Trwająca już niemal od trzech miesięcy wojna Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem nie doprowadziła do zmiany reżimu, choć tak zapowiadali Donald Trump i Benjamin Netanjahu. Co więcej, wygląda na to, że Islamska Republika Iranu radzi sobie mimo pewnych ograniczeń wynikających z prowadzenia konfliktu zbrojnego, a jej wojska wciąż są zdolne do działań operacyjnych. Na zachodzie popularność zdobywa jednocześnie środowisko irańskich monarchistów, a Reza Pahlavi, syn obalonego w rewolucji islamskiej w 1979 roku szacha, jest częstym gościem salonów i mediów.

O tym rozmawiam z Juliuszem Gojło, ambasadorem Polski w Iranie w latach 2010-2017 i ekspertem Centrum Stosunków Międzynarodowych. Zachęcam też do zajrzenia do lektur uzupełniających zaproponowanych przez ambasadora Gojło, których lista znajduje się na końcu opisu odcinka.

A w dalszej części odcinka wraca Językowy Bałagan! Wraz z Michałem Czechowskim, tłumaczem i nauczycielem języków arabskiego i hebrajskiego, prowadzącym profil ismalearning na Instagramie, przyglądamy się dialektom i gwarom, zastanawiając się, czy są dobrym środkiem do transmisji kultury. A to na przykładzie zadżalu!

Ilustracja przedstawia izraelskie myśliwce F16 nad Iranem w trakcie operacji „Ryczący Lew” na początku marca. Fot. Jednostka rzecznika prasowego armii Izraela via Wikimedia Commons.

***

John Brennan, b. szef CIA w kwestii irańskiego programu jądrowego.

Philip Giraldi – The World's Hardest Target: United States Intelligence on Iran - były oficer CIA – na temat błędnego rozpoznania i złej interpretacji informacji wywiadowczych dot. Iranu.

Robert Jervis –Why Intelligence Fails: Lessons from the Iranian Revolution and the Iraq War - o błędach w percepcji  i interpretacji danych wywiadowczych dot. Iranu i Iraku.

Ervand Abrahamian - The Coup: 1953, The CIA, and The Roots of Modern U.S.-Iranian Relations – o obaleniu przez CIA i MI6 demokratycznie wyłonionego rządu premiera Mossadeqa i utorowaniu drogi do autorytaryzmu szacha a następnie rewolucji.

Mohamed El Baradei  - The Age of Deception: Nuclear Diplomacy in Treacherous Times Paperback – wspomnienia szefa Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej nt. irańskiego program jądrowego

Haaretz / The Marker z 3 października 2025 na temat izraelskiej kampanii dezinformacyjnej promującej irański ruch monarchistyczny “The Israeli influence operation in Iran pushing to reinstate the Shah monarchy” .

Po długiej przerwie wraca podcast Stosunkowo Bliski Wschód!

W tym odcinku rozmawiamy o odejściu Zjednoczonych Emiratów Arabskich z OPEC. Jaki to będzie miało wpływ na siłę kartelu? Czy Abu Zabi jest na kursie kolizyjnym z Rijadem? O tym opowiada ambasador Krzysztof Płomiński.

Poruszamy też temat zatrzymania przez izraelskie wojsko łodzi płynących w ramach Global Sumud Flotilla, w kontekście prawa morskiego. Czy Izrael dokonał aktu piractwa, tak jak uważa Turcja? Kto może domagać się sankcji, w związku z przetrzymywaniem na terytorium Izraela Thiago Ávili i Saifa Abu Keszeka? Czy prawo międzynarodowe jest dzisiaj w kryzysie? O tym mówi mi dr Mateusz Piątkowski.

Zapraszam do wysłuchania i oglądania!

Patryk Kulpok z podcastu "Polderownia" podczas streamu 21 lipca opowiadał mi i Wam o Holandii, a także podejściu Holendrów i mieszkańców Niderlandów do bliskowschodniej problematyki.

Jak często na ulicach holenderskich miast zdarzają się demonstracje proizraelskie i propalestyńskie?

Czy Holendrzy są ksenofobami i odnoszą się negatywnie do mniejszości?

Na czyje poparcie może liczyć Geert Wilders i czy uda mu się deportować migrantów?

To tylko niektóre z wielu pytań, które omawialiśmy podczas spotkania!

