝiaj misiloj, kaj la finon de ĉiu subteno al regionaj militaj grupoj.

La daŭra fermo de la Markolo de Hormuz estas nun la plej severa malhelpo al la monda energio-provizado depost la krizoj en la mil naŭcent sepdekaj jaroj. Ĉi tiu marvojo estas tute esenca por la monda ekonomio. En normalaj cirkonstancoj, proksimume dudek milionoj da bareloj da nafto pasas tra ĝi ĉiutage, kio reprezentas unu kvinonon de la tuta monda konsumo kaj unu kvaronon de la nafto transportata per ŝipoj. Krome, dudek elcentoj de la monda lo no go, aŭ likvigita natura gaso, pasas tra ĉi tiu mallarĝa vojo, precipe el Kataro.

La krizaj problemoj komenciĝis en marto post serio de atakoj de la u so a kaj Israelo. Responde al tio, la irana revolucia gvardio, konata kiel i ro go co, deklaris la dudek-sepan de marto, ke la marvojo estas fermita al ĉiuj ŝipoj irantaj al aŭ venantaj el la u so a, Israelo, kaj iliaj aliancanoj. De tiu tago, la trafiko falis preskaŭ al nulo, kaj pli ol cent kvindek cisternoŝipoj nun restas ankritaj ekster la markolo, atendante sekuran pason.

Ĉi tiu situacio kaŭzis grandegan salton en la prezoj de energio tra la tuta mondo. La prezo de Brent-nafto superis cent dolarojn por barelo jam la okan de marto kaj atingis pinton de cent dudek ses dolaroj. Hodiaŭ, en la u so a, la meza prezo de benzino atingis kvar dolarojn kaj dek ok cendojn por galono. La Federacia Rezerva Banko de Dallas avertas, ke la tutmonda malneta enlanda produkto povus fali je preskaŭ tri elcentoj se ĉi tiu blokado daŭros pli longe. Kataro nun alfrontas grandajn malfacilaĵojn por liveri sian gason al aĉetantoj en Eŭropo kaj Azio, kio kreas plian premon sur la energian merkaton.

Malgraŭ la oficiala batalhalto, perfortaj incidentoj ankoraŭ okazas. Dum la semajnfino de la dudeka kaj dudek-unua de aprilo, la usona mararmeo kaptis iranan ŝipon, akuzante ĝin pri provo eviti la blokadon. Abbas Araghchi, kiu estas la irana ambasadoro ĉe la u no, asertis ke lia lando volas pacon kaj plenumis la kondiĉojn, sed la militestroj en Teherano restas firmaj en sia decido ne malfermi la markolon al siaj malamikoj.

En Malio, la milita registaro alfrontas severan krizon post serio de tre bone kunordigitaj atakoj de ribeluloj, kiuj okazis sabate, la dudek-sesan de aprilo. Ĉi tiuj atakoj samtempe trafis plurajn urbojn, inkluzive de la ĉefurbo Bamako, la grava milita bazo en Kati, kaj la orienta urbo Gao. La ministro pri defendo de Malio, generalo Sadio Camara, estis mortigita kiam suicida aŭtobombo eksplodis ĉe lia hejmo en Kati. En tiu sama eksplodo pereis ankaŭ lia dua edzino kaj du el liaj nepoj. Estas fortaj raportoj, ke ankaŭ la ĉefo de milita spionservo, Modibo Koné, perdis sian vivon en ĉi tiu ondo de perforto.

La ribeluloj sukcesis konkeri la strategian nordan urbon Kidal. Ĉi tio estas konsiderata tre severa malvenko por la malia armeo kaj por la rusaj soldatoj de la grupo Africa Corps, kiuj estis devigitaj retiriĝi el la regiono. Kidal estis sub la kontrolo de la registaro ekde dumil dudek tri, sed nun la separatistoj denove regas ĝin. Ĉi tiu ofensivo estas tre nekutima pro la fakto, ke du tute malsamaj grupoj kunlaboris por la unua fojo: la ĝihadistoj de jo no i mo, kiuj estas ligitaj al al-Kaida, kaj la tuaregaj separatistoj de la movado fo lo a.

