Prawda czasu i prawda ekranu

Ta historia sto lat temu wstrząsnęła Danią. Seryjna morderczyni topiła i paliła żywcem w piecyku niemowlęta. Ofiarą psychopatki Dagmar Overbye padło być może nawet 25 dzieci. Dziś jej historię przypomina polsko-duńsko-szwedzka koprodukcja "Dziewczyna z igłą", która ma szansę powalczyć o Oscara. Co z filmu "Dziewczyna z igłą" można wyczytać na temat sytuacji w międzywojennej Danii? Jak sprawa Overbye zmieniła kraj? Czy przypominał on państwo opiekuńcze, jakie znamy dzisiaj? Skąd w filmie postać weterana I wojny światowej, skoro państwo nie uczestniczyło w konflikcie? Jak zmieniało się w Danii podejście do aborcji i dlaczego zakazywali jej socjaldemokraci, a zalegalizowali konserwatyści? O tym wszystkim mówi prof. Grażyna Szelągowska, historyczka z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, znawczyni dziejów nowożytnej Skandynawii.

"Kompletnie nieznany", film Jamesa Mangolda, to próba uchwycenia przełomowego okresu w życiu i twórczości Boba Dylana. W młodego pieśniarza, który dziś jest ikoną kultury, jedynym autorem piosenek z Literacką Nagrodą Nobla na koncie wciela się Timothée Chalamet. Czy początki kariery Dylana wyglądały tak, jak w filmie? Dlaczego w filmie zmieniono nazwisko partnerki i muzy Boba Dylana? Na czym polegała "elektryczna kontrowersja Boba Dylana" i czy faktycznie, po występie w Newport w 1965 roku od muzyka odcięła się scena folkowa? M.in. na te pytania odpowiada Filip Łobodziński, dziennikarz, tłumacz piosenek Dylana, który wykonuje je po polsku w zespole dylan.pl

Historia społecznych wyrzutków biorących udział w morderczej grze, w której stawką jest olbrzymia suma pieniędzy, a porażka karana jest śmiercią, stał się światowym fenomenem. Bijący rekordy popularności serial "Squid Game" czerpie inspirację z prawdziwych wydarzeń, które wstrząsnęły Koreą Południową pod koniec lat 80., a dziś, w obliczu niebywałego sukcesu produkcji stały się obiektem manipulacji historią.

"Blitz" brytyjskiego reżysera Steve’a McQeena przenosi widzów do dręczonego niemieckimi nalotami Londynu doby II wojny światowej. Choć inspiracją dla McQeena była prawdziwa fotografia anonimowego chłopca ewakuowanego z Londynu, to główny wątek filmu – relacja między samotną matką i jej dzieckiem – jest fikcyjny. Dla sir Steve’a McQeena to punkt wyjścia do rozliczenia z mitem Blitzu, ale też dotknięcia kwestii rasizmu w Wielkiej Brytanii, bo to jeden z ulubionych motywów tego czarnoskórego reżysera, spod którego ręki wyszedł m.in. film "Zniewolony. 12 years of slave". Czy McQeen odmalował realistycznie obraz Blitzu? Odpowiedzi udziela dr Jan Szkudliński, kierownik działu naukowego Muzeum II wojny światowej w Gdańsku.

