OLEJ W GŁOWIE | Psychologia, Kultura i Mechanizmy

Czy da się wygrać życie w dziesięciu trikach z rolki? Algorytm podsunął mi listę porad, sztuczna inteligencja miała ułożyć z niej scenariusz, a ja w trakcie nagrania przyłapałem się na tym, że każda rada mówi właściwie to samo: rób to tak, jakby ktoś patrzył. Odcinek bez scenariusza (a raczej ze scenariuszem, który był do bani), za to z pomyślunkiem.

Łączymy kropki pomiędzy:– myciem zębów „jakby patrzył dentysta” a samopoczuciem,– słowem „crush”, którego nie da się przetłumaczyć, a polszczyzną w czasach „transformacji”,– filmem o Twoim życiu a pytaniem, w jakim byłby gatunku,– Wittgensteinem a tym, jak władamy słowem,– schodami ruchomymi, paraliżem decyzyjnym i metamodernizmem.

Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]

Instagram: olej.w.glowie.

Czy winę można odziedziczyć po ojcu? A jeśli nie po ojcu, to po rodzinie, narodzie, partii? W rozmowie Wojciecha Cejrowskiego z Kubą Wojewódzkim to pytanie wraca raz po raz: w języku antropologii, Biblii i historii Polski.

Rozbieram tę debatę na mechanizmy: etykietowanie, ideologię i winę przenoszoną z pokolenia na pokolenie. Bez ogłaszania zwycięzcy.

Łączymy kropki pomiędzy:

• etykietą, która załatwia za rozmówcę cały argument („resortowe dziecko”, „czerwony”, „tęczowy”, „niemieckie medium”),
• „winą dziedziczoną” i pytaniem, czy dziecko odpowiada za to, kim był jego ojciec,
• wrogiem w woreczku, czyli sposobem, w jaki ideologia sortuje ludzi po kolorze, orientacji i kapitale zagranicznym,
• Wołyniem, Jedwabnem i argumentami dobieranymi do z góry przyjętej tezy,
• mediami, spektaklem i pytaniem, czy słuchamy rozmowy, czy jesteśmy produktem.

Na końcu odwracam kierunek: co dzieje się we mnie, kiedy ktoś tak mnie drażni?

Bądźmy w kontakcie! 👇
Kontakt: [email protected]
Instagram: olej.w.glowie

Czy romantyzm zabija człowieka, czy tylko nie zostawia w nim miejsca na nic innego? A jeśli Wokulski oddał wszystko, to czy się poświęcił, czy po prostu zaangażował?

Wracam do Lalki Bolesława Prusa po seansie kinowej ekranizacji Macieja Kawalskiego, w czasie gdy Netflix przypomniał Polsce o Wokulskim. Mam notatki z jednego wieczoru i kilka pytań, na które ten odcinek nie ma gotowych odpowiedzi (ja też nie).

Łączymy kropki pomiędzy:

• Wokulskim, który żyje w dwóch epokach naraz: romantyzm ma w biografii, pozytywizm w księgach rachunkowych
• arystokracją, która ma majątek, wykształcenie i nazwisko, ale nie ma napędu, oraz Ochockim, który marzy o maszynie latającej, a z codziennością nie ma nic wspólnego
• troską i wielkim gestem, czyli dlaczego niespodzianka na rocznicę jest łatwiejsza niż trzy lata rozładowywania zmywarki bez komentarza
• zauroczeniem i zamroczeniem, czyli Rzeckim, Frommem i Kierkegaardem w jednej rozmowie o miłości
• kurą, świnią i Izabelą Łęcką: poświęceniem, zaangażowaniem i miłością, która potrafi powiedzieć „nie zatrzymam cię"

Bądźmy w kontakcie! 👇
Kontakt: [email protected]
Instagram: olej.w.glowie

Kiedyś pytało się: „Czy mógłbyś wynieść śmieci?". Dziś: „Czy chciałbyś?". Jedno słowo, a obowiązek staje się kwestią nastroju, i to nie tylko wobec innych, ale też wobec samego siebie.

W tym odcinku komentuję wybrane wątki z rozmowy z prof. Marcinem Matczakiem: skąd wzięła się nasza podejrzliwość wobec norm i autorytetów, dlaczego postanowienia się nie trzymają i co zostaje, kiedy zdejmiemy z siebie wszystkie role. A jeśli normy nie są przeszkodą dla wolności, tylko jej warunkiem?

