پادکستِ سیالکتیک

اقتصاد از روزی شروع شد که انسان فهمید “کمبود” شوخی‌بردار نیست. از اسمیت و ریکاردو که دنبال قانون‌های پنهان بازار می‌گشتند، تا کینز که وسط بحران جهانی داد زد «دولت باید وارد بازی شود»، تا مکتب‌های مدرن که از داده، رفتار، روان‌شناسی و حتی تکامل برای فهم تصمیم‌گیری استفاده می‌کنند. مسیر اقتصاد همیشه پر از جنگ ایده‌ها بوده. این پادکست می‌خواد اون خط سیر پرتنش را باز کنه: از ریشه‌های فلسفی و اخلاقی اقتصاد تا نظریه‌های امروز که جهان را می‌چرخانند. اقتصاد، فقط پول نیست؛ داستان انتخاب‌های ماست در جهانی که هیچ‌وقت به اندازه آرزوهای‌مان منابع ندارد. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

جامعه‌شناسی حاصل تلاش نسلی از متفکران است که هرکدام بخشی از پازل شناخت انسان و جامعه را کامل کردند. از امیل دورکیم که نظم اجتماعی را در پیوند با وجدان جمعی دید، تا ماکس وبر که منطق کنش اجتماعی و عقلانیت مدرن را تحلیل کرد. از کارل مارکس که نابرابری و طبقه را محور تحلیل تاریخی قرار داد، تا هربرت اسپنسر که جامعه را همچون موجودی زنده می‌دید.در ادامه، زیمل با ظرافت روابط روزمره را کاوید، پارِتو و سورکین به چرخه‌های قدرت و فرهنگ پرداختند، و کولی و مید هویت انسان را در آینه‌ی تعاملات اجتماعی بازتعریف کردند. همچنین هریت مارتی‌نو و شارلوت پرکینز گیلمن از نخستین زنانی بودند که بی‌عدالتی جنسیتی را در ساختار جامعه افشا کردند.هر یک از این چهره‌ها، از کلاسیک تا مدرن، از نگاه فلسفی تا تجربی، درک ما از جامعه را از سطح ظاهر به عمق روابط، ساختارها و نیروهای پنهان کشاندند.
پوستر حاضر، ادای احترامی است به میراث فکری آنان؛ کسانی که به ما آموختند هیچ واقعیتی در جامعه «طبیعی» نیست — بلکه ساخته، بازتولید و گاه تحمیل می‌شود. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

بریم سراغ کتاب تاریخ سکسوآلیته نوشته میشل فوکو که در سه جلد منتشر شده
تاریخ جنسیت، جلد اول: اراده به دانستن - نقد فرضیه سرکوب جنسی، و معرفی "بیوپاور" به عنوان قدرت مثبت بر زندگی.
تاریخ جنسیت، جلد دوم: استفاده از لذت‌ها - بررسی اخلاق جنسی در یونان باستان و "سبک زندگی" اخلاقی.
تاریخ جنسیت، جلد سوم: مراقبت از خود - تحلیل تمرین‌های خودسازی در روم باستان، در مقابل اخلاق مسیحی مبتنی بر اعتراف. برای 
.
قبلش اینو بگم:
اگه دوست دارید اون پرونده ریشه‌های جهان امروز رو بشنوید لینک زیر رو دنبال کنید:
پادکست رادیو ماشینی و پرونده ریشه‌های جهان امروز
.لینک رسیدن به پادکست رادیو سیتکام:
رادیو سیتکام
لینک رسیدن به پادکست سیالکتیک
پادکست سیالکتیک.
لینک رسیدن به پادکست شب تاب
پادکست شب تاب
لینک رسیدن به پادکستِ نزدیکتر:
پادکستِ نزدیکتر
.