Autor "Małego Księcia"  Antoine de Saint-Exupéry (Louis Garrel) jako młody pilot wytyczał szlaki w argentyńskich Andach. Jego przyjaciel, Henri Guillaumet (Vincent Cassel), dokonał wówczas niemożliwego, gdy po kraksie w wysokich górach, zdołał o własnych siłach powrócić do cywilizacji. O tym opowiada film Pablo Agüero. Ile w nim prawdy, a ile fikcji? Do jakich wydarzeń historycznych nawiązuje? To wyjaśnia dr Joanna Żurowska z Instytutu Romanistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Mimo ponad pół wieku od opracowania, metoda in vitro, czyli zapłodnienia pozaustrojowego, nadal wzbudza gorące dyskusje i niekiedy skrajne oceny opinii publicznej. Jest to zatem wymarzony temat na film. "Joy" przedstawia kulisy powstania metody in vitro na przełomie lat 60. I 70. Choć w obrazie sporo jest naukowego żargonu i dyskusji na temat etyczności metody, to jednak przede wszystkim dramat biograficzny poświęcony Jean Purdy, zapomnianej współautorce metody in vitro. Czy Purdy faktycznie chorowała na endometriozę? Czy współtwórca metody, Patrick Steptoe, finansował badania nad in vitro pieniędzmi uzyskanymi z przeprowadzania aborcji? Komu Netflix zmienił kolor skóry?

Na platformie Netflix oglądać można film "Maryja" w reżyserii D.J.'a Caruso. Film przedstawia młodość matki Jezusa z Nazaretu. I choć Boże Narodzenie, to właściwe Boże Narodzenie, należy do najbardziej wyeksploatowanych motywów w kulturze zachodniej, to twórcy usiłują wycisnąć z niego coś nowego, tym razem to egzotyczne skrzyżowanie jasełek z krwawym przedstawieniem w stylu "Gry o tron". Nic dziwnego zatem, że jednym z głównych bohaterów filmu jest tu król Herod Wielki, grany przez Anthony'ego Hopkinsa. Co w tym filmie pokrywa się z przekazem biblijnym? Co jest zgodne z obecnym stanem badań? Opowiada prof. Marcin Majewski.

Film Michaela Baya "Pearl Harbor" z 2001 roku należy do najbardziej krytykowanych obrazów historycznych. Zarzuca mu się sprzeczność z faktami i przysłonięcie tragedii ofiar japońskiego ataku na Pearl Harbor z 7 grudnia 1941 roku melodramatycznym trójkątem miłosnym (Ben Affleck, Josh Hartnett i Kate Beckinsale). Czy zarzut niezgodności z faktami jest zasadny? Jak naprawdę wyglądały kulisy ataku Japończyków na Pearl Harbor i sam atak? Czy Japonia przystąpiła do wojny z uwagi na embargo na ropę? Jaką rolę odegrał japoński wywiad? Czy bohaterowie filmu "Pearl Harbor" są postaciami historycznymi? Czy Amerykanie obawiali się japońskiej inwazji na Stany Zjednoczone? Na te pytania odpowiada dr Michał Piegzik, doktor prawa na Edinburgh Napier University, pasjonat i autor książek o wojnie na Pacyfiku.

Reżyser i scenarzysta Adrian Panek nie bez racji wpisuje biografię Simony Kossak (Sandra Drzymalska), w nurt ekologiczny i feministyczny. Ta słynna przyrodniczka zamiast iść w ślady wielkich przodków i zostać malarką albo literatką, wyjechała do Puszczy Białowieskiej, by badać sarny i odnaleźć szczęście. Jak naprawdę wyglądały jej relacje Simony z matką, Elżbietą Kossak (Agata Kulesza)? A jak z Lechem Wilczkiem (Jakub Gierszał)? Czy Simona Kossak walczyła z wycinką Puszczy Białowieskiej? Odpowiada Anna Kamińska, biografka Simony Kossak.

Po blisko 25 latach wracamy do starożytnego Rzymu, ale takiego, jakim go widzi Ridley Scott. "Gladiator II" właśnie zawitał na ekranach kin. Film opowiada historię Lucjusza (Paul Mascal), znanego z pierwszej części syna Lucylli (Connie Nielsen). Mężczyzna staje się gladiatorem należącym do przebiegłego Makrynusa (Denzel Washington). Obraz jest wierny złotej zasadzie Hollywood, że druga część musi być zawsze większa i bardziej widowiskowa. Ale czy lepsza, również po względem zgodności z historią? O tym mówi dr Michał Jacek Baranowski, historyk starożytności.