ORF Roma Podcast

I Roma VHS ando decemberi lakero 25-berschengero jubilejum mulatintscha. Akardo ulo use jek mulatintschago ando Pradimo Kher Erba (OHO). Adaj jek paldikipe dija. I muschika uso jubilejumiskero mulatintschago kertscha o Ferry Janoska taj i Melinda Stoika.

Amen papal upro jomakero rodipe palo naschade Romengere sidlungtscha le Burgenlandistar amen das. Akan Gols, ando becirk Neusiedl am See, kher rodijam. Andi gemajnde jek tikni Romengeri sidlung delahi, savi ando nacijonalsocijalismus pujsti tschiti uli. O Fritz Radlspäck andar Gols phukal ando vakeripe la duga na phukada historijatar le gavestar.

O austritiko khetanipe le politischi sikadipeske (ÖGPB) butvar ando bersch o „politischi-literarischi kvartet“ kerel. Ando novemberi ada formato, erschtivar andi biblijoteka la AK-atar Erba le tematischi pharipeskere punktoha „Roma“ tel likerdo ulo. Roma taj Romnja khetan gadschenca pedar schtar politischi kenvi, save la flogoskera grupnatar vaj pedar i flogoskeri grupn pisim ule, vakerde.

O papruschengero nevipe le farajnistar Romano Centro ando decemberi ando 100to ardipe, ari alo. Ando juni 1993 i premijera sina: Ande oja cajt, erschtivar o papruschengero nevipe le duj berscha angloda kerde farajnistar, ari alo. Ando dschijakana 99 publikacijontscha, but pisimaschkiji taj pisimaschtscha, mindenfelitike tematschenge vidminde pumen.

Telal o anav „O genocid upro Roma taj Sinti maschkar o nacijonalsocijalismus“ o „Centrali seminar“ ando bersch 2024 ande Schlaining tel likerdo ulo. Andphandlo ando berschengero pharipeskero punkto la organisacijatar ERINNERN:AT taj khetan organisirim le farajniha Roma-Service taj la Pedagogischi Utscha Ischkolaha Burgenland, buteder sar 100 meschtertscha taj meschterkiji uso bajder sikadipe use sina.

O tradicijoneli Roma advent ando Pradimo Kher Erba, te ada bersch papal igen schukar sina. Le adventiskere mulatintschagoha, i kultura taj i tschib le Romendar upre likerdi taj le pradipeske sikadi te ol. Jek barikano than adaj i mindenfelitiki muschika, i literatura taj i kulinarik ande len, save le kherodaschtschenge adale kiratiske sikade ule.

Taj ada te le rumenitike Romengere khetanipeske andi Austrija genel. Obste pekiptscha vaj avre guliptscha – andi boschitschani cajt i kojnha oficijeli uso boschitschano pekartschago ol. Ando vodschikano hango taj but anglutna vojaha, la Romnjaha Irina Bellio, vanilejakere schinga palo koja le rumenitike Romendar taj Romnjendar pekas.

Ande amari sendungakeri rik „Naschade Romengere sidlungtscha le Burgenlandistar“, akan le gaveha Gruna donde amen bescharas. Ando gav jek falato la gemajndejatar Mariasdorf hi. Adaj agun valami 200 Romnja taj Roma dschivnahi. O reporteri Adi Gussak upro jomakero rodipe pe kertscha te dikel, so andar odola manuscha ulo.

I Roma redakcijona le ORF-istar Burgenland, ada bersch i serija „Romengere papruschengere neviptscha andi Austrija“ kesdintscha. Ando sikavipeskero redo, hatek o cile Romengere papruschengere neviptscha, save andi Austrija del, angle terdscharde on. Akan o reporteri Adi Gussak o papruschengero nevipe „RomaCajtung“ la Roma VHS-atar Burgenland, aun peske dikel.

Ande Lackenbach ando maschkaripe le novemberistar o sako berschengero gondolipe le Romenge taj Sintijenge sina. But eseri manuscha maschkar o nacijengero rajipe ando afka akardo „Zigeunerengero uprelikeripeskero logeri“ Lackenbach ledschim ule. Butenge i lejcti schtacijona sina, angloda on ande avre logertscha ledschim taj murdarde ule. Fatretertscha taj fatreterkiji la politikatar taj Romengere organisacijendar uso gondolipeskero mulatintschago use sina.