Łączymy kropki pomiędzy:

• „mógłbyś" a „chciałbyś", czyli jak obowiązek stał się kwestią ochoty
• celomanią a Viktorem Franklem i wieczną teraźniejszością Byung-Chul Hana
• eksperymentem Milgrama, Nietzschem i influencerem, który zajął miejsce autorytetu
• autentycznością a cebulą ze Shreka: co zostaje po zdjęciu wszystkich ról
• regułą benedyktyńską a poradą „wstawaj o 4:00", czyli systemem a pojedynczą normą

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: ⁠[email protected]⁠

Instagram: ⁠olej.w.glowie⁠

Kiedy prosisz ChatGPT o napisanie trudnego maila, co tak naprawdę robisz? I — pytanie znacznie mniej wygodne — co przez to robisz ze sobą?

Ten odcinek wyrósł z kursu „Human agency and responsibility in the age of creative machines", w którym brałem udział na uniwersyteckim szkoleniu w Alicante. Punktem wyjścia są dwa łacińskie słowa: facere, czyli wytwarzać, oraz agere, czyli działać i stawać się kimś przez to, co się robi. Prawie cała dzisiejsza rozmowa o sztucznej inteligencji toczy się po stronie facere — czy wynik jest dobry, szybki, tańszy. Pytam, co dzieje się po drugiej stronie, po stronie wprawy, charakteru i osądu, których nie da się wygenerować.

Łączymy kropki pomiędzy:

• łacińskim rozróżnieniem agere i facere a różnicą między gotowym produktem a procesem, który nas kształtuje,
• rzemieślnikiem po tysiącu stołów a kimś, kto tysiąc razy kliknął „generuj",
• badaniem Microsoft Research i Carnegie Mellon na 319 pracownikach wiedzy a zależnością: im większe zaufanie do AI, tym mniej krytycznego myślenia,
• zjawiskiem automation bias a tym, dlaczego nie sprawdzamy odpowiedzi, które brzmią kompetentnie,
• GPS-em, kalkulatorem i autokorektą a pytaniem, czy osąd moralny też można oddać jak orientację w terenie,
• pojęciem moral deskilling Shannon Vallor a bronią autonomiczną, cyfrową wielozadaniowością i robotami opiekuńczymi,
• dylematem dwóch samochodów autonomicznych a badaniem „The Social Dilemma of Autonomous Vehicles" i eksperymentem Moral Machine,
• algorytmami banku, rekrutacji i ubezpieczyciela a decyzją, za którą nie stoi już żaden człowiek,
• pytaniem firmy Anthropic o ludzkie spełnienie w świecie, w którym maszyna wykona większość wartościowej ekonomicznie pracy, a powrotem do sokratejskiej ciekawości.

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: [email protected]

Instagram: olej.w.glowie

Czy kiedykolwiek złapałeś się na tym, że sięgasz po kolejną tabliczkę czekolady nie z głodu, tylko dlatego, że coś w środku domaga się natychmiastowego znieczulenia? A czy w rozmowie z bliskimi zdarza Ci się czekać nie na to, co powiedzą, tylko na przerwę, w której wreszcie powiesz coś o sobie?

Ten odcinek nagrałem w drodze, schodząc nocą ze wzgórza Santa Bárbara w hiszpańskim Alicante, gdzie byłem na uniwersyteckim szkoleniu ze sztucznej inteligencji. Punktem wyjścia jest jedno zdanie, które usłyszałem tam kilka dni wcześniej od dziewiętnastoletniej Estonki: „Jestem zbyt szczęśliwa, by jeść słodycze". Proste, a odsłania mechanizm, o którym większość z nas nie chce rozmawiać — jedzenie emocjonalne, układ nagrody, dopaminę i nierozpoznane przez lata ADHD.

Łączymy kropki pomiędzy:

• dwiema tabliczkami czekolady dziennie w liceum a neurobiologią układu nagrody i ADHD,
• jedzeniem emocjonalnym a regulowaniem lęku, smutku i poczucia samotności,
• „narcyzmem konwersacyjnym" twórców a biologiczną regułą dwojga uszu i jednych ust,
• dumą z bycia Polakiem a niezręcznością wypowiedzenia tego na głos w międzynarodowym gronie,
• sztuką promptowania modeli językowych a tezą Wittgensteina, że granice mojego języka są granicami mojego świata,
• filmem, który broni się bez dźwięku, a prawdą o człowieku, która nie mieści się w słowach.

Bądźmy w kontakcie! 👇Kontakt: [email protected]Instagram: olej.w.glowie

Czy algorytm naprawdę cię rozumie, czy po prostu stał się najdoskonalszym pochlebcą w historii ludzkości? Zamiast konfrontować się z trudną prawdą w relacjach z ludźmi, coraz częściej uciekamy do cyfrowej wyroczni, która nigdy nie ocenia, zawsze przytakuje i bezwzględnie utwierdza nas we własnych złudzeniach.

