Stosunkowo Bliski Wschód

Dr Artur Skorek z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawia ze mną o stanie izraelskiej demokracji.

W ostatnim czasie w Izraelu komisja wyborcza zablokowała możliwość startu ugrupowaniom arabskim. Ta decyzja została już odwrócona przez Sąd Najwyższy, choć istotnym pytaniem pozostaje, czy w ogóle w państwach uważających się za liberalne demokracje powinno dochodzić do tego rodzaju ingerencji w proces wyborczy?

Dlaczego komisja wyborcza wykluczyła partie arabskie, ale nie zdecydowała się na wykluczenie radykalnych ugrupowań żydowskich? Czy zachodnie państwa i organizacje mają większą tolerancję na przypadki łamania zasad demokracji liberalnej przez Izrael niż przez Rosję czy Białoruś? Gdzie przebiega granica między wciąż rozsądnym dyskursem politycznym, a niebezpiecznymi poglądami?

O tym wszystkim rozmawiamy w najnowszym odcinku podcastu!

W tym odcinku komentuję wystąpienie Benjamina Netanjahu podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ, wyjście części delegacji, reakcję izraelskich władz na premierę filmu "Naza" Rachel Szor i Juwala Abrahama, rosnące napięcia między Izraelem i Zachodem (w tym Polską) i premierę piątego sezonu "Faudy" (która jest nie tylko serialem akcji, ale także narzędziem izraelskiej dyplomacji).

Na koniec usłyszycie też o wydanej właśnie przez Znak Horyzont książce Tima Mackintosh-Smitha "Arabowie. 3000 lat historii".

Trwająca już niemal od trzech miesięcy wojna Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem nie doprowadziła do zmiany reżimu, choć tak zapowiadali Donald Trump i Benjamin Netanjahu. Co więcej, wygląda na to, że Islamska Republika Iranu radzi sobie mimo pewnych ograniczeń wynikających z prowadzenia konfliktu zbrojnego, a jej wojska wciąż są zdolne do działań operacyjnych. Na zachodzie popularność zdobywa jednocześnie środowisko irańskich monarchistów, a Reza Pahlavi, syn obalonego w rewolucji islamskiej w 1979 roku szacha, jest częstym gościem salonów i mediów.

O tym rozmawiam z Juliuszem Gojło, ambasadorem Polski w Iranie w latach 2010-2017 i ekspertem Centrum Stosunków Międzynarodowych. Zachęcam też do zajrzenia do lektur uzupełniających zaproponowanych przez ambasadora Gojło, których lista znajduje się na końcu opisu odcinka.

A w dalszej części odcinka wraca Językowy Bałagan! Wraz z Michałem Czechowskim, tłumaczem i nauczycielem języków arabskiego i hebrajskiego, prowadzącym profil ismalearning na Instagramie, przyglądamy się dialektom i gwarom, zastanawiając się, czy są dobrym środkiem do transmisji kultury. A to na przykładzie zadżalu!

Ilustracja przedstawia izraelskie myśliwce F16 nad Iranem w trakcie operacji „Ryczący Lew” na początku marca. Fot. Jednostka rzecznika prasowego armii Izraela via Wikimedia Commons.

***

John Brennan, b. szef CIA w kwestii irańskiego programu jądrowego.

Philip Giraldi – The World's Hardest Target: United States Intelligence on Iran - były oficer CIA – na temat błędnego rozpoznania i złej interpretacji informacji wywiadowczych dot. Iranu.

Robert Jervis –Why Intelligence Fails: Lessons from the Iranian Revolution and the Iraq War - o błędach w percepcji  i interpretacji danych wywiadowczych dot. Iranu i Iraku.

Ervand Abrahamian - The Coup: 1953, The CIA, and The Roots of Modern U.S.-Iranian Relations – o obaleniu przez CIA i MI6 demokratycznie wyłonionego rządu premiera Mossadeqa i utorowaniu drogi do autorytaryzmu szacha a następnie rewolucji.

Mohamed El Baradei  - The Age of Deception: Nuclear Diplomacy in Treacherous Times Paperback – wspomnienia szefa Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej nt. irańskiego program jądrowego

Haaretz / The Marker z 3 października 2025 na temat izraelskiej kampanii dezinformacyjnej promującej irański ruch monarchistyczny “The Israeli influence operation in Iran pushing to reinstate the Shah monarchy” .

Po długiej przerwie wraca podcast Stosunkowo Bliski Wschód!

W tym odcinku rozmawiamy o odejściu Zjednoczonych Emiratów Arabskich z OPEC. Jaki to będzie miało wpływ na siłę kartelu? Czy Abu Zabi jest na kursie kolizyjnym z Rijadem? O tym opowiada ambasador Krzysztof Płomiński.

Poruszamy też temat zatrzymania przez izraelskie wojsko łodzi płynących w ramach Global Sumud Flotilla, w kontekście prawa morskiego. Czy Izrael dokonał aktu piractwa, tak jak uważa Turcja? Kto może domagać się sankcji, w związku z przetrzymywaniem na terytorium Izraela Thiago Ávili i Saifa Abu Keszeka? Czy prawo międzynarodowe jest dzisiaj w kryzysie? O tym mówi mi dr Mateusz Piątkowski.

Zapraszam do wysłuchania i oglądania!

Patryk Kulpok z podcastu "Polderownia" podczas streamu 21 lipca opowiadał mi i Wam o Holandii, a także podejściu Holendrów i mieszkańców Niderlandów do bliskowschodniej problematyki.

Jak często na ulicach holenderskich miast zdarzają się demonstracje proizraelskie i propalestyńskie?

Czy Holendrzy są ksenofobami i odnoszą się negatywnie do mniejszości?

Na czyje poparcie może liczyć Geert Wilders i czy uda mu się deportować migrantów?

To tylko niektóre z wielu pytań, które omawialiśmy podczas spotkania!

Magdalena Foremska, koordynatorka pomocy natychmiastowej i Helena Krajewska, rzeczniczka prasowa Polskiej Akcji Humanitarnej, opowiadają o działaniach PAH i sytuacji humanitarnej w Syrii, Gazie i innych obszarach Bliskiego Wschodu.

Jak na działania organizacji humanitarnych wpływa dezinformacja płynąca ze strony aktorów państwowych i pozapaństwowych?

Jakie są dzisiaj największe potrzeby Syryjczyków i Palestyńczyków?

Czy obecny system pomocy humanitarnej wprowadzony w Strefie Gazy jest funkcjonalny?

O tym i wielu innych kwestiach usłyszycie z tego nagrania!

Marcin Krzyżanowski, iranista z Uniwersytetu Jagiellońskiego, udzielał odpowiedzi na moje i publiczności pytania o Iran, jego historię najnowszą, politykę, kulturę i współczesny system.

Skąd wzięła się dynastia Pahlavich i czy rzeczywiście jest prawomocną władzą, jak przekonywał niedawno Michał Bilewicz?

Czy Republika Islamska musi posuwać się do fałszowania wyborów i jak wygląda wybieranie nowego rahbara?

Jak bliski upadku jest system we współczesnym Iranie?

O tym wszystkim i wielu innych kwestiach usłyszycie w tym zapisie rozmowy!

***

Spotkania takie jak to odbywają się dzięki wsparciu widzów i słuchaczy!

Jeśli chcesz, by Stosunkowo Bliski Wschód mógł się rozwijać jako projekt, rozważ wsparcie przez Patronite.pl, Buycoffee.to lub subskrypcję katulski.substack.com

Zbliżają się uroczystości upamiętniające wyzwolenie obozu zagłady Auschwitz-Birkenau, a wraz z nadchodzącą datą coraz częstsza w Polsce jest dyskusja o tym, czy dopuścić do udziału w ceremonii Benjamina Netanjahu - premiera Izraela za którym Międzynarodowy Trybunał Karny wystawił nakaz aresztowania.