روان‌شناسی از جادو و فلسفه شروع شد؛ از جایی که آدم‌ها دنبال "روح" می‌گشتن.
بعد با ویلهلم وونت وارد آزمایشگاه شد، با فروید به ناخودآگاه سفر کرد، با واتسون و اسکینر وارد قفس موش‌ها شد، با مزلو و راجرز از آن بیرون آمد و به انسان نگاه کرد، و با پیاژه و بکه، مغز را دوباره کشف کرد.روان‌شناسی، در واقع تاریخ تلاش انسان برای شناخت خودش است — از درون تاریک ذهن تا مدارهای نورون‌ها.
هر مکتب، تلاشی بود برای پاسخ به این سؤال ساده و بی‌پایان:
«انسان چرا این‌طور فکر می‌کند؟ چرا این‌طور احساس می‌کند؟ و چرا گاهی نمی‌تواند خودش را بفهمد؟» برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

ما هنوز نمی‌دونیم چرا مغز باید هر شب چند ساعت از واقعیت جدا بشه و جهانی دیگر بسازه.
در واقع، با تمام پیشرفت‌های نوروساینس، خواب هنوز یکی از رازآلودترین پدیده‌های بیولوژیه.
تفسیر خواب، یکی از کهن‌ترین تلاش‌های انسان برای فهم ناخودآگاه و جهان درونی خویش است؛ مسیری که از اسطوره و جادو آغاز شد و امروز به عصب‌شناسی و روان‌کاوی رسیده است.
در تمدن‌های باستانی، خواب‌ها زبان خدایان محسوب می‌شدند. در بین‌النهرین و مصر باستان، خواب معبدی داشت؛ جایی که کاهنان برای تعبیر رؤیاهای مردم از نمادها و نشانه‌های الهی استفاده می‌کردند. یونانیان باستان نیز خواب را پیام آپولون یا آتنا می‌دانستند، و ارسطو نخستین کسی بود که کوشید تبیینی طبیعی و فیزیولوژیک از خواب ارائه دهد — او خواب را محصول حرکات درونی بدن و تبخیرهای ذهن می‌دانست.
در دوران قرون وسطی و مسیحیت اولیه، خواب به دو چهره تقسیم شد: خواب‌های الهی که از خدا می‌آمدند، و خواب‌های شیطانی که وسوسهٔ اهریمن بودند. این دوگانگی باعث شد قرن‌ها تفسیر خواب از عرصهٔ عقل به حوزهٔ ایمان تبعید شود.
اما در رنسانس و روشنگری، با رشد علم و فلسفه، رویکردهای تجربی دوباره سر برآوردند. فلاسفه‌ای چون دکارت و کانت، خواب را به عنوان بازتابی از ذهن و ادراک بررسی کردند، نه پیام آسمانی. تا این‌که در اوایل قرن بیستم، زیگموند فروید در کتاب تعبیر خواب انقلابی فکری به‌وجود آورد: او خواب را «شاهراه ناخودآگاه» نامید و آن را نه پیش‌گویی، بلکه تحقق نمادین امیال سرکوب‌شده دانست. پس از او، کارل یونگ مسیر را از فروید جدا کرد. یونگ خواب را عرصه‌ای از «ناخودآگاه جمعی» و «کهن‌الگوها» دانست — جایی که زبان جهانی اسطوره‌ها و روان انسان در هم می‌آمیزند.
در نیمهٔ دوم قرن بیستم، نگاه علمی-عصبی وارد میدان شد. کشف خواب رِم و امواج مغزی، نگاه تازه‌ای به نقش خواب در حافظه، یادگیری، و تنظیم هیجان‌ها داد. دانشمندان امروزی خواب را محصول تعامل میان قشر مغز، آمیگدالا و ساقهٔ مغز می‌دانند؛ نوعی «شبیه‌سازی ذهنی» برای تمرین بقا، حل مسئله و تخلیهٔ هیجانی.
امروزه، تفسیر خواب میان دو جهان معلق است:
یکی جهان روان‌کاوی و نمادشناسی، که خواب را ادامهٔ زندگی روانی و فرهنگی می‌داند و دیگری جهان نوروساینس و شناخت‌گرایی، که خواب را فرآیندی زیستی و شناختی برای تنظیم حافظه، هیجان و هویت می‌بیند. اما همچنان در هر دو سوی علم و اسطوره، خواب همان چیزی است که بود: آینه‌ای از اسرار انسان. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

