Prawda czasu i prawda ekranu

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że z serialem "Tatuażysta z Auschwitz" wszystko powinno być w porządku. Przecież mamy do czynienia z relacją ocalałego z Holokaustu. Ale nie mniej istotne jest to, kto zasiada po drugiej stronie, kto słucha, spisuje, a później ekranizuje tę relację. W serialu sporo jest wydarzeń, które nie mogły mieć miejsca i które są niekiedy skandalicznymi kłamstwami. O nich rozmawiamy z dr Wandą Witek-Malicką z Muzeum Auschwitz-Birkenau, autorką historycznej recenzji serialu ( https://viewer.joomag.com/memoria-pl-nr-80/0479984001716803371). W nagraniu wykorzystano fragmenty serialu "Tatuażysta z Auschwitz" - Peacock / SKY Studios / Synchronicity Films/ SkyShowtime

17 czerwca premiera 2. sezonu "Rodu smoka" na podstawie prozy George'a R.R. Martina. Sam Martin podczas wystąpienia na panelu w ramach San Diego Comic Con przyznawał się do historycznych inspiracji: "»Grę o tron« zainspirowała Wojna Dwóch Róż. »Ród smoka« jest oparty na wcześniejszych wydarzeniach z dziejów Anglii – podkradałem dość swobodnie z okresu zwanego Anarchią". I właśnie o tym, jak bardzo Martin inspirował się historią rozmawiamy z prof. Robertem Suskim z Uniwersytetu w Białymstoku, historykiem i fanem twórczości Martina.

Szpiegowski serial "Sympatyk", nakręcony na podstawie nagrodzonej Pulitzerem książki Viet Thanh Nguyena pod tym samym tytułem, to solidny thriller i zarazem ostra satyra na rasizm wobec społeczności azjatyckiej w Stanach Zjednoczonych. Dodatkowym atutem produkcji jest popisowa aktorska woltyżerka Roberta Downeya Jr., który wciela się w tym serialu w kilka postaci. Historia bezimiennego protagonisty, który jest podwójnym agentem CIA i komunistycznego Wietnamu to fikcja, ale twórcy wielokrotnie puszczają historyczne oko do widzów. I właśnie te historyczne tropy wyjaśniają eksperci w zakresie tematyki amerykańsko-wietnamskiej związani z Uniwersytetem Warszawskim prof. Włodzimierz Batóg i dr Barbara Kratiuk.

Brytyjski aktywista Nicholas Winton (starszego Wintona gra Anthony Hopkins, młodszego - Johnny Flynn) tuż przed II wojną światową zorganizował wywózkę żydowskich dzieci z Pragi. W ten sposób jemu i jego współpracownikom udało się uratować przed Holokaustem 669 żydowskich dzieci. Historia ujrzała światło dzienne ponownie w latach 80., kiedy Winton ponownie spotkał się z uratowanymi dziećmi. 31 maja 2024 na ekrany polskich kin wchodzi film "Jedno życie" opowiadający o wyczynie Nicholasa Wintona. Co jest prawdą, a co fikcją w filmie? Jakie jest największe niedopowiedzenie filmu "Jedno życie"? O tym mówi prof. Piotr Maciej Majewski, historyk z Uniwersytetu Warszawskiego, autor m.in. książek "Kiedy wybuchnie wojna? 1938. Studium kryzysu" oraz "Niech sobie nie myślą, że jesteśmy kolaborantami. Protektorat Czech i Moraw 1939-1945".

Film "Kos" przedstawia historię Tadeusza Kościuszki w tarantinowsko-westernowej poetyce. To wariacja na temat chwil poprzedzających wybuch insurekcji, na tle której rozgrywa się dramat młodego chłopa, będącego jednocześnie szlacheckim bękartem. Czy jednak wszystko, co zobaczymy na ekranie jest fikcją? A może twórcy filmu odrobili lekcję historii. O to zapytałem prof. Piotra Ugniewskiego, historyka, specjalistę z zakresu epoki upadku Rzeczpospolitej.