La atakantoj uzis ne nur aŭtobombojn sed ankaŭ armitajn dronojn en urboj kiel Mopti kaj Sévaré. Kvankam la registara proparolanto, generalo Issa Ousmane Coulibaly, deklaris ke almenaŭ dek ses homoj estis vunditaj, la plena nombro de viktimoj ankoraŭ ne estas oficiale konata. La internacia flughaveno Modibo Keita estis fermita dum du tagoj pro la danĝero sed remalfermiĝis lunde. La gvidanto de la milita registaro, generalo Assimi Goïta, tute ne aperis publike ekde kiam la atakoj komenciĝis, kio kaŭzas grandan necertecon en la lando. Analizistoj kiel Ulf Laessing notas, ke la rusaj fortoj ne povis defendi la gravajn urbojn, kio grave malfortigas la fidon al la nuna registaro, kiu venis al potenco per puĉo en dumil dudek. Malio nun spertas sian plej danĝeran defion depost la granda ribelo en dumil dek du.

La Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj anoncis historian decidon forlasi la organizaĵon de landoj eksportantaj nafton, konatan kiel OPEC. Ĉi tiu decido oficiale efektiviĝos la unuan de majo kaj finos membrecon, kiu daŭris sesdek jarojn. La ministro pri energio de la lando, Suhail Mohamed Faraj Al Mazrouei, klarigis, ke la lando bezonas pli da libereco por agi laŭ sia propra nacia energio-strategio. La Emirlandoj investis grandegajn sumojn da mono por povi produkti kvin milionojn da bareloj da nafto ĉiutage, sed la striktaj kvotoj de OPEC malhelpis ilin uzi tiun plenan produktan kapablon.

Ĉi tiu foriro reprezentas grandan ŝanĝon por la tutmonda nafta merkato. La Emirlandoj respondecis pri proksimume dek du elcentoj de la tuta produktado de OPEC. Kiam ili foriros, la parto de OPEC en la monda merkato falos de proksimume tridek kvin aŭ kvardek elcentoj al ĉirkaŭ tridek unu aŭ tridek ses elcentoj. Ĉi tio signifas, ke la estontaj decidoj de la organizaĵo por stabiligi mondajn prezojn havos multe malpli da pezo kaj efiko.

Kvankam ĉi tiu movo povus influi la prezojn en la estonteco, la tuja efiko estas limigita pro la daŭra krizo en la Markolo de Hormuz. Ĉar la ŝipvojo restas blokita, la Emirlandoj ne povas tuj sendi pli da nafto al la monda merkato, eĉ se ili volus tion fari. Tamen, ekonomiaj spertuloj kredas, ke longtempe ĉi tiu decido povus helpi landojn kiel Barato, per ebla malaltigo de la kostoj de energio kaj malpliigo de enlanda inflacio kiam la politika situacio en la regiono trankviliĝos. En la u so a, la decido estas vidata kiel politika venko, ĉar ĝi malfortigas la unuecon de OPEC kaj montras, ke naciaj prioritatoj nun iĝas pli gravaj ol la kolektiva disciplino de la nafta kartelo.

Jen la novaĵoj por mardo, la dudek oka de aprilo.

La irana registaro prezentis novan pacproponon al Usono por provi solvi la krizon en la Markolo de Hormuz. Irano ofertas remalfermi tiun decidan marvojon kaj ĉesigi la militon, kondiĉe ke Usono ĉesigos sian maran blokadon kontraŭ iranaj havenoj kaj ŝipoj. Tamen, grava parto de la irana plano postulas, ke la intertraktadoj pri la nuklea programo estu prokrastitaj al pli malfrua stadio. La irana ministro pri eksterlandaj aferoj, Abbas Araghchi, transdonis tiun proponon per perantoj el Pakistano, Egiptio, Turkio kaj Kataro. Araghchi ankaŭ vojaĝis al Moskvo por renkontiĝi kun la rusa prezidanto Vladimir Putin, kiu esprimis subtenon al klopodoj stabiligi la Mezorienton. En Omano, Araghchi deklaris, ke la celo de la diskutoj estas certigi sekuran pasadon en la markolo por la bono de la regiono kaj de la tuta mondo. Li tamen kulpigis Usonon pri la malsukceso de antaŭaj pacaj klopodoj en Pakistano, asertante, ke Vaŝingtono havis troajn postulojn.

En la Blanka Domo, la prezidanto Donald Trump kunvenis kun sia teamo pri nacia sekureco por analizi la iranan proponon. La gazetara sekretario Karoline Leavitt konfirmis, ke la plano estas diskutata. Tamen, la usona ministro pri eksterlandaj aferoj, Marco Rubio, publike esprimis skeptikecon. Rubio deklaris, ke Usono devas malakcepti ajnan interkonsenton, kiu prokrastas la nuklean temon. Li emfazis, ke necesas certigi, ke Irano neniam povos rapide krei nuklean armilon, kaj ke tiu kerna afero restas la centro de la konflikto. Usono postulas, ke Irano ĉesigu la riĉigon de uranio dum almenaŭ dek jaroj kaj permesu denove la plenajn inspektadojn de la internacia atomenergia agentejo, konata kiel i a e a.