8 stycznia prezydent Andrzej Duda zwrócił się do rządu z prośbą o zapewnienie Netanjahu bezpieczeństwa, w razie gdyby zdecydował się na przyjazd do Polski - prośba o tyle kłopotliwa, że wymaga złamania międzynarodowych zobowiązań i traktatów, których Polska jest sygnatariuszem.

Premier Donald Tusk w odpowiedzi prezydentowi postanowił opublikować uchwałę, która zapewnia "wolny i bezpieczny dostęp i udział" w ceremonii upamiętnienia "najwyższym przedstawicielom Państwa Izrael".

Czy to oznacza, że Polską łatwo jest manipulować i naciski ze strony Stanów Zjednoczonych i Izraela sprawiają, że umowy międzynarodowe, których stroną jest Polska są bezwartościowe? Jak uchwała Rady Ministrów z 9 stycznia wpłynie na przyszłość ładu międzynarodowego i wagę instytucji takich jak MTK, ale także NATO czy Unii Europejskiej? Czy wizja świata politologicznych realistów, w której stosunkami międzynarodowymi kieruje wyłącznie brutalna siła militarna i ekonomiczna, właśnie zdaje ostateczny test?

O tym wszystkim rozmawiam z dr Agnieszką Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Zapraszam też do lektury omawianych w odcunku:

listu otwartego Clifforda D. Maya do ministra Radosława Sikorskiego,

wspomnianej uchwały Rady Ministrów,

ustawy Illegitimate Court Counteraction Act.

***

Jeśli uważasz ten odcinek za wartościowy możesz dołączyć do grona osób, dzięki którym Stosunkowo Bliski Wschód powstaje! Postaw mi wirtualną kawę na ⁠buycoffee.to⁠, dołącz do Patronek i Patronów na ⁠Patronite.pl⁠.

Od tygodnia rebelianci w Syrii dokonują spektakularnych sukcesów w zdobywaniu kolejnych terytoriów kraju, a armia Baszara al-Asada nie była w stanie powstrzymać ofensywy na strategiczne miasta jak Aleppo, Hama czy Daraa. Rebelianci nie zatrzymują się i niedługo mogą być w stanie odciąć syryjskiego dyktatora od potencjalnej pomocy z Iranu. Dotychczasowi sojusznicy Baszara al-Asada zdają się jednak nie być w stanie lub nie chcieć pomagać prezydentowi z Damaszku.

Czy to już moment, w którym powinniśmy mówić o końcu syryjskiego prezydenta? Kogo w regionie i poza nim powinny cieszyć sukcesy Hajat Tahrir asz-Szam? Jakie jeszcze możliwości ma Baszar al-Asad?

O tym opowiada mi Marcin Krzyżanowski, ekspert Instytutu Badań nad Turcją i wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W ubiegłym tygodniu między Izraelem a Hezbollahem ogłoszono zawieszenie broni, które w założeniu miało przerwać trwające od kilku tygodni walki w Libanie i Izraelu. Zawieszenie broni zostało jednak obłożone warunkami, które pokazują, że obie strony pozostają w gotowości do walki. Co więcej, już po jego wprowadzeniu w życie dochodziło do wymiany ognia między walczącymi stronami.

Dlaczego do tego zawieszenia broni doszło w tym momencie? Czy Izraelczycy osiągnęli deklarowane cele strategiczne i taktyczne swojej operacji na terytorium północnego sąsiada? Czy Hezbollah jest na tyle osłabiony, że libańska armia będzie w stanie kontrolować całe terytorium kraju cedrów?

O tym opowiada mi dr Agnieszka Bryc z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Odcinek zaczynamy jednak od rozmowy o sytuacji humanitarnej w Libanie i działalności Polskiej Akcji Humanitarnej. Prowadzone od kilku lat centrum GLOW świadczące przede wszystkim usługi edukacyjne dla młodszego pokolenia Libańczyków zostało uszkodzone wskutek działań wojennych. Jak to wpłynie na działalność PAH w kraju i jak PAH i inne organizacje humanitarne przygotowują się do nadchodzącej wielkimi krokami zimy?

O tym mówi mi Helena Krajewska, rzeczniczka prasowa Polskiej Akcji Humanitarnej.