Magdalena Foremska, koordynatorka pomocy natychmiastowej i Helena Krajewska, rzeczniczka prasowa Polskiej Akcji Humanitarnej, opowiadają o działaniach PAH i sytuacji humanitarnej w Syrii, Gazie i innych obszarach Bliskiego Wschodu.

Jak na działania organizacji humanitarnych wpływa dezinformacja płynąca ze strony aktorów państwowych i pozapaństwowych?

Jakie są dzisiaj największe potrzeby Syryjczyków i Palestyńczyków?

Czy obecny system pomocy humanitarnej wprowadzony w Strefie Gazy jest funkcjonalny?

O tym i wielu innych kwestiach usłyszycie z tego nagrania!

Marcin Krzyżanowski, iranista z Uniwersytetu Jagiellońskiego, udzielał odpowiedzi na moje i publiczności pytania o Iran, jego historię najnowszą, politykę, kulturę i współczesny system.

Skąd wzięła się dynastia Pahlavich i czy rzeczywiście jest prawomocną władzą, jak przekonywał niedawno Michał Bilewicz?

Czy Republika Islamska musi posuwać się do fałszowania wyborów i jak wygląda wybieranie nowego rahbara?

Jak bliski upadku jest system we współczesnym Iranie?

O tym wszystkim i wielu innych kwestiach usłyszycie w tym zapisie rozmowy!

***

Spotkania takie jak to odbywają się dzięki wsparciu widzów i słuchaczy!

Jeśli chcesz, by Stosunkowo Bliski Wschód mógł się rozwijać jako projekt, rozważ wsparcie przez Patronite.pl, Buycoffee.to lub subskrypcję katulski.substack.com

Zbliżają się uroczystości upamiętniające wyzwolenie obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, a wraz z nadchodzącą datą coraz częstsza w Polsce jest dyskusja o tym, czy dopuścić do udziału w ceremonii Benjamina Netanjahu - premiera Izraela za którym Międzynarodowy Trybunał Karny wystawił nakaz aresztowania.

8 stycznia prezydent Andrzej Duda zwrócił się do rządu z prośbą o zapewnienie Netanjahu bezpieczeństwa, w razie gdyby zdecydował się na przyjazd do Polski - prośba o tyle kłopotliwa, że wymaga złamania międzynarodowych zobowiązań i traktatów, których Polska jest sygnatariuszem.

Premier Donald Tusk w odpowiedzi prezydentowi postanowił opublikować uchwałę, która zapewnia "wolny i bezpieczny dostęp i udział" w ceremonii upamiętnienia "najwyższym przedstawicielom Państwa Izrael".

Czy to oznacza, że Polską łatwo jest manipulować i naciski ze strony Stanów Zjednoczonych i Izraela sprawiają, że umowy międzynarodowe, których stroną jest Polska są bezwartościowe? Jak uchwała Rady Ministrów z 9 stycznia wpłynie na przyszłość ładu międzynarodowego i wagę instytucji takich jak MTK, ale także NATO czy Unii Europejskiej? Czy wizja świata politologicznych realistów, w której stosunkami międzynarodowymi kieruje wyłącznie brutalna siła militarna i ekonomiczna, właśnie zdaje ostateczny test?

O tym wszystkim rozmawiam z dr Agnieszką Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Zapraszam też do lektury omawianych w odcunku:

listu otwartego Clifforda D. Maya do ministra Radosława Sikorskiego,

wspomnianej uchwały Rady Ministrów,

ustawy Illegitimate Court Counteraction Act.

***

Jeśli uważasz ten odcinek za wartościowy możesz dołączyć do grona osób, dzięki którym Stosunkowo Bliski Wschód powstaje! Postaw mi wirtualną kawę na ⁠buycoffee.to⁠, dołącz do Patronek i Patronów na ⁠Patronite.pl⁠.

Od tygodnia rebelianci w Syrii dokonują spektakularnych sukcesów w zdobywaniu kolejnych terytoriów kraju, a armia Baszara al-Asada nie była w stanie powstrzymać ofensywy na strategiczne miasta jak Aleppo, Hama czy Daraa. Rebelianci nie zatrzymują się i niedługo mogą być w stanie odciąć syryjskiego dyktatora od potencjalnej pomocy z Iranu. Dotychczasowi sojusznicy Baszara al-Asada zdają się jednak nie być w stanie lub nie chcieć pomagać prezydentowi z Damaszku.

Czy to już moment, w którym powinniśmy mówić o końcu syryjskiego prezydenta? Kogo w regionie i poza nim powinny cieszyć sukcesy Hajat Tahrir asz-Szam? Jakie jeszcze możliwości ma Baszar al-Asad?

O tym opowiada mi Marcin Krzyżanowski, ekspert Instytutu Badań nad Turcją i wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W ubiegłym tygodniu między Izraelem a Hezbollahem ogłoszono zawieszenie broni, które w założeniu miało przerwać trwające od kilku tygodni walki w Libanie i Izraelu. Zawieszenie broni zostało jednak obłożone warunkami, które pokazują, że obie strony pozostają w gotowości do walki. Co więcej, już po jego wprowadzeniu w życie dochodziło do wymiany ognia między walczącymi stronami.

Dlaczego do tego zawieszenia broni doszło w tym momencie? Czy Izraelczycy osiągnęli deklarowane cele strategiczne i taktyczne swojej operacji na terytorium północnego sąsiada? Czy Hezbollah jest na tyle osłabiony, że libańska armia będzie w stanie kontrolować całe terytorium kraju cedrów?

O tym opowiada mi dr Agnieszka Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Odcinek zaczynamy jednak od rozmowy o sytuacji humanitarnej w Libanie i działalności Polskiej Akcji Humanitarnej. Prowadzone od kilku lat centrum GLOW świadczące przede wszystkim usługi edukacyjne dla młodszego pokolenia Libańczyków zostało uszkodzone wskutek działań wojennych. Jak to wpłynie na działalność PAH w kraju i jak PAH i inne organizacje humanitarne przygotowują się do nadchodzącej wielkimi krokami zimy?

O tym mówi mi Helena Krajewska, rzeczniczka prasowa Polskiej Akcji Humanitarnej.

W ostatnich tygodniach Izrael utrzymuje inicjatywę i przeprowadził kilka ataków i operacji przeciwko Hezbollahowi w Libanie. W izraelskich bombardowaniach Kraju Cedrów zginęło kilkaset osób, a kilka tysięcy zostało ranych. Co więcej, wskutek wzajemnych ostrzałów łączna liczba zmuszonych do opuszczenia domów Izraelczyków i Libańczyków wynosi nawet kilka tysięcy osób. Nad Libanem wisi też groźba izraelskiej inwazji lądowej, przypominająca mieszkańcom ponure czasy wojny w 2006 roku czy nawet wojny domowej, tym bardziej, że izraelscy wojskowi i media spekulują na temat możliwości utworzenia "strefy buforowej" w południowej części Libanu, co de facto oznaczałoby powrót do okupacji, która zakończyła się w roku 2000.

Hezbollah potwierdził także, że w nalocie na szyicką dzielnicę Bejrutu zginął Hassan Nasrallah, sekretarz generalny Hezbollahu prowadzący organizację od 1992 roku.

O sytuacji w Libanie, roli Hezbollahu w libańskiej polityce i systemie politycznym Kraju Cedrów rozmawiam z Sarą Nowacką, analityczką Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Rozmowa nagrywana była w piątek 27.09, więc w dalszej kolejności usłyszycie mój komentarz do doniesień o zabójstwie Nasrallaha. Komentarz również powstał jeszcze przed potwierdzeniem śmierci przez Hezbollah, niemniej jednak jego treść pozostaje aktualna.

O definicji agresora, prawie do okupacji, legalności tworzenia stref buforowych i tym, czy izraelska operacja wysadzenia pagerów, którymi posługiwali się bojownicy i politycy Hezbollahu może mieć znamiona działalności terrorystycznej rozmawiam z dr Mateuszem Piątkowskim z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego.

***

Jeśli uważasz ten odcinek za wartościowy możesz dołączyć do grona osób, dzięki którym Stosunkowo Bliski Wschód powstaje!

Geert Wilders chce aby holenderski parlament uznał Syrię za kraj bezpieczny, aby do niego deportować syryjskich azylantów. To nie pierwszy raz, kiedy Wilders stawia na retorykę antyimigrancką, ale wiele wskazuje na to, że kontrowersyjnemu politykowi udaje się przekonać do swoich wizji coraz szerszą grupę Holendrów. Patryk Kulpok z podcastu Polderownia opowiada mi o kontekście najnowszego pomysłu Wildersa, a także o wielu fascynujących anegdotach dookoła, w których nie brakuje wątków związanych z Turcją czy izraelskim wywiadem.