Spotkania Biuletynu

Raz w roku absolwenci Université libre de Bruxelles (ULB) (Wolnego Uniwersytetu ULB w Brukseli), żegnani są w asyście pochodu złożonego z profesorów, burmistrza i władz uniwersytetu i miasta podczas trwającej kilka dni uroczystości wręczenia dyplomów. Ceremonia wręczenia dyplomów odbywa się na słynnym, zabytkowym rynku Grand-Place w Brukseli. Punktem kulminacyjnym jest wyczytywanie nazwisk absolwentów z balkonu Ratusza w Brukseli (Brussels Town Hall). Podczas jednej z takich uroczystości prof. Dorota Walczak-Delanois, poetka, tłumaczka, kierowniczka polonistyki na Wydziale LTC ULB, w imieniu „ciała profesorskiego” przemówiła do studentów wierszem, który ułożyła w rytmie zbliżonym do heksametru. Jego przesłaniem była skierowana do młodych ludzi zachęta do niesienia w świat humanistycznych wartości.  

W jaki sposób sprawić, żeby młode pokolenie miało chęć do nauki i do pracy w obliczu niepewności, toczących się wojen i trwających kryzysów? Jak mówi Pani Profesor, podpowiedzią może być literatura: „bardzo wierzę w to, że dobry wiersz jest jak chleb i woda dla głodnego i spragnionego. Może wywoła iskrę, pokaże drogę”. Jako zwolenniczka literackiego słowa pisanego i mówionego do tej pory się na nim nie zawiodła i dostrzega w nim drogowskaz.  

Nasza dzisiejsza Rozmówczyni na studiach polonistycznych uczyła i uczy studentów różnych narodowości, a także i tych, mających polskie korzenie.  Oni jednak stanowią mniejszość, co wynika ze specyfiki Brukseli, która jest wielojęzyczna i wieloetniczna. Na przestrzeni lat w jej zajęciach brali udział reprezentanci chyba wszystkich narodowości i kontynentów, z Aborygenami włącznie. Polonistykę studiowali nie tylko ludzie młodzi: jej najstarszy student miał ponad 80 lat. Nauczanie tak różnorodnych grup studentów na mającej sto lat polonistyce w Brukseli jest dla niej nie lada wyzwaniem, ale daje jej wielką radość i satysfakcję.  

O sile literatury, o tym, jak rozwijała się brukselska polonistyka i o tym, jakie miejsce zajmuje w jej życiu, prof. Dorota Walczak-Delanois opowiada dziś dr Gabrieli Maniście.  
Rozmowę przeprowadzono w lutym 2026 roku.  

Profesor Dorota Walczak-Delanois – profesor zwyczajny w Université Libre de Bruxelles na  Faculté de Lettres, Traduction et Communication (LTC). W 1997 roku uzyskała stopień doktora. Jej praca doktorska została napisana w Instytucie Filologii Polskiej Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pod kierunkiem prof. dr. hab. Edwarda Balcerzana.
Autorka monografii naukowych, współautorka oraz redaktorka wielu tomów naukowych i poetyckich, tłumaczka, członkini komitetów i rad naukowych czasopism, a także stowarzyszeń naukowych; kierowniczka katedry polonistycznej, jak również sekcji literatur i języków nowożytnych na Wydziale LTC ULB / Faculté de Lettres, Traduction et Communication ULB; współzałożycielka i redaktor naczelna „Slavica Bruxellensia” (2008-2016) oraz Archiwum Mariana Pankowskiego na ULB, organizatorka wielu konferencji naukowych. Visiting profesor na UAM (2020); gościni wielu uniwersytetów w Polsce i na świecie, Biblioteki Narodowej w Warszawie i Festiwalu Miłosza, Domu Bretanii w Poznaniu oraz innych instytucji; przewodnicząca i członkini jury Nagrody Fundacji Wisławy Szymborskiej (2015-2021).
Jako zasłużona dla promocji literatury i kultury polskiej za granicą została nagrodzona: Wyróżnieniem Polonicum (2009) Bene Merito (2019), Nagrodą Miasta Sanoka (2020) w kategorii kultura i sztuka za monografię poświęconą twórczości poetyckiej Mariana Pankowskiego.
Prowadzi badania w zakresie historii literatury polskiej i literatury porównawczej XX i XXI wieku, poezji, przekładu i sztuk wizualnych, dydaktyki poezji, analizy literackiej, języka polskiego jako obcego, twórczości kobiet.

Więcej informacji o działalności prof. Doroty Walczak-Delanois na stronie internetowej: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/people/dorota-walczak-delanois,9018/details .

dr Gabriela Manista – doktor nauk społecznych, specjalistka muzeologii cyfrowej i otwartego dostępu, prawniczka, projekt menadżerka (studia podyplomowe na Uniwersytecie Sorbońskim). Koordynatorka Centrum Humanistyki Cyfrowej Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się na dziedzictwie cyfrowym oraz społecznym wpływie instytucji kultury.  

Université Libre de Bruxelles w “Biuletynie Polonistycznym”: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/institutions/ulb,1933/details.  

Zob. również artykuł prof. Doroty Walczak-Delanois Na marginesie obchodów 100-lecia brukselskiej polonistyki: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/na-marginesie-obchodow-100-lecia-brukselskiej-polonistyki,375/details .  

Podczas rozmowy wspomniano również o Festiwalu Filmów Animowanych w Brukseli (The Brussels International Animation Film Festival): https://animafestival.be/en.  

Zachęcamy również do zapoznania się z najnowszą dwujęzyczną publikacją Od poematu prozą do slamu: o ewolucji opowieści poetyckiej od XIX do XXI wieku / Du poème en prose au slam: sur l’évolution du récit poétique du XIXe au XXIe siècle pod redakcją Doroty Walczak-Delanois i Yoany Ganowski.  

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).

Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 
Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska 

Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn

Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": 

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

Czy można poznawać język polski, rozwiązując zagadki podczas spaceru ulicami Tbilisi? Czy historia miasta może stać się scenariuszem gry, a architektura – pomocą w nauce języka? Rezultaty projektu „Śladami Polaków w Tbilisi – gra miejska” – innowacyjnego przedsięwzięcia, które łączy naukę języka polskiego z odkrywaniem polskich śladów w stolicy Gruzji, mogą stanowić odpowiedzi na te pytania.  