La situacio restas ekonomie tre peza por la mondo. La prezo de nafto atingis proksimume cent ok dolarojn por barelo. La Markolo de Hormuz estas loko, tra kiu pasas dudek kvin procentoj de la monda mara naftokomerco. Usono komencis sian propran maran blokadon la dek trian de aprilo post kiam Irano provis trudi paspagojn de pli ol unu miliono da dolaroj po ŝipo. La Unuiĝintaj Nacioj kaj preskaŭ cent landoj, inkluzive de la e u, publikigis komunan deklaron avertante, ke la fermo de la markolo minacas la tutmondan sekurecon kaj la fundamentan rajton al libera navigado.

La gvidanto de Hizbulaho en Libano, Ŝejko Naim Qassem, forte kondamnis la eblecon de rektaj intertraktadoj inter la libana ŝtato kaj Israelo. En televida mesaĝo dissendita de la kanalo Al-Manar, Qassem nomis tiajn intertraktadojn grava peko. Li avertis, ke rektaj rilatoj kun la israela malamiko povus konduki Libanon al profunda malstabileco kaj ke ili tute ne koncernas lian movadon. Tiu deklaro aperas post kiam la usona prezidanto Donald Trump anoncis, ke ambaŭ flankoj konsentis plilongigi la dek-tagan batalhalton je pliaj tri semajnoj post renkontiĝoj en Vaŝingtono.

Qassem asertis, ke la nuna libana gvidantaro ne rajtas cedi teron aŭ perdi la rajtojn de la popolo. Li postulis, ke la registaro tuj ĉesigu la rektajn intertraktadojn kaj uzu nur nerektajn metodojn per perantoj. Qassem prezentis kvin bazajn kondiĉojn por vera solvo de la krizo. Tiuj inkluzivas la kompletan ĉesigon de agreso sur tero, maro kaj aero; la retiron de Israelo el okupitaj teritorioj; la liberigon de arestitoj; la tujan revenon de loĝantoj al ĉiuj iliaj vilaĝoj; kaj la plenan rekonstruon de detruitaj lokoj. Li substrekis, ke Hizbulaho ne rezignos pri siaj armiloj kaj daŭrigos kion li nomis defenda rezistado. Laŭ libanaj oficialaj ciferoj, pli ol du mil kvincent homoj mortis kaj pli ol unu miliono sescent mil homoj estis translokigitaj pro la milita perforto ekde la dua de marto.

Reĝo Karolo la tria kaj reĝino Camilla komencis gravan ŝtatan viziton al Usono por plifortigi la historiajn ligojn inter la du nacioj. Tio estas la unua vizito de la monarko al la Blanka Domo dum la nuna mandato de la prezidanto Donald Trump. La vojaĝo okazas dum Britio kaj Usono festas la ducent-kvindekan datrevenon de la usona deklaracio pri sendependeco for de la brita krono. La reĝa paro alvenis al la milita bazo Joint Base Andrews, kie ilin bonvenigis la usona ĉefo de protokolo, Monica Crowley, kaj la brita ambasadoro Christian Turner. Ĉe la Blanka Domo, la prezidanto Trump kaj la unua damo Melania Trump ricevis ilin ĉe la suda portiko. Post privata teo en la Verda Ĉambro, la reĝo kaj la prezidanto kune vizitis la novan abelujon de la Blanka Domo sur la suda herbejo. Vespere, la reĝo partoprenis en ĝardenfesto ĉe la loĝejo de la brita ambasadoro, kie ĉeestis multaj usonaj politikistoj, inkluzive de la estro de la Reprezentantĉambro, Mike Johnson.

Hodiaŭ matene, la vizito daŭris per oficiala alven-ceremonio, kiu inkluzivis dudek unu kanonajn salutojn kaj la naciajn himnojn luditajn de la milita orkestro. Post kiam la reĝo kaj la prezidanto havis duflankan renkontiĝon en la Ovala Oficejo, la reĝino Camilla kaj Melania Trump uzis novajn teknologiojn por esplori la kulturajn rilatojn inter la du nacioj. Ĉi-posttagmeze, la reĝo Karolo la tria faros historian paroladon antaŭ komuna kunsido de la usona Kongreso. Estas la unua fojo, ke brita monarko parolas tie ekde la jaro mil naŭcent naŭdek unu, kiam lia patrino faris tion. Oni atendas, ke la reĝo parolos pri la bezono de repaciĝo kaj kunlaboro pri aferoj kiel NATO kaj la situacio en Ukrainio kaj la Mezoriento. Vespere, okazos formala ŝtata vespermanĝo en la Orienta Ĉambro. Morgaŭ, la reĝa paro iros al Novjorko por honori la viktimojn de la atakoj de la dek unua de septembro kaj viziti urban bienon. La vizito finiĝos per vojaĝo al Virginio kaj mallonga halto en la Bermudoj antaŭ la reveno al Britio.