آدلر نگاه کاملاً متفاوتی به عشق و زندگی داشت — نه رمانتیک، نه بدبینانه، بلکه اجتماعی و رشدمحور.
در نظر او، عشق و زندگی هر دو میدانی برای رشد «احساس تعلق» هستند، نه برای ارضای نیازهای شخصی.
🌱 ۱. عشق به‌مثابه تمرین همکاری
آدلر می‌گفت:
«عشق یعنی دو نفر تصمیم بگیرند با هم مشکلات زندگی را حل کنند.»
در دیدگاه او، عشق نه شور جنسی صرف است، نه احساساتی گذرا. بلکه یکی از سه «وظیفه اساسی زندگی» است (در کنار کار و دوستی).
کسی که در عشق رشد می‌کند، در اصل دارد یاد می‌گیرد چگونه انسان اجتماعی‌تر، مفیدتر و هم‌دل‌تر باشد.
او حتی عشق را نوعی «وظیفه‌ی اجتماعی» می‌دانست: تمرینی برای کنار گذاشتن خودمحوری و هماهنگ شدن با دیگری.
💞 ۲. عشق سالم یعنی رهایی از خودشیفتگی
در نظریه آدلر، ریشه‌ی بیشتر مشکلات روانی در احساس حقارت است — یعنی آن حس ناخودآگاهِ «من کافی نیستم».
وقتی این احساس به درستی جبران نشود، فرد یا به سلطه‌جویی و کنترل دیگری پناه می‌برد، یا به انزوا.
در روابط عاشقانه هم همین‌طور:
کسی که هنوز درگیر عقده‌ی حقارت است، نمی‌تواند عشق سالم داشته باشد چون هنوز اسیر نیاز به برتری است.
آدلر می‌گفت:
«عشق واقعی فقط از انسانی برمی‌آید که احساس برابری با دیگری دارد.»
🧭 ۳. عشق و زندگی هر دو در خدمت هدف نهایی‌اند
در فلسفه‌ی آدلر، انسان همیشه در حال حرکت به سمت یک هدف خیالی است — چیزی که خودش ساخته تا به زندگی معنا بدهد.
او این هدف را «سبک زندگی» می‌نامید.
بنابراین عشق یا شغل یا دوستیِ هرکس بازتاب همین هدف نهایی‌اند.
اگر هدف تو برتری‌جویی باشه، عشق میشه میدان رقابت.
اگر هدف تو تعلق و رشد باشه، عشق میشه ابزار تکامل.
پس کیفیت عشق، آیینه‌ی کیفیت درون انسانه.🫂 ۴. عشق یعنی گسترش “علاقه اجتماعی
این یکی از کلیدواژه‌های مهم آدلره.
او می‌گفت انسان سالم کسی است که در خودش حس «تعلق به بشریت» را پرورش داده.
یعنی حس کند بخشی از کل بزرگ‌تری است و برای بهبود زندگی دیگران هم مسئول است.
به‌همین خاطر یکی از جملات معروفش اینه:
«تنها عشق طبیعی، عشقی است که دیگران را نیز در بر می‌گیرد.»
عشق محدود به یک نفر، از نظر آدلر اگر انسان را از جامعه جدا کند، ناسالم است.
عشق سالم، تمرین همدلی جهانی است — نقطه‌ی اوج بلوغ روانی. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