Tematem filmu jest rywalizacja dwóch prawdziwych wielkich koncernów spożywczych – Kellog’s i Post – która osiąga swój punkt krytyczny w postaci wyścigu o stworzenie nowego produktu – słodkiego ciastka śniadaniowego. Cała produkcja jest skrzyżowaniem najdłuższej reklamy płatków w historii z listem miłosnym Jerry’ego Seinfelda do lat dzieciństwa, które w jego przypadku przypadły na początek lat 60., czas kiedy rozkręcona amerykańska gospodarka pozwoliła na niewyobrażalną dla reszty świata konsumpcję, a jednocześnie cisza przed burzą rewolucji obyczajowej roku 1968. A mimo to sporo z tego, co widzimy na ekranie, wydarzyło się naprawdę.

Film „Przysięga Ireny” opowiada historię kobiety, która ukrywała kilkanaścioro Żydów w willi majora Wehrmachtu, a gdy to wyszło na jaw zgodziła się zostać jego kochanką, by uratować swoich podopiecznych. Tą kobietą była Polka, Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata - Irena Gut.

Czy jednak w rzeczywistości wydarzenia te przebiegały tak, jak zostało to pokazane w filmie?

W filmie „Czerwone maki” scenarzysta i reżyser Krzysztof Łukaszewicz mierzy się z jednym z najważniejszych współczesnych polskich mitów. Bitwa o Monte Cassino, bohaterska, ale też krwawa i tragiczna, jeśli spojrzymy na kontekst losów Polski w II wojnie światowej, zdaje się być dla twórcy pretekstem do snucia opowieści - tak przerażająco aktualnej – o postawach wobec dramatu wojny. Ale co jest prawdą, a co fikcją w filmie „Czerwone maki”?

Na kim wzorowana jest postać Reportera, w którą wciela się Leszek Lichota? Czy generał Anders (Michał Żurawski) faktycznie dostał tylko 10 minut na podjęcie decyzji o udziale 2 Korpusu w bitwie? Czy sanitariuszki mogły brać udział w szturmie na wzgórza okalające klasztor Monte Cassino? M.in. na te pytania odpowiada dr Jan Szkudliński, kierownik Działu Naukowego Muzeum II Wojny Światowej.

W materiale wykorzystane zostały materiały pochodzące z Archiwum Polskiego Radia i Archiwum Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa.

Film Jonathana Glazera "Strefa interesów"  nagrodzony dwoma Oscarami – za najlepszy dźwięk i w kategorii najlepszego filmu międzynarodowego – ukazuje tragedię Holocaustu z niespodziewanej perspektywy. Kamera śledzi bowiem życie codzienne rodziny komendanta największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i obozu śmierci Auschwitz-Birkenau.Czy rodzina Rudolfa Hoessa naprawdę mieszkała przy murze Auschwitz? Czy Hedwig Hoess przywłaszczała sobie mienie mordowanych Żydów? Czy prochy zamordowanych w komorach gazowych faktycznie wysypywano do rzeki Soły? Jak wyglądało życie dzieci Rudolfa Hoessa w cieniu Auschwitz? Kim była Aleksandra Kołodziejczyk – postać, która zainspirowała sceny z dziewczynką niosącą pomoc więźniom? O prawdzie i fikcji w filmie "Strefa interesów" rozmawiamy z doktorem Piotrem Setkiewiczem z Muzeum Auschwitz-Birkenau. Zaprasza Bartłomiej Makowski

Serial "Szōgun", który w Polsce oglądać można na platformie Disney + bije rekordy popularności na całym świecie i cieszy się przychylną opinią krytyków. Nie brakuje głosów, że adaptacja książki Jamesa Clavella o tym samym tytule i jednocześnie remake niezwykle popularnego serialu z lat 80. to najlepsza produkcja tego roku. Akcja serii rozgrywa się u progu XVII wieku w Japonii, a osią fabuły jest walka o władzę, którą podejmuje pan Toranaga. Świat ten obserwujemy oczami Johna Blacktohorne’a angielskiego żeglarza, który trafia w sam środek dziejowej zawieruchy. Jak wyglądała prawdziwa walka o władzę i tytuł szoguna u progu XVII wieku w Japonii? Kim był i jaką rolę odegrał William Adams, pierwowzór serialowego Johna Blackthorne’a? Jaką rolę w walkach o dominację nad Japonią odegrali Portugalczycy? Czy samurajowie,  by odkupić hańbę mordowali swoje dzieci? Na te i inne pytania odpowie prof. Ewa Pałasz-Rutkowska, kulturoznawczyni i orientalistka z Katedry Japonistyk Uniwersytetu Warszawskiego. Zaprasza Bartłomiej Makowski