Jen la novaĵoj por lundo, la dudek-sepa de aprilo.

La klopodoj por ĉesigi la militon inter Usono kaj Irano renkontis gravan krizon en Pakistano. La usona prezidanto, Donald Trump, subite nuligis la vojaĝon de siaj senditoj al Islamabado por la dua rondo de intertraktadoj. En ĉi tiu delegacio devis esti Steve Witkoff kaj la bofilo de la prezidanto, Jared Kushner. Trump deklaris per sociaj retoj, ke tro da tempo estas malŝparata por vojaĝado, kaj li asertis, ke ekzistas grandega interna batalado kaj konfuzo en la irana gvidantaro. Li diris, ke neniu scias, kiu regas en Teherano, kaj emfazis, ke Usono havas ĉiujn kartojn en sia mano, dum Irano havas neniun. Li finis sian mesaĝon dirante, ke se ili volas paroli, ili simple voku.

Dume, la irana ministro pri eksteraj aferoj, Abbas Araghchi, jam estis en Pakistano por renkontiĝi kun la ĉefministro Shehbaz Sharif kaj la armea estro, kampmarŝalo Asim Munir. Araghchi priskribis siajn diskutojn kiel tre fruktodonajn, sed li foriris el Islamabado antaŭ ol la usona delegacio povus alveni. Li vojaĝis al Omano por paroli kun sultano Haitham bin Tariq al-Said pri la sekureco de la Hormuza Markolo, kaj poste li revenis al Pakistano. La irana flanko oficiale neis, ke iam estis plano por rektaj interparoloj kun Usono. La proparolanto de la ministerio pri eksteraj aferoj, Esmaeil Baqaei, asertis, ke la irana delegacio estis en Pakistano nur por duflanka vizito kaj ne intencis renkontiĝi kun la usonanoj.

En Pakistano, la ministro pri eksteraj aferoj, Ishaq Dar, anoncis, ke ĉiuj sekurecaj limigoj ĉirkaŭ la tiel nomata Ruĝa Zono en Islamabado estas nuligitaj. Tiu zono estis fermita dum pli ol unu semajno pro la atendataj pacintertraktadoj. Ĉi tiu movo indikas, ke neniu nova rondo de diplomatiaj interparoloj okazos en la proksima estonteco. Unu irana mo po, Ebrahim Rezaei, kritikis Pakistanon kiel peranton, dirante, ke al ĝi mankas necesa kredindeco kaj ke ĝi tro konsideras la interesojn de Trump.

La situacio restas streĉa pro la blokado de la Hormuza Markolo. Irano proponis novan planon per pakistanaj perantoj: ili prokrastos intertraktadojn pri sia nuklea programo se Usono tute nuligos la maramean blokadon. Tamen, la irana i ro go tso deklaris, ke ili ne havas intencon ĉesigi sian propran blokadon de tiu esenca akvovojo por nafto kaj gaso. La usona pozicio restas, ke Irano devas tute ĉesigi riĉigon de uranio kaj transdoni siajn kvarcent kvardek kilogramojn da tre riĉigita uranio. Araghchi planas vojaĝi al Moskvo morgaŭ por renkontiĝi kun Vladimir Putin. Ĉi tiu konflikto radikas en la milito kiu komenciĝis en februaro, kiam usonaj kaj israelaj atakoj celis la iranan reĝimon kaj mortigis la superan gvidanton Ali Khamenei.

Hodiaŭ estis la plej sanga tago en Libano ekde la komenco de la pafhaltigo. La libana ministerio pri sano raportis, ke israelaj atakoj en la suda parto de la lando mortigis dek kvar homojn kaj vundis almenaŭ tridek sep aliajn. Inter la viktimoj estas du virinoj kaj du infanoj. Ĉi tiu perforto okazas kvankam pafhaltigo inter Israelo kaj Hezbolo estis starigita la deksesan de aprilo kaj antaŭ nelonge plilongigita ĝis meze de majo.

La israela armeo faris plurajn aeratakojn ĉirkaŭ la urboj Tiro kaj Nabatije. En la vilaĝo Zawtar al-Sharqiyah, israela atako tute detruis moskeon kaj alian religian konstruaĵon. Aliaj atakoj estis raportitaj en vilaĝoj kiel Kfar Tibnit kaj Nabatieh al-Fawqa. La israela armeo ordonis al loĝantoj de sep pliaj urboj en suda Libano evakui siajn hejmojn. Israelaj trupoj nun agas en zono, kiun ili nomas la flava linio; ĝi estas dek kilometrojn profunda strio laŭlonge de la limo, kien libanaj loĝantoj ne rajtas reveni.

Ankaŭ la israela armeo suferis perdojn. Ili konfirmis, ke unu soldato estis mortigita dum batalado en suda Libano, kaj ses aliaj estis vunditaj, el kiuj kvar estas en severa stato. La israela ĉefministro, Benjamin Netanyahu, defendis la atakojn kaj diris, ke la armeo vigle celas Hezbolon. Li akuzis la grupon pri malobservoj, kiuj laŭ li praktike detruas la pafhaltigon.

Hezbolo respondis per asertoj, ke ili faris kvar apartajn operacojn per dronoj kontraŭ israelaj fortoj. Ili raportis, ke ili trafis Merkava-tankon per du dronoj kaj atakis israelan unuon, kiu provis evakui vunditojn. Hezbolo deklaris, ke ili ne plu fidos al diplomatio, kiun ili nomis neefika, nek al la libana registaro por protekti la landon. Ili promesis daŭrigi la bataladon tiel longe, kiel Israelo daŭre malobeas la pafhaltigon. Ekde la komenco de la milito en marto, la perforto en Libano jam kaŭzis la morton de pli ol du mil kvincent homoj, inkluzive de cent sesdek kvin infanoj kaj naŭdek unu sanlaboristoj.

Militistaj grupoj en Malio faris grandskalan kaj tute kunordigitan atakon, kiu skuis la tutan landon. La grupo jo no i mo, kiu estas ligita al Al-Kaida, kunlaboris kun la separatisma grupo fo lo a por ataki plurajn urbojn samtempe, inkluzive de la ĉefurbo Bamako. Ĉi tiu nivelo de kunlaboro inter la islamistoj kaj la tuaregaj ribeluloj estas priskribita de fakuloj kiel senprecedenca.

En Bamako, pezaj pafoj kaj eksplodoj aŭdiĝis frue matene apud registaraj oficejoj kaj militaj bazoj. La internacia flughaveno Modibo Keïta estis atakita, kio devigis la aŭtoritatojn nuligi ĉiujn flugojn. En la proksima urbo Kati, la ĉefa milita bazo ankaŭ estis atakita. La malia registaro konfirmis la morton de la ministro pri defendo kaj estro de la armeo, generalo Sadio Camara. Li estis vundita kiam aŭtobombo kaj armitaj viroj atakis lian loĝejon, kaj li poste mortis en la hospitalo. La registara proparolanto, generalo Issa Ousmane Coulibaly, sciigis pri la morto per la ŝtata televido.

La ribeluloj asertas, ke ili nun havas plenan kontrolon de la urbo Mopti kaj ke ili kaptis la nordan urbon Kidal. La fo lo a asertis, ke ili ankaŭ konkeris militajn poziciojn en Gao. Kvankam la malia armeo deklaris, ke la situacio estas sub kontrolo kaj ke ili repelis la atakojn mortigante centojn da ribeluloj, pafado daŭris en Kidal eĉ hodiaŭ. La guberniestro de la distrikto de Bamako, Abdoulaye Coulibaly, starigis elirmalpermeson de la naŭa horo vespere ĝis la sesa horo matene por la venontaj tri tagoj.

Malio estas regata de milita junto ekde kiam generalo Assimi Goïta prenis la potencon per puĉo en du mil dudek. En la lastaj jaroj, la lando forpelis eŭropajn kaj u no trupojn, kaj anstataŭe fidis al rusaj solduloj de la tiel nomata Afrika Korpuso. Tamen, analizistoj diras, ke ĉi tiuj atakoj estas granda malvenko por la rusaj fortoj, kiuj tute ne sciis pri la planoj de la ribeluloj. La ĝenerala sekretario de la u no, António Guterres, kaj la regiona organizo e tso o vo a so kondamnis la perforton kaj petis internacian kunlaboron por batali kontraŭ la kreskanta minaco de ekstremismo en la Sahelo.