اریش فروم یکی از عمیق‌ترین متفکران قرن بیستم بود؛ روان‌کاو، فیلسوف اجتماعی و انسان‌گرایی که سعی کرد بین روانکاوی فرویدی، فلسفه‌ی اگزیستانسیالیستی، و مارکسیسم انسان‌گرایانه پلی بزند. افکارش حول محور آزادی، عشق، و معنای انسان بودن می‌چرخند.
فروم برخلاف فروید معتقد بود که انسان صرفاً موجودی غریزی و جنسی نیست؛ بلکه موجودی آگاه از خودش، تنها، و جداافتاده از طبیعت است.
این آگاهی، در انسان «اضطراب هستی» ایجاد می‌کند؛ چون او می‌فهمد که فانی است، محدود است، و در جهانی بی‌معنا رها شده.
تمام تلاش انسان از دید فروم، پاسخی است به این احساس جدایی.
«انسان از لحظه‌ای که خودآگاه شد، از بهشت رانده شد.»
او عشق را راهِ انسان برای غلبه بر جدایی از جهان می‌داند:
«عشق تنها پاسخ عاقلانه و رضایت‌بخش به مسئله‌ی وجود انسان است.»
فروم عشق را به چند شکل تقسیم می‌کند:
عشق برادرانه: احساس همبستگی و احترام به انسان‌ها.
عشق مادرانه: مراقبت بی‌قید و شرط.
عشق شهوانی: میل به اتحاد جسمی و روحی.
عشق به خود: که به معنی خودشیفتگی نیست، بلکه احترام و مراقبت از خویشتن است.
عشق به خدا: نه به‌عنوان موجودی بیرونی، بلکه به‌عنوان وحدت با هستی.
عشق از نظر او عملی فعال است: «دادن» نه «گرفتن».
کسی که نمی‌تواند خودش را دوست بدارد، نمی‌تواند دیگری را هم دوست بدارد. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

ژاک لاکان، روانکاو فرانسوی، نظریه‌های پیچیده‌ای درباره عشق و طبیعت انسانی ارائه داد که ریشه در روانکاوی فرویدی دارد اما با تأکید بر زبان، ناخودآگاه و ساختارهای نمادین توسعه یافته است. او عشق را نه به عنوان چیزی رمانتیک و ایدئال، بلکه به عنوان پدیده‌ای مرتبط با کمبود (lack)، میل و فانتزی می‌دید. در ادامه، به طور خلاصه به نظرات کلیدی او می‌پردازم:
• عشق به عنوان پذیرش کمبود: لاکان معتقد بود که عشق واقعی زمانی ممکن است که فرد کمبود ذاتی خود را بپذیرد. عشق، تلاش برای پر کردن این کمبود از طریق دیگری است، اما همیشه ناکامل باقی می‌ماند، زیرا عشق اساساً فریبنده و مبتنی بر تصورات است.
• عشق نارسیستیک و تمایل به تمایل شدن: در آثار اولیه‌اش، عشق را به عنوان یک ساختار نارسیستیک توصیف کرد: فرد عاشق می‌شود تا خودش را از طریق تمایل دیگری ببیند. به عبارت دیگر، "میل، میل دیگری است" (desire is the desire of the Other)، و عشق اغلب به معنای تمایل به اینکه دیگری ما را تمایل کند.
• عدم وجود رابطه جنسی خالص: یکی از جملات مشهور لاکان این است که "هیچ رابطه جنسی‌ای وجود ندارد" (il n'y a pas de rapport sexuel)، به معنای اینکه روابط انسانی همیشه تحت تأثیر نمادین (زبان و فرهنگ) هستند و نمی‌توانند مستقیماً به جنسیت خالص برسند. عشق و روابط جنسی همیشه با فانتزی و محدودیت‌های نمادین آمیخته‌اند.
• عشق در حوزه خیالی (Imaginary): عشق اغلب در سطح خیالی (Imaginary) رخ می‌دهد، جایی که فرد دیگری را ایدئال‌سازی می‌کند، اما واقعیت (Real) آن را ناممکن می‌سازد. او از سمپوزیوم پلاتو برای بحث درباره میل اروتیک استفاده کرد و عشق را به عنوان یک استعاره برای محدودیت‌های انسانی توصیف نمود.
• تمایز عشق و میل: لاکان عشق را از میل جدا می‌کرد؛ میل همیشه به کمبود اشاره دارد، در حالی که عشق می‌تواند نوعی فریب یا پوشش برای آن باشد. عشق متقابل است، اما همیشه در چارچوب استعاره‌ها و نمادها قرار می‌گیرد.
• انسان به عنوان سوژه تقسیم‌شده: لاکان انسان را به عنوان یک "سوژه barred" (نماد $، سوژه تقسیم‌شده) می‌دید که همیشه ناقص و تقسیم‌شده بین ناخودآگاه و آگاه است. طبیعت انسانی بر پایه کمبود بنا شده و فرد همیشه در جستجوی کامل شدن از طریق دیگری بزرگ (Big Other) – مانند زبان، فرهنگ یا خدا – است، اما این جستجو بی‌پایان و ناکام است.
• میل تحت تأثیر ناخودآگاه: میل انسانی نه از نیازهای زیستی، بلکه از ساختار ناخودآگاه ناشی می‌شود که مانند زبان سازمان‌یافته است. انسان‌ها همیشه میل به چیزی دارند که ندارند (objet petit a، شیء کوچک a)، که نماد کمبود است.
• تفاوت جنسی به عنوان Real: لاکان تفاوت جنسی (sexuation) را بخشی از Real می‌دانست – چیزی که فراتر از نمادین است و نمی‌توان آن را کاملاً توصیف کرد. این تفاوت باعث می‌شود روابط انسانی همیشه نامتعادل و پر از تنش باشند.
• اخلاق و محدودیت‌های انسانی: در اخلاق روانکاوی، انسان باید میل خود را دنبال کند بدون تسلیم شدن به فانتزی‌های اجتماعی، اما این منجر به مواجهه با محدودیت‌های وجودی می‌شود.
نظریه‌های لاکان اغلب پیچیده و تفسیرپذیر هستند و در سمینارهای او (مانند سمینار XX: Encore و سمینار VIII: Transference) توسعه یافته‌اند. اگر جزئیات بیشتری از یک سمینار خاص بخواهید، می‌توانم بیشتر توضیح دهم! برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

