Bu bölümde yalan söylemeyi nörobilim bakışıyla ele alıyoruz.

Yanıt aradığımız sorular:

• İnsanlar günde ortalama kaç kez yalan söyler?
• Yalan söylemek sadece insana özgü bir beceri mi?
• Çocuklar yalan söylemeyi kaç yaşında öğreniyor?
• Cezalandırıcı yetiştirme tarzı dürüst çocuklar mı, yoksa daha iyi yalancılar mı yetiştiriyor?
• Yalan söylerken beynimizde tam olarak neler oluyor?
• Beynimiz tekrarlanan yalanlara alışıyor mu?
• Bedensel ipuçlarına bakarak yalan tespit etmek gerçekten mümkün mü?

İçerik

(00:00) Günde kaç yalan söylüyoruz?

(02:07) Hayvanlarda yalan ve Makyavelist Zeka

(05:33) Çocuklarda yalanın gelişimi

(08:11) Yalanın bilişsel maliyeti ve beyin bölgeleri

(11:08) Beyin sahteciliğe nasıl alışıyor?

(13:53) Othello hatası ve poligrafın güvenilirliği

Kaynaklar

Wheeler, B. C. (2009). Monkeys crying wolf? Tufted capuchin monkeys use anti-predator calls to usurp resources from conspecifics. Proceedings of the Royal Society B, 276(1669), 3013-3018.

Byrne, R. W., & Whiten, A. (Eds.) (1988). Machiavellian Intelligence: Social Expertise and the Evolution of Intellect in Monkeys, Apes, and Humans. Oxford University Press.

Dunbar, R. (1996). Grooming, Gossip, and the Evolution of Language. Harvard University Press.

Talwar, V., & Lee, K. (2011). A punitive environment fosters children's dishonesty: A natural experiment. Child Development, 82(6), 1751-1758.

Talwar, V., & Lee, K. (2002). Development of lying to conceal a transgression: Children's control of expressive behaviour during verbal deception. International Journal of Behavioral Development, 26(5), 436-444.

Garrett, N., Lazzaro, S. C., Ariely, D., & Sharot, T. (2016). The brain adapts to dishonesty. Nature Neuroscience, 19(12), 1727-1732.

Tavris, C., & Aronson, E. (2007). Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts.

Machiavelli, N. Prens (Türkçe çeviri).

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, iki yıldır konuştuğumuz tüm meselelerin arkasında duran büyük soruyu doğrudan ele alıyoruz: Hayatın bir anlamı var mı?

İçerik

(00:00) Giriş: Elli bölüm, bir soru
(01:36) İki uyarı
(02:43) Albert Camus
(06:28) Sisifos ve absürt
(08:29) Üç seçenek ve isyan
(09:29) Felsefi mi, depresif mi?
(10:35) Hayat boş, Kerem Yılmazer ve Camus
(12:38) Elli bölüm ve Sisifos ritüeli

Kaynaklar

Albert Camus — Sisifos Söyleni (çev. Tahsin Yücel, Can Yayınları)

Albert Camus — Stanford Encyclopedia of Philosophy

Olivier Todd — Albert Camus: A Life (Camus biyografisi)

Homeros — İlyada, 6. Kitap

Steger, M. F., Frazier, P., Oishi, S., & Kaler, M. (2006). The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the presence of and search for meaning in life. Journal of Counseling Psychology, 53(1), 80–93.

Kerem Yılmazer - Hayat Boş (1976, Söz: Ülkü Aker)

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Mary Ainsworth'ün "yabancı durum deneyi" bağlanma stillerini tanımlayan en ünlü çalışmalardan biri. Ama 20 dakikalık bir laboratuvar gözlemiyle bir bebeğin bağlanma stilini belirlemek ne kadar güvenilir? Bu bölümde bağlanma stillerinin nasıl keşfedildiğini, Ainsworth'ün hayat hikayesini ve bu kuramın gerçek dünyayı ne kadar yansıttığını sorguluyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş

(00:38) Mary Ainsworth'ün hayat hikayesi: Kanada ordusundan Uganda'ya

(03:41) Baltimore çalışması ve yabancı durum deneyi

(04:32) Üç bağlanma stili: güvenli, kaçıngan ve kaygılı-kararsız

(07:19) Metodolojik eleştiriler: 20 dakikalık test yeterli mi?

(08:28) Gözlemci etkisi ve ailelerin perspektifi

(09:30) Örneklem seçimi ve kültürel kör nokta

(10:33) Mizaç, anneleri suçlama ve "buzdolabı anne" kavramı

(12:14) Kategorik yaklaşımın sınırları

(13:33) Bağlanma stili değişir mi?