Twórczynie gry: Lidia Romaniszyn-Ziomek, Maria Kubica i Regina Wojtoń opowiadają Marioli Wilczak, jak narodził się pomysł na jej stworzenie, jak wyglądały prace nad wyborem trasy i przygotowaniem zadań oraz dlaczego grywalizacja może stać się jedną z najciekawszych metod nauki języka i poznawania historii.  

Lidia Romaniszyn-Ziomek – doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Katedrze Polonistyki Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego, współtwórczyni Centrum Języka Polskiego UBB, lektorka języka polskiego jako obcego.
Ukończyła filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz studia doktoranckie na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Jest także absolwentką Podyplomowych Studiów Kwalifikacyjnych Nauczania Kultury Polskiej i Języka Polskiego jako Obcego.
W latach 2013–2015 pracowała jako wykładowczyni i lektorka języka polskiego na Uniwersytecie w Lizbonie. Pobyt w Portugalii zapoczątkował jej zainteresowania kulturą portugalską oraz działalność popularyzatorską w tym obszarze. Jest autorką kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych, monografii Między filozofią a dramatem. „Maria Stuart”, „Balladyna”, „Beatryks Cenci” oraz współautorką (wraz z dr hab. Magdaleną Bąk) książki „Gdzie ziemia się kończy, a morze zaczyna”. Szkice polsko- portugalskie. W kręgu jej zainteresowań naukowych znajdują się również glottodydaktyka polonistyczna, promocja języka polskiego jako obcego oraz upowszechnianie kultury polskiej.

Maria Kubica – ukończyła studia podyplomowe „Nauczanie języka polskiego jako obcego” na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz filologię słowiańską w Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej. Współtworzy Centrum Języka Polskiego Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego od początku jego działalności, a od wielu lat jest także członkinią komisji podczas państwowych egzaminów certyfikatowych z języka polskiego jako obcego. Na Uniwersytecie Bielsko-Bialskim zajmuje się rozwojem współpracy międzynarodowej i realizacją projektów finansowanych ze środków krajowych i europejskich. Jest pomysłodawczynią i współautorką projektu „Śladami Polaków w Tbilisi – gra miejska”, który stanowi przykład nowoczesnego wykorzystania grywalizacji w edukacji językowej, a także doświadczenia organizacyjnego z pasją do popularyzacji języka i kultury polskiej.  
   
Regina Wojtoń – z wykształcenia polonistka i slawistka, doktor nauk humanistycznych. Języka polskiego uczy od 2004 roku. Była lektorką w Państwowym Uniwersytecie im. P. Mohyły, Instytucie Południowosłowiańskim w Mikołajowie, w Uniwersytecie im. A. Nobla w Dniepropietrowsku (Ukraina). W Polsce pracowała w Katedrze Studiów Środkowoeuropejskich w Akademii Techniczno-Humanistycznej w Bielsku-Białej i tam, poza prowadzeniem zajęć na slawistyce, również uczyła studentów zagranicznych kształcących się w ramach programu Erasmus. Od 2014 roku lektorzy w Gruzji. Najpierw w Państwowym Uniwersytecie im. I. Czawczawadze, obecnie w Kaukaskim Uniwersytecie Międzynarodowym w Tbilisi. Zdobywaniu różnorodności doświadczeń sprzyja wielokulturowa atmosfera stolicy Gruzji oraz wielonarodościowy charakter uczelni.  

W rozmowie wymieniono:  

• Gra miejska pt. Śladami Polaków w Tbilisi. https://gramiejska.ubb.edu.pl/.
• Grywalizacja w glottodydaktyce – przewodnik, https://ubb.edu.pl/uczelnia/jednostki/centrum-jezyka-polskiego/sladami-polakow-w-tbilisi-gra-miejska-aktualnosci/przewodnik-nt-grywalizacji-i-informator-dot-tropow-polakow-w-tbilisi-2.html.
• Polskie tropy w Tbilisi, https://ubb.edu.pl/uczelnia/jednostki/centrum-jezyka-polskiego/sladami-polakow-w-tbilisi-gra-miejska-aktualnosci/przewodnik-nt-grywalizacji-i-informator-dot-tropow-polakow-w-tbilisi-2.html.
• Lidia Romaniszyn-Ziomek, Regina Wojtoń, Maria Kubica, Gra miejska w Tbilisi – oryginalny sposób na naukę języka polskiego jako obcego, „Biuletyn Polonistyczny”, data publikacji: 24.09.2026.
• Centrum Języka Polskiego Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego, https://ubb.edu.pl/uczelnia/jednostki/centrum-jezyka-polskiego.
• Uniwersytet im. Ilii w Tbilisi, https://iliauni.edu.ge/en/.
• Tbiliski Uniwersytet Państwowy im. Iwane Dżawachiszwilego, https://www.tsu.ge/en.     
• Kaukaski Uniwersytet Międzynarodowy w Tbilisi, https://ciu.edu.ge/en.  

Zdjęcie na okładce - od lewej: Lidia Romaniszyn-Ziomek, Regina Wojtoń, Maria Kubica.  

* * *
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).  

Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details  

* * * 
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera  

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn
Montaż odcinka: Mariola Wilczak  

* * * 
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: [email protected].

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności. 

W ostatnich latach wokół niepełnosprawności oraz teatru i sztuk performatywnych wydarzyło się bardzo wiele. Ale czy za intensyfikacją badań, projektów i inicjatyw idą trwałe zmiany? W trzeciej i ostatniej części rozmowy zastanawiamy się, co rzeczywiście zmieniło się w polskim teatrze i instytucjach kultury, oraz co jeszcze pozostaje do zrobienia. Czy znaczącym katalizatorem tych zmian była pandemia COVID-19 czy może raczej zmiany prawne i programy finansujące kulturę? 

Pytania o dostępność zwracają natomiast uwagę na kolejne obszary, dotychczas niezbyt zaopiekowane, takie jak publiczność i edukacja artystyczna. Czy samo zapewnienie audiodeskrypcji lub tłumaczenia na polski język migowy są wystarczające, nawet jeśli osoby niepełnosprawne nadal nie czują się pełnoprawnymi uczestnikami instytucji? Jak sprawić, by inkluzja nie kończyła się na jednym projekcie, jednej osobie czy pojedynczym wydarzeniu? 