کارل یونگ آثار گسترده‌ای داره که اینجا ما سعی کردیم آثارش رو به دو دسته تقسیم کنیم:
دسته اول: آثار متمرکز بر نظریه روانشناختی و تمرین بالینی – این دسته شامل کتاب‌هایی است که بیشتر به جنبه‌های روانکاوی، ساختار روان، درمان و توسعه شخصیت می‌پردازند، اغلب با تأثیر اولیه از فروید و تمرکز بر کاربردهای عملی.
دسته دوم: آثار متمرکز بر نمادشناسی، اسطوره‌شناسی، مذهب و کاربردهای فرهنگی – این دسته شامل کتاب‌هایی است که به ناخودآگاه جمعی، آرکی‌تایپ‌ها، کیمیا، مذهب، هنر و جنبه‌های معنوی/فرهنگی می‌پردازند، که نشان‌دهنده دوره‌های بعدی کار یونگ است. برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.

در این اپیزود با مروری بر آثار زیگموند فروید سعی کردیم به این سوالات پاسخ بدیم:
۱. عشق چیست و چگونه از انرژی لیبیدو ناشی می‌شود؟
۲. روابط جنسی در مراحل رشد روان‌جنسی کودک (مانند مرحله دهانی، مقعدی و فالیک) چگونه شکل می‌گیرند؟
۳. کمپلکس ادیپوس چگونه بر انتخاب شریک عاطفی در بزرگسالی تأثیر می‌گذارد؟
۴. نقش سرکوب غرایز جنسی در ایجاد مشکلات عاطفی و روابط ناکارآمد چیست؟
۵. انتقال عاطفی (transference) در روابط درمانی چگونه شبیه عشق رمانتیک است؟
۶. تفاوت بین عشق جنسی (erotic love) و عشق غیرجنسی (aim-inhibited love) چیست؟
۷. چرا انسان‌ها تمایل به تکرار روابط دردناک عاطفی دارند (repetition compulsion)؟
۸. نقش مرگ‌ران (death drive) در روابط destructive و خودتخریبی عاطفی چیست؟
۹. تمدن چگونه بیان عشق و روابط جنسی را محدود و باعث نارضایتی عاطفی می‌شود؟
۱۰. اهمیت انتخاب شیء عشقی (object choice) در توسعه ارتباطات عاطفی سالم چیست؟ برای پیشنهادها و تبلیغات در پادکست فارسی با ما در ارتباط باشید: [email protected] omnystudio.com/listener for privacy information.