Kaynaklar

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E. & Wall, S. — Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation (1978)

Belsky, J. & Rovine, M. — Temperament and Attachment Security in the Strange Situation: An Empirical Rapprochement (1987)

Van den Boom, D. C. — The Influence of Temperament and Mothering on Attachment and Exploration (1994)

Fraley, R. C. — Attachment Stability From Infancy to Adulthood: Meta-Analysis and Dynamic Modeling of Developmental Mechanisms (2002)

Fraley, R. C. & Spieker, S. J. — Are Infant Attachment Patterns Continuously or Categorically Distributed? (2003)

Bettelheim, B. — The Empty Fortress: Infantile Autism and the Birth of the Self (1967)

Rimland, B. — Infantile Autism: The Syndrome and Its Implications for a Neural Theory of Behavior (1964)

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Yeni doğmuş bir bebek birkaç gün içinde annesinin kokusunu diğer tüm kadınlardan ayırt edebiliyor ama bunu bilinçli olarak yapmıyor.  Bağlanma, farkında bile olmadan beynimize kazınan bu tür izlerle başlıyor.  Bu bölümde bağlanma kuramının sancılı doğumunu ve bir bebeğin annesine bağlanırken beyninde neler olup bittiğini konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Bowlby'nin 1957 sunumu ve psikanalitik dünyanın tepkisi
(03:22) Harlow'un tel anne — kumaş anne deneyi
(04:59) Maymun Punch'ın hikayesi
(06:28) Örtük bellek, açık bellek ve bebeğin hipokampusu
(08:09) Kokunun bağlanmadaki yeri ve noradrenalin
(08:43) Kötü olaylardan iyi anılar
(10:11) Bağlanma şemaları nasıl oluşur?
(11:46) Klein'a neden dargınım?

Kaynaklar

Bowlby, J. (1958). The Nature of the Child's Tie to His Mother. International Journal of Psycho-Analysis, 39, 350–373.

Harlow, H. F. (1958). The Nature of Love. American Psychologist, 13, 573–685. 

Van der Horst, F. C. P., LeRoy, H. A., & Van der Veer, R. (2008). "When Strangers Meet": John Bowlby and Harry Harlow on Attachment Behavior. Integrative Psychological and Behavioral Science, 42(4), 370–388.

Sullivan, R. M., Landers, M., Yeaman, B., & Wilson, D. A. (2000). Good Memories of Bad Events in Infancy. Nature, 407, 38–39.

Tottenham, N., & Vannucci, A. (2025). Attachment as Prediction: Insights From Cognitive and Developmental Neuroscience. Current Directions in Psychological Science, 34(3), 195–206.

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sabah alarmı çaldığında kendinizi dinlenmiş hissediyor musunuz? Çoğu kişi hissetmiyor. Bu bölümde kronik yorgunluğun önemli nedenlerinden biri olan iyi uyuyamamayı ele alıyoruz. 

Vücudumuzun iç saati nasıl çalışıyor?
Kronotip farklılıkları neden önemli?
Uyku borcu nasıl birikiyor?
Gündüzden intikam almak için uykudan çalma döngüsü nelere yol açıyor?

İçerik

(00:00) Giriş: Neden herkes yorgun?
(00:52) Vücudumuzun duvar saati: Hipotalamus ve sirkadiyen ritim
(02:45) Kronotip, genetik ve sosyal jet lag
(06:21) Uyku borcu: Sessizce biriken bedel
(09:41) Gündüzden intikam almak: Uyku erteleme döngüsü
(11:21) Peki ne yapalım? Ekranlar, kronotip ve sabit uyanma saati
(13:39) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Cumulative Cost of Additional Wakefulness: Dose-Response Effects on Neurobehavioral Functions and Sleep Physiology From Chronic Sleep Restriction and Total Sleep Deprivation — Van Dongen ve ark. (2003)

Chronotype, Cognitive Abilities, and Academic Achievement: A Meta-Analytic Investigation — Preckel ve ark. (2011)

Impact of Sleep Duration on Executive Function and Brain Structure — Tai ve ark. (2022)

How Smart Is It to Go to Bed with the Phone? The Impact of Short-Wavelength Light and Affective States on Sleep and Circadian Rhythms — Schmid ve ark. (2021)

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde güç dinamiklerinin psikolojisini ele alıyoruz. Güç ağlarının nasıl kurulduğunu ve bu ağların dışına çıkmanın neden bu kadar zor olduğunu inceliyoruz.

İçerik

(00:00) Giriş ve güç kavramı 
(00:52) French ve Raven: gücün altı kaynağı 
(01:54) Güç ağları ve Epstein vakası 
(03:16) Prestijin çekim gücü ve ait olma ihtiyacı 
(05:23) Karşılıklılık normu ve bağlanma 
(06:08) Sadakat, ödünler ve seçim piramidi 
(07:26) İçeride kilitlenme
(09:48) Güç merkezindeki kişiler: kibir ve inhibisyon kaybı 
(10:53) Kurabiye deneyi 
(11:49) Özet: güç ağlarının üç aşaması

Kaynaklar

The Bases of Social Power

The Norm of Reciprocity: A Preliminary Statement

Power, Approach, and Inhibition

Power: Why Some People Have It and Others Don't

Mistakes Were Made (But Not by Me): Why We Justify Foolish Beliefs, Bad Decisions, and Hurtful Acts

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

“Suça sürüklenme” denen şey nedir? Suç oranları neden ve nasıl artar?  Bu bölümde gen–çevre tartışmasını, “suça sürüklenen çocuk” kavramının neden öne çıktığını ve suçun arkasındaki biyolojik, ailevi ve toplumsal etkenlerin nasıl iç içe geçtiğini konuşuyoruz.