Rozmowa prowadzi też dalej – w stronę neuroróżnorodności, literatury, lokalnego języka studiów o niepełnosprawności i marzenia o świecie, w którym różnorodność nie wymaga maskowania.


* * *
Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę „#MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze”. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.

Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską „Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych”. 

Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.

* * *
W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:

• projekt artystyczny „Kwarantanna” (2020)
• artyści z niepełnosprawnościami: Filip Pawlak, Katarzyna Żeglicka, Tatiana Cholewa, Patrycja Jarosińska
• Kinga Chudobińska-Zdunik – autorka i reżyserka „Bólu”
• program Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Kultura Dostępna” od 2015
• Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (2019), dostęp online: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001696
• „Understanding Disability in Central and East Europe. Performing Inbetweeners (Interdisciplinary Disability Studies)”, red. M. Zdrodowska, I. Dimitrova, M. Kwaśniewska-Mikuła, Routlege 2027
• Pawilon Tańca i Innych Sztuk Performatywnych w Warszawie
• Beata Szczucińska – kanclerka Akademii Teatralnej w Warszawie
• Ewelina Lipko-Konieczna – dramaturżka, pedagożka i badaczka teatru, dyrektorka programowa i dramaturżka Centrum Sztuki Włączającej Teatru 21
• spotkanie panelowe „NIEOBECNOŚĆ. Teatr przeciw wykluczeniu”, Akademia Sztuk Teatralnych w Krakowie, 30 III 2026
• Dorota Kotas, „Cukry”, Wyd. Cyranka, 2021
• „Cukry” w reż Pameli Leończyk (Teatr 21, prem. 2023)
• Adam Stoyanov – Głuchy aktor, poeta migowy, wystąpił m.in. w „Jednym geście”
• Karolina Wiktor – artystka wizualna, pisarka, poetka, aktywistka; polecamy rozmowę przeprowadzoną przez Klaudię Mucę-Małek: “Jestem neuroużyteczna”. Spotkanie z Karoliną Wiktor [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #5]
• Christina Morales, „Lektura uproszczona”, tłum. K. Okrasko, A. Ostrowska, Wyd. ArtRage 2024
• „Warstwy” Katarzyny Żeglickiej i Alicji Czyczel z dramaturgią Darii Kubisiak (Krakowski Teatr Tańca, prem. 2025)
• Eliza Kącka, „Wczoraj byłaś zła na zielono”, Wyd. Karakter, 2024
• „Wczoraj byłaś zła na zielono” w reż. Anny Augustynowicz (Teatr Dramatyczny w Warszawie, prem. 2025)
• Ewa Furgał i Fundacja „Dziewczyny w Spektrum”
• instalacja „Języki z wody” Bogny Burskiej i Daniela Kotowskiego z udziałem Społecznego Chóru w Ruchu – prezentacja w Pawilonie Polskim podczas 61. Międzynarodowej Wystawy Sztuki Współczesnej Biennale w Wenecji (9.05.-22.11.2026), więcej informacji: https://labiennale.art.pl/wystawy/jezyki-z-wody/
• Judith Butler, „Uwikłani w płeć”, tłum. Karolina Krasuska, Wyd. Krytyki Politycznej, 2008

* * * 
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). 

Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details

* * *
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 

Montaż odcinka: Ewa Pakalska

Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Grzesiek Mart) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).

* * *
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: [email protected].

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9 

Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.

Kontynuujemy rozmowę z Moniką Kwaśniewską-Mikułą i Izabelą Zawadzką o miejscach wspólnych i punktach przecięć między teatrem i niepełnosprawnością. 

W tej części rozmowy wracamy wspomnieniami do sympozjum „Pokaż język” (Warszawa 2024), pomyślanej jako przestrzeń wymiany doświadczeń i pomysłów pomiędzy artys(k)tami, badacz(k)ami, kryty(cz)kami, osobami samorzeczniczych i przedstawiciel(k)ami różnych instytucji, gdzie to dostrzeżono pewne różnice, ale przede wszystkim podobne problemy, z którymi się zmagali/zmagają, a także doceniali znaczenie sieciowania dotychczas rozproszonych osób i grup.

Rozmówczynie opisały również założenia i osiągnięcia platformy badawczej „Disability Studies in East Europe – Reconfigurations” (UJ), zwracając uwagę na potrzebę wzmocnienia perspektywy środkowo- i wschodnio-europejskiej perspektywy w studiach o niepełnosprawności. 

Ważnym wątkiem w rozmowie jest również krytyka teatralna. Jak oceniać spektakle tworzone przez osoby z niepełnosprawnościami, nie popadając w protekcjonalność lub w bezkrytyczną przychylność? Czy można stosować jednocześnie język inkluzywny i stawiać sztuce wymagania artystyczne? Jak tworzyć krytykę, która szczerze traktuje sztukę osób niepełnosprawnych jako sztukę?

* * *
Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę „#MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze”. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.

Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską „Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych”. 

Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.

* * *
W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:

• sympozjum „Pokaż język – nowe języki, estetyki i kondycje w teatrze i performansie”, Akademia Teatralna, Warszawa, 12-13 IV 2024; opis i program: https://teatr21.pl/pokaz-jezyk/,
• „Podcast o Teatrze”, prowadzące: Kasia Niedurny i Kasia Waligóra; odcinek poświęcony Maciejowi Peście: Odcinek 97 - Aktor-performer: Maciej Pesta,
• Katarzyna Żeglicka, Katarzyna Lemańska, Witold Mrozek, Ewelina Godlewska-Byliniak – osoby odpowiedzialne za warsztaty krytyczno-teatralne podczas sympozjum „Pokaż język”,
• Diana Bastos Niepce (Portugalia); polecamy rozmowę z nią przeprowadzoną przez Izabelę Zawadzką „Szerzenie wiedzy i zabieranie głosu”, w: „Rozmowy o obecności w teatrze. Conversations about presence in theatre”, red. J. Czarnota, K. Piwońska, Poznań 2023,
• Disability Studies in East Europe – Reconfigurations (Uniwersytet Jagielloński), osoby zaangażowane (wspomniane w rozmowie): Marcin Stasiak, Agnieszka Król, Klaudia Muca-Małek, Magda Szarota,
• Katarzyna Waligóra, Izabela Zawadzka, artykuł w: „Polish Theatre After #MeeToo” (Routlege 2026?).

* * * 
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). 

Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details

* * *
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 

Montaż odcinka: Ewa Pakalska

Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Grzesiek Mart) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).

* * *
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: [email protected].

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #9
Niepełnosprawność i zaangażowanie – pod tym hasłem realizujemy serię rozmów z aktywistkami i aktywistami, pisarkami i pisarzami oraz badaczkami i badaczami, którzy na różne sposoby zajmują się tematyką niepełnosprawności.

W ostatnich latach w polskim teatrze i refleksji teatrologicznej wydarzyło się wiele w kontekście niepełnosprawności: pojawiły się nowe publikacje, projekty badawcze i artystyczne, międzynarodowe spotkania, a także próby wypracowania języka, który pozwala mówić o sztuce tworzonej przez osoby z niepełnosprawnościami jako pełnoprawnej praktyce artystycznej.
Do rozmowy o tych przemianach zaprosiłyśmy teatrolożki dr Monikę Kwaśniewską-Mikułę oraz Izabelę Zawadzką.

W pierwszej części naszej rozmowy poznajemy drogę badawczą rozmówczyń, która doprowadziła je do dogłębnego zainteresowania się zagadnieniami niepełnosprawności na styku akademii, teatru i sztuk performatywnych oraz studiów o niepełnosprawności. Przyglądamy się przemianom, jakie zaszły w ostatnich latach na tym styku, przede wszystkim poprzez historię cyklu artykułów „Kalekowanie sztuk performatywnych”, opublikowanych w „Didaskaliach. Gazecie Teatralnej”. Ważnym motywem w rozmowie stało się pytanie (Katarzyny Żeglickiej) o prawo do bycia crip, w którym kryje się napięcie między doświadczeniem a językiem akademickim, między deklarowaną inkluzywnością a tokenizmem oraz pytanie, kto ma prawo mówić o niepełnosprawności i z jakiej pozycji. 

***
Dr Monika Kwaśniewska-Mikuła jest teatrolożką i adiunktką w Katedrze Teatru i Dramatu Uniwersytetu Jagiellońskiego; jest również redaktorką „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” oraz autorką książek o współczesnej reżyserii teatralnej, m.in. o twórczości Krzysztofa Warlikowskiego, Jerzego Grzegorzewskiego i Jana Klaty. W zeszłym roku wydała książkę „#MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze”. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują współczesne aktorstwo performatywne oraz niepełnosprawność, zdrowie psychiczne i neuroróżnorodność w teatrze.

Dr Izabela Zawadzka jest teatrolożką, menedżerką kultury i producentką wydarzeń performatywnych. Zajmuje się relacjami między praktyką artystyczną, edukacją teatralną i instytucjami kultury. Brała udział w projektach badawczych i edukacyjnych związanych z kształceniem artystycznym. W 2024 roku obroniła pracę doktorską „Performanse chodzone w instytucjach wystawienniczych”.

Rozmowę przeprowadziła Ewa Pakalska – bibliografka w Instytucie Badań Literackich PAN i w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Naukowo zajmuje się problematyką niepełnosprawności w literaturze dziecięco-młodzieżowej.

***
W rozmowie wspomniano następujące wydarzenia, instytucje, osoby i publikacje:

• Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora Cricoteka w Krakowie
• Olga Curzydło, Barbara Pasterek, Kinga Stawińska – osoby, które odpowiadały za projekty artystyczne i kwestie dostępnościowe w Cricotece
• „Jeden gest” w reż. Wojtka Ziemilskiego (Nowy Teatr w Warszawie, prem. 2016)
• „Nie mów nikomu” w reż. Adama Ziajskiego (Scena Robocza w Poznaniu, prem. 2016)
• Centrum Sztuki Włączającej Teatr 21 w Warszawie
• „Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie”, red. E. Godlewska-Byliniak i J. Lipko-Konieczna, Fundacja Teatr 21, Warszawa 2017
• Monika Kwaśniewska, „Empowerment w polskim teatrze (nie)pełnosprawnym”, „Czas Kultury” 2019, nr 4, s. 184-192, dostęp online: https://czaskultury.pl/czytanki/empowerment-w-polskim-teatrze-niepelnosprawnym/
• „Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych” (2006), dostęp online: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20120001169/T/D20121169L.pdf

[tekst łatwy do czytania: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/konwencja-o-prawach-os%C3%B3b-niepe%C5%82nosprawnych-opracowanie-w-tek%C5%9Bcie-%C5%82atwym-do-czytania]

• Disability Studies in East Europe – Reconfigurations (Uniwersytet Jagielloński), kierowniczka: dr hab. Magdalena Zdrodowska, prof. UJ, https://disability-in-easteurope.project.uj.edu.pl/en_GB/start
• rozmowa z Katarzyną Ojrzyńską: Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską
• cykl artykułów „Kalekowanie sztuk performatywnych” w: „Didaskalia. Gazeta Teatralna” (numery 178-186, XII 2023-IV 2025); https://didaskalia.pl/pl;

      Wspomniane w rozmowie artykuły:

• Katarzyna Ojrzyńska: Claire Cunningham’s Care-ful Disability Aesthetic (nr 183)
• Ewelina Godlewska-Byliniak: Od rośliny-diagnozy do rośl-inności. Wokół performansu „Nie jestem rośliną” (nr 183)
• Magdalena Zdrodowska: Estetyka horyzontalna i łóżkowy aktywizm. Pandemiczna wywrotowa horyzontalność (nr 181/183)
• Katarzyna Żeglicka: Kto mi daje prawo do bycia crip (nr 178)
• Filip Pawlak: List (nr 186)
• rozmowa Katarzyny Żeglickiej, Izabeli Zawadzkiej i Barbary Pasterek: Jestem jak koń trojański (nr 178)

• Robert McRuer, „Crip Theory. Cultural Signs of Queerness and Disability”, New York 2006
• „Nowe wrażliwości w sztukach performatywnych, teatrze i filmie. Skrzynka z teoriami”, red. A. Adamiecka, M. Jabłońska, K. Waligóra, I. Zawadzka, Warszawa 2024
• Małopolska. Kultura Wrażliwa – projekt Małopolskiego Instytutu Kultury, koordynator: Jakub Studziński
• Dominika Filipowicz [w rozmowie podano błędne nazwisko; Dominikę Filipowicz serdecznie przepraszam za pomyłkę! EP]
• The International Federation For Theatre Research (IFTR)

***
Seria podcastu „Spotkania Biuletynu”, zatytułowana „Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata”. Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).

Strona projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details 

***
Intro i outro
Muzyka: Piotr Lakwaj, czyta: Aldona Brycka-Jaskierska
Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 
Montaż odcinka: Ewa Pakalska

Na okładce od lewej: Izabela Zawadzka (fot. Klaudyna Schubert) i Monika Kwaśniewska-Mikuła (z arch. Moniki Kwaśniewskiej-Mikuły).

***
Zachęcamy do zadawania pytań i dzielenia się przemyśleniami na temat naszego podcastu: [email protected].

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

W dobie fake newsów i modeli językowych generujących zmyślone przypisy naukowe, bibliografia zweryfikowana przez człowieka jest potrzebna bardziej niż kiedykolwiek, również jako narzędzie wspierające walkę z dezinformacją. W kolejnym odcinku, którego tematem są kompetencje polonistyczne, gościniami Piotra Bordzoła są badaczki i dokumentalistki z Pracowni Bibliografii Bieżącej Instytutu Badań Literackich PAN w Poznaniu: dr Karolina Przysiecka oraz dr Paulina Czwordon-Lis, współtworzące Polską Bibliografię Literacką, która ukazuje się nieprzerwanie od 1954 roku.  

Pracownia Bibliografii Bieżącej przeszła długą drogę od tradycyjnego, mozolnego tworzenia opisów bibliograficznych z autopsji na papierowych fiszkach, do opracowywania rekordów w bazie danych. Podobnie zmianom podlegał zawód dokumentalisty, który łączy dziś wiedzę literaturoznawczą z kompetencjami takimi jak web scraping czy przetwarzanie danych. Rozmówczynie podkreślają, że mimo automatyzacji niektórych prac czy używania w nich sztucznej inteligencji, krytyczny namysł człowieka pozostaje jednak niezastąpiony na wielu etapach prac dokumentalistycznych, jak również przy interpretacji zjawisk kulturowych.  

Badaczki opowiadają również o pionierskim projekcie bibliografii literackiego internetu, w ramach którego dokumentowane są m.in. serwisy i czasopisma online, blogi, podcasty i profile w mediach społecznościowych, i o udziale poznańskiej pracowni w tworzeniu - we współpracy z Czeską Bibliografią Literacką - Europejskiej Bibliografii Literackiej zawierającej czeskie, polskie, hiszpańskie i fińskie dane bibliograficzne z dziedziny literatury.  

Z rozmowy dowiemy się również, jak algorytmy, znikające strony i korzystanie z Web Archive wpływają na pracę dokumentalisty internetu? Dlaczego pracy bibliografa nie da się w pełni nauczyć na studiach polonistycznych? Czy kompetencje cyfrowe, jakimi dysponują dziś bibliografowie (analiza danych, praca z API, programowanie) mogą być przydatne filologom na rynku pracy? Czy bibliograf ocenia dokumentowane  treści? Jak codzienne obcowanie z tysiącami publikacji wpływa na prywatne wybory lekturowe i inspiruje do własnych badań naukowych?  

dr Karolina Przysiecka – literaturoznawczyni, współautorka „Polskiej Bibliografii Literackiej”, autorka książki Od druku do bazy danych. „Polska Bibliografia Literacka” w procesie jej remediacji i ewolucji literaturoznawstwa polskiego (Warszawa 2025).

dr Paulina Czwordon-Lis – literaturoznawczyni, adiunktka IBL PAN, współautorka „Polskiej Bibliografii Literackiej”, autorka książki Empatia i obserwacja. O poezji Jerzego Ficowskiego (Poznań 2010) oraz szkiców i artykułów poświęconych m.in. poezji współczesnej i internetowi literackiemu.

dr Piotr Bordzoł - polonista, członek redakcji "Biuletynu Polonistycznego".  

Linki do wymienionych w rozmowie źródeł, stron internetowych, instytucji: 

• Polska Bibliografia Literacka: https://pbl.ibl.waw.pl/
• iPBL: https://polskabibliografialiteracka.github.io/iPBL-app/;  https://literarybibliography.eu/en/projects/ipbl 
• Europejska Bibliografia Literacka: https://literarybibliography.eu/pl/ 

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).                

Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 
Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska 
Producent: Torba reportera i podcastera 

Identyfikacja wizualna i projekt okładki: Klaudia Węgrzyn

Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego":  

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/ 
• https://twitter.com/B_Polonistyczny 
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/ 
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/ 

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

Dlaczego Wacław Berent, pisząc swoją powieść polifoniczną czytał „Gramatykę muzyki” Napoleona Odry i jaka cecha konstrukcji pracy Lefebrve’a nastręczała trudności interpretacyjnych? W jaki sposób  założenia gatunkowe utworu muzycznego można przenieść na konstrukcję pracy naukowej tak, by pokazać wyłanianie się transdyscyplinarnego modelu badań? Jaką rolę odgrywa w tym procesie analiza gatunkowa fugi literackiej?

Te i inne kwestie są z tematem drugiej części rozmowy Marioli Wilczak z dr Aleksandrą Wójtowicz.

Pierwsza część rozmowy jest dostępna pt. Architektura tekstu, czyli o znaczeniach wpisanych w konstrukcję książki.

Aleksandra Wójtowicz – dr, adiunkt w Pracowni Antropologii Współczesności Instytutu Badań Literackich PAN, kierownik i autorka programu studiów podyplomowych IBL PAN i NIAiU Humanistyka Architektoniczna; ekspertka w zakresie literaturoznawstwa architektonicznego w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata” (MNiSW NdS), kierownik projektów „Humanistyka architektoniczna jako propozycja w ramach humanistyki obywatelskiej” (MNiSW SON II) i „Dawne wzorce wobec nowych wyzwań. Przypadek Stanisława Staszica” (MNiSW Sokrates), członkini Zespołu Nazewnictwa Miejskiego m.st. Warszawy; członkini-korespondentka Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Autorka kilku książek, ostatnia The Staszic Palace as Affective Heterotopia: New Category of Spatial Description, Peter Lang (2024) oraz redaktor i współredaktor naukowy 10 tomów zbiorowych. Sformułowała założenia ścieżki badawczej literaturoznawstwo architektoniczne oraz zaproponowała kategorię heterotopii afektywnej, poszerzającej typologię Foucaulta. 

