در آخرین قسمت از این سفر پس از گذشتن از اصفهان و نایین و طبس و توصیف هر کدام از این شهرها به زیبایی ، به موطن خود بازمیگردد و شعف خود را از بازگشت به سرزمین خود ابراز میدارد. چند بیتی هست که در پایان این سفرنامه نوشته است که بسیار زیبا سفرنامه را خلاصه میکند:

رنج و عنای جهان اگر چه دراز ست / با بد و نیک بی‌گمان به سر آید

چرخ مسافر ز بهر ما ست شب و روز/ هر چه یکی رفت بر اثر دگر آید

ما سفر برگذشتنی گذرانیم / تا سفر ناگذشتنی به سر آید

ص ۱۱۲ کتاب : ناصرخسرو به خلیج فارس رسیده است. در این قسمت در سرزمین لحسا است و توضیح میدهد که از هر جانب به کدام دریا میرسد و از کدام میتواند وارد فارس شود. وارد ایران کنونی میشود البته پس از گذشتن از شهرهای و از میان قبایل عرب و ماجراهایی که درباره‌ی آن توضیح میدهد . از مردمانی میگوید که به خود هیچ گاه حمام ندیده بودند. سرانجام به بصره میرسد و از شط‌ العرب میگوید. در همین قسمت است که داستان خود و هم‌راهانش را میگوید که به دلیل حمام نکردن و وضعیتی که در سفر بازگشت داشتنتد ابتدا کسی نه تنها بدانها وقعی نمیگذاشت بلکه نه دلاک حمام آنها را با آن سرو وضع اجازه‌ی دخول داد و بچه‌های شهر هم به آنها سنگ انداختند به تصور این که اینها دیوانگان هستند تا آن که با نامه‌ای به یکی از بزرگان شهر و با دریافت پولی توانستند به حمام بروند و لباسی تهیه کنند.

قسمت دوازدهم از صفحه‌ی ۸۹ کتاب شروع میشود که درباره‌ی آبهای شور و تلخ مکه صحبت میکند. در مسیر برگشت به ایران از یمن و حجاز میگذرد . تعریف میکند که زمین عرب از مکه تا کوفه است و زمین حمیر از مکه تا عدن و این زمین حمیر بر سه قسم است : یک قسم را بدان تهامه گویند که آن ساحل دریای قلزم است بر جانب مغرب و آبادان است؛‌ قسم دیگر بر کوهی است که بدان نجد گویند و سرد است؛‌ سوم قسمت مشرق است که در آن عرب خونی و حرامی بسیار میزیند، مردمانی سرکش و نافرمان. سپس توصیف مسجد الحرام را در مکه میکند و مناسک حج را به تفصیل تعریف میکند.

صفحه‌ی۷۷ کتاب : در این بخش از سفر علاوه بر مخاطراتی که در راه سفر مکه تجربه کرده یا شنیده بود برای آخرین بار به مصر بازمیگردد تا بار سفر برای بازگشت به موطن ببندد. یکی از نکات جالب مخاطرات سفر به مکه است با کسانی که به عنوان دلیل یا بلد راه مردم را با شتر به مکه میبرند. تعریف میکند که چگونه برخی برای رسیدن چند روزه به مراسم و مناسک حج و به دلیل عدم توقف در راه جان خود را از دست میدهند. و نهایتا مسیر برگشت را به موطن شرح میدهد.

ص ۶۳ کتاب : در این قسمت هم چنان در وصف شهر مصر و قاهره میگوید. از مسجدی که عمروعاص در مصر در زمان فرمان‌روایی خود برپا کرده است. از اجناسی میگوید که از سرزمینهای دیگر افریقایی بدان جا وارد میشود مانند پوست پلنگ و یا سنگهای قیمتی، اجناسی که در جای دیگر یافت می‌نشود. از میوه‌ها و انواع گیاهانی که در بازار آن جا یافت میشود، از سفالینه‌های زیبایی که تنها در مصر ساخته میشوند میگوید. سلطان سالی دوبار بار عام میدهد و ناصرخسرو میگوید که دوست داشته که از نزدیک یکی از این بار عامها را که جشن بزرگی بوده از نزدیک ببیند و دیده است که شرح آن را در سفرنامه آورده است. در این جلسه ناصرخسرو به مدینه النبی میرسد و برای مراسم حج سوم خود آماده میشود.

از صفحه‌ی۵۳ صفت شهر قاهره . د راین قسمت از چگونگی زندگی در مصر و قاهره اطلاعات خوبی میدهد. تا صفحه‌ی ۵۸ در صفت فتح خلیج خوانده شد. در باب قصر سلطان و درهای آن میگوید که ده در دارد نام درها :‌ باب الذهب ، باب البحر،‌ باب السریج، باب الزهومه،‌ باب السلام ، باب الزبرجد،‌ باب العید ،‌ باب الفتوح، باب الزلاقه و باب السریه. شهر قاهره نیز پنج دروازه دارد : باب النصر،‌ باب الفتوح،‌ باب القنطره، باب الزویله‌،‌ باب الخلیج. میگوید بیش‌تر ساختمانها پنج اشکوب است.

در این قسمت کمی درباره‌ی تنوع باورهای دینی و دلیل آن صحبت کرده ام و پا به پای ناصرخسرو رسیدیم به مصر

در دو قسمت از این پادکست ناصرخسرو درباره‌ی بیت المقدس توضیح میدهد، هم درباره‌ی مقبره‌ی پیامبران و اولیائی که بازدید کرده، از قبه‌الصخره و دیدنیهای بیت المقدس میگوید، از این که مردم برای جمع‌آوری آب چه کار میکنند و نحوه‌ی زندگی مردم مینویسد. 

ناصرخسرو وارد در مسیر خود از سرزمینهایی میگذرد که اگر امروزه در گوگول جست جو کنید آن چه مییابید شهرهایی است که مدام در حال جنگ هستند،‌ از ترکیه‌ و سوریه و لبنان امروز میگذرد و هر کدام از شهرها و قلعه‌هایشان را به قشنگی توصیف میکند. 

در این قسمت یکی از دوستان، خانم نیوشا طاهر قدسی به اختصار درباره‌ی قلعه‌ی الموت و معماری آن و شهر قزوین صحبت کرد. و سپس به خوانش متن ادامه دادیم.