İçerik

 (00:00) Giriş ve "Suça sürüklenen çocuk" kavramı.
 (02:16) Genetik açıklamalar: neyi açıklar, neyi açıklamaz?
 (05:05) Suç geni var mı? Genetik yüzde kaç etkili?
 (11:28) Toplumsal zemin: yoksulluk, adaletsizlik, kültür
 (13:15) Akran etkisi ve ergenlik beyni
 (13:45) Aile: denetim, sınır ve görünmez koruma
 (15:15) Kendi görüşlerim: suça sürüklenen çocuk ve ceza ehliyeti

Kaynaklar

Genetics and Crime: Integrating New Genomic Discoveries Into Psychological Research About Antisocial Behavior

Role of genotype in the cycle of violence in maltreated children

Lombroso's Controversial Legacy at the Interface of Forensic Psychiatry and Odontology

Prefrontal structural and functional brain imaging findings in antisocial, violent, and psychopathic individuals: A meta-analysis

Impact of social factors responsible for Juvenile delinquency – A literature review

The 47,XYY syndrome, 50 years of certainties and doubts: A systematic review

Does digit ratio (2D:4D) predict penile length?

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde ertelemeciliğin altında yatan nedenleri ve çözüm önerilerini ele alıyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve erteleme örnekleri
(01:26) Dopamin ve harekete geçme
(02:44) Ödül – ceza döngüsü ve son dakika etkisi
(04:45) Mükemmeliyetçilik ve verimlilik yanılgısı
(05:40) Duygu düzenleme, dikkat ve erteleme
(08:19) Alt beyin – üst beyin çatışması
(11:05) Gelecekteki ben, uykudan çalmak ve erteleme döngüsü
(12:55) Çözüm önerileri ve sonuç

Kaynaklar

Basic behavioral processes involved in procrastination

The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure

Interventions to reduce academic procrastination: A systematic review

 Procrastination and the priority of short-term mood regulation

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sevmek, çalışmak ve gülmek ruhsal sağlık ve iyi yaşamın en temel yapı taşları arasında yer alıyor. Bu bölümde Freud’un “sevmek ve çalışmak” vurgusundan yola çıkıp, modern psikolojinin önemli çerçevelerinden öz belirlenim teorisiyle bu fikri yeniden ele alıyoruz. Çalışmanın bizi nasıl gerçekliğe bağladığını, sevmenin neden sadece rahatlatmak değil canlandırmak olduğunu ve mizahın neden en olgun savunma düzeneklerinden biri sayıldığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Çalışmak, sevmek ve ruhsal sağlık
(00:50) Savunma düzenekleri, çalışmak ve sevmek
(02:34) Öz belirlenim teorisi: Özerklik, yeterlik ve ilişkiler
(04:58) Sevmek ne işe yarar? Anlam ve bağ kurma
(06:36) Mizahın iyileştirici gücü
(09:02) Birlikte gülmek: Sosyal bağ, beden ve beyin
(12:04) Mizah, dayanıklılık ve trajik iyimserlik

Kaynaklar

Laughter and its role in the evolution of human social bonding

The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory

Sense of Humor, Stable Affect, and Psychological Well-Being

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

İnsan belleği kusursuz bir kayıt cihazı gibi çalışmaz, son derece güçlü ama yanılmaya açıktır. Bu bölümde belleğin neden bir kamera gibi değil, anlam ve çağrışımlar üzerinden çalışan bir sistem olduğunu; yanlış anıların, eksik kayıtların ve unutmanın aslında nasıl ortaya çıktığını konuşuyoruz. 

İçerik

(00:00) Giriş ve DRM deneyi
(02:01) Örtük bellek ve açık bellek
(03:02) Epizodik ve semantik bellek
(05:15) Anıların parçalara ayrılarak kaydedilmesi
(06:52) Enerji tasarrufu ve belleğin verimlilik stratejileri
(09:15) Unutmak bir kusur mu, zorunluluk mu?
(11:10) Travmatik anılar neden silinmez?
(13:58) Uykunun bellek ve duygu düzenleme üzerine etkileri
(14:50) Özet ve kapanış

Kaynaklar

The Deese-Roediger-McDermott (DRM) Task: A Simple Cognitive Paradigm to Investigate False Memories in the Laboratory

A theory of hippocampal function: New developments

Remembering: An Activity of Mind and Brain

Forgetting as a form of adaptive engram cell plasticity

İletişim

[email protected]

https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