Spis źródeł przywołanych podczas rozmowy:

• M. Antoniuk, I. Boruszkowska, Wstęp, „Konteksty Kultury” 2020/17, z. 3, s. 249-253
• J. S. Bach, “Little” Fugue in G minor, BWV 578, performed on organ by Stephen Malinowski, with an animated graphical score, https://www.youtube.com/watch?v=ddbxFi3-UO4, dostęp: 07.08.2026.
• M. Bachtin, Czas i przestrzeń w powieści, przeł. J. Faryno „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 4 
• M. Bachtin, Problemy poetyki Dostojewskiego, przeł. N. Modzelewska, Warszawa 1970 
• M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Nakład Jakóba Mortkowicza, Warszawa, 1911
• M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów. Poznań, 1924
• M. Bachtin, Ozimina, tom IV i V Pism, nakładem Gebethnera i Wolffa, Warszawa, 1933
• W. Berent, Źródła i ujścia Nieztscheanizmu, w: tenże, Pisma rozproszone. Listy, wstęp i oprac. W. Bolecki, R. Nycz, Kraków 1992  
• M. Budzyński, Życie na placu Piłsudskiego — autorska wizja placu Piłsudskiego w Warszawie, Teka Komisji Urbanistyki i Architektury 2020, tom 48 (2020), s. 425-431 
• M. Foucault, Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak, „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 117-125
• A. Hejmej, Muzyczność dzieła literackiego, wyd. II poprawione, Wrocław 2002  
• Narodziny i rozwój dyscyplin naukowych, oprac. J. Kozłowski, http://kbn.icm.edu.pl/pub/kbn/sn/archiwum/9601/kozlow.html, dostęp: 15.06.2015
• T. S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. H. Ostromęcka, posłowie J. Nowotniak, Wyd. Aletheia, Warszawa 2009 
• H. Lefebvre, The Production of Space, tłum. D. Nicholson-Smith, Blackwell, 1991
• J. Leociak, Aryjskim tramwajem przez warszawskie getto, czyli hermeneutyka pustego miejsca, w: Maski współczesności. O literaturze i kulturze XX wieku, red. L.Burska. M. Zaleski, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2001, s. 75-8 
• Literaturoznawstwo architektoniczne, strona projektu: https://la-ibl-pan.ehum.psnc.pl/ 
• R. Nycz, Homo irrequietus. Nietzscheaizm w twórczości Wacława Berenta, w: tenże, Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997 
• R. Nycz, Kulturowa natura: kilka uwag o przedmiocie poznania literackiego, „Teksty Drugie” 2001, nr 5
• Refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym, red. A. Wójtowicz, J. Paulinek, Warszawa 2019 
• Paszek J., Polifoniczność „Oziminy” Berenta, „Tygodnik Kulturalny” 1973, nr 2  
• N. Orda, Gramatyka muzyki czyli wykład rozbiorowy i praktyczny melodyi i harmonii z dodatkiem w krótkości o fudze, kontrapunkcie, instrumentach orkiestrowych, o organie, fortepianie i o nauce śpiewu, dla użytku pianistów, Druk Jana Jaworskiego, Warszawa 1873  
• C. Rosiński, Sytuacje przestrzenne badań literackich, w: tenże, Przestrzeń i uważność w polskiej prozie najnowszej, rozprawa doktorska pod kier. T. Mizerkiewicza, Poznań 2019, s. 193-208, maszynopis,  https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/82ef881d-c006-4668-8f82-83c2f3c01562/content dostęp: 07.08.2026  
• E. W. Soja, Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Oxford 1996 
• Strona Pałacu Staszica https://palacstaszica.pan.pl/pl/o-stronie/
•  B. Westphal, Geocriticism. Real and Fictional Spaces, przeł. R.T. Tally Jr., New York 2011
• A. Wójtowicz, M. Budzyński, K. Ilmurzyńska, B. Jałowiecki, A. Kronenberg, R. Mączewski, K. Modryński, D.M. Osiński, J. Paulinek, I. Piotrowski., A. Skalimowski, B. Stelmach, W. Tomasik, Z. Tucholski, Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, pod kier. nauk. A. Wójtowicz, Warszawa 2019
• A. Wójtowicz, Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276656/edition/240261 
• A. Wójtowicz, Metamorfozy Pałacu Staszica, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2017, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/196572/edition/162556 
• A. Wójtowicz, Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276529/edition/240166 
• S. Wysołuch, Problematyka symultanizmu w prozie, Poznań 1981   

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). 
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 

• Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
• Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 
Realizacja: Mariola Wilczak, Aleksandra Wójtowicz 

Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": 

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
• https://twitter.com/B_Polonistyczny
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/ 

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

Opowieść o mimetyzmie przestrzennym to opowieść o tekstowej wędrówce po Pałacu Staszica, gdzie czytelnik książki jest prowadzony od tyłu budynku poprzez kolejne sale oraz od wydarzeń historycznych po wczasy współczesne.

Heterotopia afektywna to nie tylko kategoria teoretyczna. To konstrukt myślowy, który pozwala dostrzec i uporządkować proces manipulacji świadomością zbiorową poprzez zmiany przestrzeni, a także odczytać działania oparte na emocjach społeczeństwa.

Na czym polega istota badania i zagospodarowania „miejsc trudnych”, uwikłanych w historię i politykę? Jak pokazać, że założenia teoretyczne mogą stać się podstawą działań na polu humanistyki zaangażowanej a prace literaturoznawcze i analizy humanistyczne mogą mieć praktyczne zastosowanie?

O uprzestrzennieniu tekstu, czyli pracach naukowych, w których sposób prowadzenia narracji i układ tekstu posiada przemyślaną konstrukcję, w rozmowie z Mariolą Wilczak opowiada dr Aleksandra Wójtowicz z Instytutu Badań Literackich PAN. Jej książki Metamorfozy Pałacu Staszica i Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta oraz współautorski tom Miejsca trudne. Transdysycplinarny model badań – o przestrzeni placu Piłsudskiego i Defilad, przygotowany pod jej kierownictwem a także opisy sal na stronie Pałacu Staszica posiadają swoistą architekturę korespondującą z treścią, sytuując te prace na określonym polu wobec takich ujęć, jak site-writing Jane Rendell czy rozpoznań na temat obecności Hansa Gumbrechta.