Łączymy kropki pomiędzy:

• zjawiskiem AI sycophancy a naszą podświadomą potrzebą unikania odrzucenia i krytyki,

• historyczną ewolucją autorytetów według Yuvala Noaha Harariego – od kapłanów i szamanów, przez terapeutów, aż po bezduszne modele językowe,

• antropomorfizacją technologii a lękiem młodych dorosłych przed wchodzeniem w ryzykowne, wymagające relacje międzyludzkie,

• konstruowaniem promptów jako testem samopoznania: dlaczego precyzja pytania obnaża to, czego w sobie nie przepracowaliśmy,

• sokratejską mądrością a zanikającą w kulturze natychmiastowych odpowiedzi zdolnością do tolerowania własnej niewiedzy.

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠wo⁠⁠[email protected]⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

Instagram: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠olej.w.glowie⁠

Czekasz na idealne warunki, lepszy moment i gwarancję, że nikt cię nie oceni? Bezpieczeństwo jest wygodnym portem, ale woda stojąca w miejscu w końcu zamienia się w bagno.

W tym odcinku dekonstruujemy iluzję strefy komfortu, sprawdzamy, dlaczego za każdą próbę zatrzymania życia płacimy własną tożsamością i dlaczego kalkulacja zysków rzadko idzie w parze z poczuciem sensu.

Łączymy kropki pomiędzy:

• różnicą między strachem a lękiem – i dlaczego odwaga nie wymaga braku obaw,

• pułapką bezpiecznego portu a syndromem odraczanego życia („poczekam, aż urosną mi skrzydła”),

• metaforą stabilizacji motyla – co tracisz, gdy wybierasz nienaruszalny spokój,

• rozróżnieniem Władysława Bartoszewskiego: dlaczego to, co najbardziej warto zrobić, rzadko przynosi natychmiastowy zysk,

• społecznym lękiem przed byciem posądzonym o „lizusostwo” a mocą autentycznej wdzięczności.

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠wo[email protected]⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

Instagram: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠olej.w.glowie⁠

Czy potrafisz kochać kogoś tak dojrzale, by kibicować jego odejściu? Największym błędem, jaki popełniamy w relacjach – zarówno wychowując dzieci, jak i budując związki – jest mylenie troski z posiadaniem na własność.

W tym odcinku dekonstruujemy mit rodzicielskiej kontroli i przyglądamy się największemu paradoksowi wychowania: prawdziwym sukcesem relacji jest moment, w którym druga strona staje się w pełni samowystarczalna. Sprawdzamy, jak budować bezpieczne korzenie, nie podcinając skrzydeł, dlaczego „programowanie” człowieka rodzi opór oraz co poezja Khalila Gibrana i psychologia przywiązania mówią nam o sztuce bezwarunkowego odpuszczania.

Łączymy kropki pomiędzy:

• Poezją Khalila Gibrana („Twoje dzieci nie są twoimi dziećmi”) a psychologiczną potrzebą autonomii

• Metaforą korzeni i skrzydeł Jacka Walkiewicza w kontekście teorii bezpiecznej bazy Johna Bowlby’ego

• Tresurą i posłuszeństwem a budowaniem podmiotowej relacji opartej na ciekawości (analiza przypadku mycia zębów)

• Paradoksem dojrzałego rodzicielstwa: dlaczego najlepszy rodzic to ten, który staje się „zbędny”

• Lękiem przed stratą, żałobą i odwagą do powiedzenia bliskiej osobie: „Po prostu idź”

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠[email protected]⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

Instagram: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠olej.w.glowie

Czy popełnienie błędu automatycznie czyni Cię mądrzejszym człowiekiem? Prawda jest brutalna: porażka bez autorefleksji nie uczy niczego poza lękiem przed kolejnym działaniem.

W tym odcinku dekonstruujemy mit samorozwoju i sprawdzamy, dlaczego tak panicznie boimy się rys na własnym wizerunku. Przyglądamy się temu, jak słowa usłyszane w dzieciństwie kształtują nasz lęk przed kompromitacją, dlaczego potrzebujemy „świadka” naszych potknięć oraz jak japońska sztuka naprawiania porcelany złotem może uratować Twoją samoocenę.

Łączymy kropki pomiędzy:

• Mitem „nauki na błędach” a psychologiczną pułapką syndromu ofiary

• Badaniami nad Growth Mindset: dlaczego chwalenie za wrodzoną inteligencję blokuje rozwój

• Spowiedzią, psychoterapią i potrzebą bezpiecznego zwerbalizowania wstydu

• Porysowanym monitorem Tomasza Raczka a japońską filozofią Kintsugi i Wabi-sabi

• Myślą Viktora Frankla o tym, że to nie wydarzenia nas definiują, lecz nasza odpowiedź na nie

Bądźmy w kontakcie! 👇

Kontakt: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠[email protected]⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠

Instagram: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠olej.w.glowie