14 điều răn dạy của Phật là tên của một bản văn được truyền tụng, nội dung của bản văn này được nhiều người xem như đã được trích ra từ những ý tưởng trong kinh Phật. 1. Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình
Trong kinh Pháp Cú, phẩm Phật Đà, đức Phật dạy:
"Khó thay, được làm người,
Khó thay, được sống còn,
Khó thay, nghe diệu pháp,
Khó thay, Phật ra đời!"
Ngài cũng dạy: "Thật khó được vậy, này các Tỳ kheo, là được làm người. Thật khó được vậy, này các Tỳ kheo, là được Như Lai xuất hiện ở đời, bậc A la hán, Chánh đẳng giác, thật khó được vậy, này các Tỳ kheo, là Pháp và Luật này do Thế Tôn thuyết giảng, chiếu sáng trên đời."
Vậy “được làm người” là một điều tốt, vì nhờ đó mà người ta tu hành được, không thể coi là “kẻ thù”.
2. Ngu dốt lớn nhất của đời người là dối trá
Dối trá là một điều xấu mà trong Ngũ Giới, nó đứng hàng thứ 4, Giới Vọng Ngữ gồm:
- Không nói dối,
- Không nói đâm thọc,
- Không nói thô lỗ cộc cằn
- Không nói nhảm nhí.
Nhiều điều khác như giết người, trộm cắp, tà dâm, còn do "ngu dốt" hơn nhiều.
3. Thất bại lớn nhất của đời người là tự đại
"Tự đại" chỉ là Ngã Mạn, một trong 6 phiền não căn bản gồm Tham, Sân, Si, Mạn, Nghi, Ác Kiến, không phải là "thất bại lớn nhất".
Phải là những điều đáng tiếc rất lớn như đã được là một tu sĩ mà lại phá giới hoặc lạc vào đường tà, để "lỡ một kiếp người" thì mới là thất bại lớn nhất. 4. Bi ai lớn nhất của đời người là ganh tỵ
Ganh tị là một trong những tật xấu, nằm trong 6 phiền não căn bản. Ai cũng thấy trong cuộc đời thường ngày, có biết bao nhiêu chuyện xảy ra, "bi ai" hơn nhiều. 7. Đáng thương lớn nhất của đời người là tự ty
8. Đáng khâm phục lớn nhất của đời người là vươn lên sau khi ngã
9. Phá sản lớn nhất của đời người là tuyệt vọng
5. Sai lầm lớn nhất của đời người là đánh mất mình
Thế nào là “Đánh mất mình?”. Nếu “mình” đây là “Ngã” thì sự làm mất được khái niệm về “Ngã Chấp” là một thành công trong tu hành đạo Giác Ngộ Giải Thoát chứ, sao lại cho là “sai lầm”. Vô Ngã là một trong Tam Pháp Ấn.
6. Tội lỗi lớn nhất của đời người là bất hiếu. 10. Tài sản lớn nhất của đời người la sức khỏe, trí Tuệ
Năm câu này thuộc loại “túi khôn muôn đời”, không cần đến trí tuệ của bậc Đại Giác để phát biểu
11. Món nợ lớn nhất của đời người là tình cảm
Nhà Phật nói “tình sanh, trí cách”. Tình cảm làm cho con người mất khách quan, sáng suốt, níu giữ con người trong chốn trần ai Tham Sân Si, không phải là điều nhà Phật khuyến khích.
Phật dạy “Vô duyên Từ, Đồng thể Bi”, là lòng trắc ẩn, bi mẫn, thường xót toàn thể chúng sinh bình đẳng, không phân biệt có, hay không có tình cảm. Tu hành là để xóa bỏ tình cảm riêng tư để thay vào đó là lòng bi mẫn, trắc ẩn, thương xót tất cả chúng sinh.
12. Lễ vật lớn nhất của đời người là khoan dung
Khoan dung nằm trong đức Nhẫn Nhục, là một trong Lục Độ, không là “lớn nhất”. 13. Khiếm khuyết lớn nhất của đời người là kém hiểu biết
Biển “hiểu biết” mênh mông, không thể phân biệt hơn hoặc kém. Đệ tử Phật là Châu Lợi Bàn Đà Dà vì quá chậm lụt, ít hiểu biết, Phật dạy chỉ chú tâm vào hai chữ “chổi quét” mà đắc A La Hán. Lục Tổ Huệ Năng cũng chỉ là một tiều phu, mà nhờ công năng tu hành, trở thành Tổ thứ sáu của Thiền Tông.
Phật dạy:
Chư ác mạc tác,
Chúng thiện phụng hành
Tự tịnh kỳ ý...
Đặc điểm quan trọng, cốt tủy của đạo Phật là “Tự tịnh kỳ ý”, tự thanh tịnh tâm mình, không phải là chất đầy kiến thức.
14. An ủi lớn nhất của đời người là bố thí
Bố thí trong nhà Phật là một trong Tứ Vô Lượng Tâm, hạnh Xả, vì thương xót chúng sinh, thực hành hạnh xả bỏ để bài trừ thói xấu bần tiện, nắm giữ, là nguyên nhân gây nghiệp, trả quả báo triền miên trong luân hồi.
Bố thí vì từ tâm, không phải để tự an ủi mình là hành động vị kỷ, không phải quan điểm của nhà Phật.
Lời Phật đều phải nằm trong Kinh Phật. Nếu ai cũng tùy tiện, tự sáng tác rồi gán là "Lời Phật", thì đạo Phật sẽ bị biến dạng theo với tư tưởng của những người chưa giác ngộ.