Druga część rozmowy dostępna jest pt. Muzyczność dzieła literackiego i nie tylko.

Aleksandra Wójtowicz – dr, adiunkt w Pracowni Antropologii Współczesności Instytutu Badań Literackich PAN, kierownik i autorka programu studiów podyplomowych IBL PAN i NIAiU Humanistyka Architektoniczna; ekspertka w zakresie literaturoznawstwa architektonicznego w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata” (MNiSW NdS), kierownik projektów „Humanistyka architektoniczna jako propozycja w ramach humanistyki obywatelskiej” (MNiSW SON II) i „Dawne wzorce wobec nowych wyzwań. Przypadek Stanisława Staszica” (MNiSW Sokrates), członkini Zespołu Nazewnictwa Miejskiego m.st. Warszawy; członkini-korespondentka Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Autorka kilku książek, ostatnia The Staszic Palace as Affective Heterotopia: New Category of Spatial Description, Peter Lang (2024) oraz redaktor i współredaktor naukowy 10 tomów zbiorowych. Sformułowała założenia ścieżki badawczej literaturoznawstwo architektoniczne oraz zaproponowała kategorię heterotopii afektywnej, poszerzającej typologię Foucaulta. 

Spis źródeł przywołanych podczas rozmowy:

• M. Antoniuk, I. Boruszkowska, Wstęp, „Konteksty Kultury” 2020/17, z. 3, s. 249-253
• J. S. Bach, “Little” Fugue in G minor, BWV 578, performed on organ by Stephen Malinowski, with an animated graphical score, https://www.youtube.com/watch?v=ddbxFi3-UO4, dostęp: 07.08.2026.
• M. Bachtin, Czas i przestrzeń w powieści, przeł. J. Faryno „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 4 
• M. Bachtin, Problemy poetyki Dostojewskiego, przeł. N. Modzelewska, Warszawa 1970 
• M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Nakład Jakóba Mortkowicza, Warszawa, 1911
• M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów. Poznań, 1924
• M. Bachtin, Ozimina, tom IV i V Pism, nakładem Gebethnera i Wolffa, Warszawa, 1933
• W. Berent, Źródła i ujścia Nieztscheanizmu, w: tenże, Pisma rozproszone. Listy, wstęp i oprac. W. Bolecki, R. Nycz, Kraków 1992  
• M. Budzyński, Życie na placu Piłsudskiego — autorska wizja placu Piłsudskiego w Warszawie, Teka Komisji Urbanistyki i Architektury 2020, tom 48 (2020), s. 425-431 
• M. Foucault, Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak, „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 117-125
• A. Hejmej, Muzyczność dzieła literackiego, wyd. II poprawione, Wrocław 2002  
• Narodziny i rozwój dyscyplin naukowych, oprac. J. Kozłowski, http://kbn.icm.edu.pl/pub/kbn/sn/archiwum/9601/kozlow.html, dostęp: 15.06.2015
• T. S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. H. Ostromęcka, posłowie J. Nowotniak, Wyd. Aletheia, Warszawa 2009 
• H. Lefebvre, The Production of Space, tłum. D. Nicholson-Smith, Blackwell, 1991
• J. Leociak, Aryjskim tramwajem przez warszawskie getto, czyli hermeneutyka pustego miejsca, w: Maski współczesności. O literaturze i kulturze XX wieku, red. L.Burska. M. Zaleski, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2001, s. 75-8 
• Literaturoznawstwo architektoniczne, strona projektu: https://la-ibl-pan.ehum.psnc.pl/ 
• R. Nycz, Homo irrequietus. Nietzscheaizm w twórczości Wacława Berenta, w: tenże, Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997 
• R. Nycz, Kulturowa natura: kilka uwag o przedmiocie poznania literackiego, „Teksty Drugie” 2001, nr 5
• Refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym, red. A. Wójtowicz, J. Paulinek, Warszawa 2019 
• Paszek J., Polifoniczność „Oziminy” Berenta, „Tygodnik Kulturalny” 1973, nr 2  
• N. Orda, Gramatyka muzyki czyli wykład rozbiorowy i praktyczny melodyi i harmonii z dodatkiem w krótkości o fudze, kontrapunkcie, instrumentach orkiestrowych, o organie, fortepianie i o nauce śpiewu, dla użytku pianistów, Druk Jana Jaworskiego, Warszawa 1873  
• C. Rosiński, Sytuacje przestrzenne badań literackich, w: tenże, Przestrzeń i uważność w polskiej prozie najnowszej, rozprawa doktorska pod kier. T. Mizerkiewicza, Poznań 2019, s. 193-208, maszynopis,  https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/82ef881d-c006-4668-8f82-83c2f3c01562/content dostęp: 07.08.2026  
• E. W. Soja, Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Oxford 1996 
• Strona Pałacu Staszica https://palacstaszica.pan.pl/pl/o-stronie/
•  B. Westphal, Geocriticism. Real and Fictional Spaces, przeł. R.T. Tally Jr., New York 2011
• A. Wójtowicz, M. Budzyński, K. Ilmurzyńska, B. Jałowiecki, A. Kronenberg, R. Mączewski, K. Modryński, D.M. Osiński, J. Paulinek, I. Piotrowski., A. Skalimowski, B. Stelmach, W. Tomasik, Z. Tucholski, Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, pod kier. nauk. A. Wójtowicz, Warszawa 2019
• A. Wójtowicz, Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276656/edition/240261 
• A. Wójtowicz, Metamorfozy Pałacu Staszica, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2017, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/196572/edition/162556 
• A. Wójtowicz, Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276529/edition/240166 
• S. Wysołuch, Problematyka symultanizmu w prozie, Poznań 1981   

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). 
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 

• Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
• Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn 
Realizacja: Mariola Wilczak, Aleksandra Wójtowicz 

Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": 

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
• https://twitter.com/B_Polonistyczny
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/ 

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

„Wiedziałam, że ktoś za mną stoi i ktoś zawsze mi kibicuje, i zawsze jest, nawet jeżeli ja boję się i mam bardzo dużo wątpliwości” – wspomina dziś czas olimpijskich zmagań Julia Magnowska, uczennica Liceum Ogólnokształcącego nr XII im. Bolesława Chrobrego we Wrocławiu, laureatka pierwszego miejsca w Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego, wyróżniona również za najlepszą rozprawkę w konkursie o Nagrody im. prof. Aliny Brodzkiej-Wald.

Podczas zawodów olimpijskich świadomie wybierała tematy, uznawane za żmudne lub nudne, aby przetestować swoją wewnętrzną wytrwałość. Na etapie szkolnym zajęła się tematem wsi w baroku i renesansie, mimo że niemal wszyscy jej to odradzali. Mimo że kwestie językowe były dla niej trudne i wymagały nauki „od zera”, na etapie ustnym wybrała języki słowiańskie, dzięki czemu dostrzegła w strukturach języka przykłady wspólnych korzeni ludzkości. Dziś jej głównym polem zainteresowań jest etymologia oraz powiązania między różnymi grupami językowymi, a w przyszłości chce zająć się badaniami nad pokrewieństwem między językami.

W jaki sposób Olimpiada pomogła Julii rozwinąć jej pasje i kształtowała u jej wytrwałość i odporność psychiczną? Dlaczego etap okręgowy Olimpiady był dla niej wyjątkowo stresującym doświadczeniem? Kto wspierał ją podczas olimpijskich zmagań? 

Linki do wymienionych w rozmowie materiałów, źródeł, stron internetowych, instytucji:

• strona Olimpiady Literatury i Języka Polskiego: https://olijp.pl/
• strona Nagrody im. Prof. Aliny Brodzkiej-Wald: https://olijp.pl/nagroda-im-prof-aliny-brodzkiej-wald/ (link do nagrodzonej pracy Julii Magnowskiej: https://docs.google.com/document/d/103KrhAKF9SwCBsX7EGhtApjZ2vVorP5v/edit )
• artykuł LVI Olimpiada Literatury i Języka Polskiego w "Biuletynie Polonistycznym" (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/lvi-olimpiada-literatury-i-jezyka-polskiego,419/details )
• inne odcinki z serii "Polonistyka zaangażowana", poświęcone Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego:
  • „Łączy nas więcej niż tylko wspomnienie olimpiady”. Od udziału w zawodach OLiJP do pracy naukowej (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/laczy-nas-wiecej-niz-tylko-wspomnienie-olimpiady-od-udzialu-w-zawodach-olijp-do-pracy-naukowej,379/details )
  • Wiele twarzy Olimpiady Polonistycznej. Od pracy jednostek do ruchu środowiskowego (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/wiele-twarzy-olimpiady-polonistycnej-od-pracy-jednostek-do-ruchu-srodowiskowego,380/details )
  • Przyszłość polonistyki zaczyna się w szkole. Rozmowa z laureatką Olimpiady Języka Polskiego na Litwie (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/przyszlosc-polonistyki-zaczyna-sie-w-szkole-rozmowa-z-laureatka-olimpiady-jezyka-polskiego-na-litwie,371/details )

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01). 
 
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 

• Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
• Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": 

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
• https://twitter.com/B_Polonistyczny
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana

Gabriela Tymczuk, uczennica I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Legnicy, wyraźną niechęć do czytania książek w okresie szkoły podstawowej zamieniła na fascynację poezją Józefa Czechowicza i Bolesława Leśmiana, i na pierwsze miejsce w Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego. Poezja, do której wcześniej była uprzedzona, stała się dla niej, jak mówi, „fascynującą przygodą intelektualną”. 
Przełom nastąpił dzięki poloniście, Tomaszowi Dziurzyńskiemu, który prowadził lekcje tocząc z uczniami angażujące rozmowy, a podczas udziału z Olimpiadzie stał się dla niej ogromnym wsparciem, wierząc w jej sukces bardziej niż ona sama.

Udział w Olimpiadzie, w której zajęła również I miejsce za najlepszą interpretację w konkursie o Nagrodę im. Prof. Aliny Brodzkiej-Wald, stał się dla niej lekcją odwagi, systematyczności i budowania pewności siebie.

Jak z osoby, która przed olimpiadą nie wyobrażała sobie swobodnej rozmowy z komisją czy udzielania wywiadów stała się odważną młodą kobietą, która swobodnie wypowiada się publicznie? Jak udział w zawodach poszerzył jej horyzonty intelektualne? Jakie utwory literackie, dzięki udziałowi w Olimpiadzie, ceni dziś najbardziej? I do czego na studiach prawniczych może „przydać się” udział w olimpiadzie polonistycznej?
 
Linki do wymienionych w rozmowie materiałów, źródeł, stron internetowych, instytucji:

• strona Olimpiady Literatury i Języka Polskiego: https://olijp.pl/
• strona Nagrody im. Prof. Aliny Brodzkiej-Wald: https://olijp.pl/nagroda-im-prof-aliny-brodzkiej-wald/ (link do nagrodzonej pracy Gabrieli Tymczuk: https://docs.google.com/document/d/1IV0fd9RGkXgGLv5H8cXumdlZOBFrgZun/edit )
• artykuł LVI Olimpiada Literatury i Języka Polskiego w "Biuletynie Polonistycznym" (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/lvi-olimpiada-literatury-i-jezyka-polskiego,419/details )
• inne odcinki z serii "Polonistyka zaangażowana", poświęcone Olimpiadzie Literatury i Języka Polskiego:
  • „Łączy nas więcej niż tylko wspomnienie olimpiady”. Od udziału w zawodach OLiJP do pracy naukowej (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/laczy-nas-wiecej-niz-tylko-wspomnienie-olimpiady-od-udzialu-w-zawodach-olijp-do-pracy-naukowej,379/details )
  • Wiele twarzy Olimpiady Polonistycznej. Od pracy jednostek do ruchu środowiskowego (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/wiele-twarzy-olimpiady-polonistycnej-od-pracy-jednostek-do-ruchu-srodowiskowego,380/details )
  • Przyszłość polonistyki zaczyna się w szkole. Rozmowa z laureatką Olimpiady Języka Polskiego na Litwie (https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/przyszlosc-polonistyki-zaczyna-sie-w-szkole-rozmowa-z-laureatka-olimpiady-jezyka-polskiego-na-litwie,371/details )

Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).

Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
 
Intro i outro 

• Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
• Producent: Torba reportera i podcastera

Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn

Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego": 

• https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
• https://twitter.com/B_Polonistyczny
• https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
• https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/

https://biuletynpolonistyczny.pl/
[email protected]
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana