To Bardziej Skomplikowane

To Bardziej Skomplikowane

By Michał SzycScienceEducation
Download on the App Store

To Bardziej Skomplikowane episodes

  • #76 - Dlaczego matematyka tak dobrze opisuje Wszechświat? | prof. Maciej Dunajski

    Dlaczego matematyka tak dobrze opisuje fizyczny świat? Co geometria mówi nam o naturze czasu i przestrzeni? I czy istnieją struktury matematyczne niedostępne dla ludzkiego umysłu?

    W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Maciejem Dunajskim, fizykiem matematycznym z Uniwersytetu w Cambridge.

    W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

    - Jak obserwacje prowadzą do powstawania nowych matematycznych opisów świata?

    - Jaką rolę w wyborze teorii odgrywają prostota, piękno i zgodność z eksperymentem?
    - Jak modele pozwalają przewidywać zjawiska, których wcześniej nie obserwowaliśmy?
    - Co osobliwości mówią o granicach ogólnej teorii względności?
    - Dlaczego potrzebujemy kwantowej teorii grawitacji?
    - Na czym polega teoria twistorów i dlaczego zmienia sposób myślenia o punktach czasoprzestrzeni?
    - Skąd biorą się wymiary przestrzeni twistorowej i jaką rolę odgrywają liczby zespolone?
    - Jakie sukcesy matematyczne przyniosła teoria twistorów i czy daje sprawdzalne przewidywania fizyczne?
    - Co łączy teorię twistorów z geometrią rzutową i malarską perspektywą?
    - Czy struktury matematyczne istnieją niezależnie od ludzkiego umysłu?
    - Czy mogą istnieć rodzaje matematyki niedostępne dla naszego sposobu myślenia?
    - Co oznaczają dowody niekonstruktywne i jakie ograniczenia pokazują twierdzenia Gödla?
    - Czy każdy dział matematyki może znaleźć zastosowanie w fizyce?
    - Jak oceniać najnowsze prace OpenAI i propozycje dowodów generowanych przez AI?
    - Dlaczego sprawdzenie wyników AI może zająć znacznie więcej czasu niż ich uzyskanie?
    - Kto będzie wybierał ciekawe problemy matematyczne i wyznaczał kierunki badań?

    Prof. Maciej Dunajski zajmuje się geometrią różniczkową, teorią twistorów i układami całkowalnymi. Doktorat z matematyki uzyskał w Oksfordzie, gdzie pracował także w grupie Rogera Penrose'a. W Cambridge należał do grupy teorii grawitacji kierowanej przez Stephena Hawkinga.

    Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Maciej_Dunajski

    Profil w Cambridge: https://www.damtp.cam.ac.uk/person/md327

    Rozdziały:

    00:00:00 Wstęp

    00:01:00 Od obserwacji do geometrii czasoprzestrzeni
    00:03:08 Prostota, piękno i wybór modelu
    00:06:01 Model matematyczny a fizyczna rzeczywistość
    00:07:29 Co teoria pozwala przewidzieć?
    00:10:40 Osobliwości i załamanie teorii
    00:12:57 Dlaczego potrzebujemy kwantowej grawitacji?
    00:14:28 Na czym polega teoria twistorów?
    00:17:54 Wymiary przestrzeni twistorowej i liczby zespolone
    00:19:47 Przewidywania fizyczne i matematyczne sukcesy twistorów
    00:22:39 Geometria rzutowa i malarska perspektywa
    00:24:29 Czy matematyka istnieje niezależnie od nas?
    00:26:14 Granice ludzkiego umysłu
    00:27:57 Dowody niekonstruktywne
    00:28:44 Hilbert, Gödel i granice dowodzenia
    00:31:26 Czy każda matematyka przydaje się w fizyce?
    00:33:33 AI, OpenAI i problem Naviera-Stokesa
    00:36:36 Czy matematycy nadążą za AI?
    00:38:04 Kto będzie wybierał problemy matematyczne?
    00:40:16 Zakończenie i podziękowania

    Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

    Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

    Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

    Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: [https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane](https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane)

    Podziękowania dla patronów wspierających projekt:  

    Sebastian Jaskulski

    41 min
  • #75 - Kiedy zaczyna się choroba psychiczna? | dr hab. Maciej Pilecki

    W dzisiejszym odcinku rozmawiam z dr. hab. Maciejem Pileckim o tym, jak rozpoznajemy zaburzenia psychiczne, gdzie przebiega granica między kryzysem a chorobą i jak diagnoza wpływa na nasze myślenie o sobie.

    Dlaczego podobne objawy mogą prowadzić do różnych rozpoznań? Kiedy diagnoza przynosi ulgę, a kiedy staje się obciążeniem? I czy sztuczna inteligencja pomoże lepiej zrozumieć trudności konkretnego człowieka oraz dobrać skuteczne leczenie?

    W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

    • Jak odróżniamy kryzys życiowy, żałobę i reakcję na traumę od zaburzenia psychicznego?

    • Jak myśli automatyczne i przekonania o sobie wiążą się z depresją?

    • Na czym opierają się diagnozy psychiatryczne i dlaczego ich klasyfikacje zmieniają się w czasie?

    • Jak diagnoza może wpływać na tożsamość, poczucie winy i gotowość do szukania pomocy?

    • Co przykłady borderline i złożonego PTSD pokazują o znaczeniu języka diagnozy?

    • Co może dać rozpoznanie ADHD i gdzie pojawia się ryzyko tłumaczenia nim wszystkich trudności?

    • Jak powstają błędy diagnostyczne i dlaczego warto rozważać alternatywne hipotezy?

    • Jak emocje lekarza i sposób opisywania własnych doświadczeń przez pacjenta wpływają na diagnozę?

    • Dlaczego leczenie czasem nie przynosi poprawy i jaką rolę odgrywają ograniczenia systemu?

    • Jak sztuczna inteligencja może wspierać psychiatrię i bardziej indywidualny dobór leczenia?

    • Dlaczego poprawa bywa trudna do zauważenia, a pozytywne zmiany też mogą być wyzwaniem?

    • Co wiemy o kryzysie zdrowia psychicznego młodych i możliwej roli mediów społecznościowych?

    • Jak biologia, doświadczenia i otoczenie społeczne wzajemnie na siebie oddziałują?

    • Dlaczego zaufanie i relacja z lekarzem lub terapeutą są tak ważne w procesie leczenia?

      Dr hab. n. med. Maciej Pilecki jest specjalistą psychiatrii dorosłych oraz psychiatrii dzieci i młodzieży, certyfikowanym psychoterapeutą i superwizorem Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Kieruje Kliniką Psychiatrii i Psychoterapii Dzieci i Młodzieży Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum.

      Profil na stronie Katedry Psychiatrii UJ CM:

      https://katedrapsychiatrii.wl.cm.uj.edu.pl/zespol/klinika-psychiatrii-dzieci-i-mlodziezy/

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:01:02 Kiedy kryzys staje się zaburzeniem psychicznym?
      00:02:44 Żałoba, depresja i reakcje na traumę
      00:06:18 Model siebie, myśli automatyczne i depresja
      00:09:52 Jak diagnoza wpływa na obraz siebie?
      00:11:50 Jak powstają i zmieniają się klasyfikacje?
      00:13:42 Kiedy diagnoza pomaga, a kiedy obciąża?
      00:17:21 Borderline i złożone PTSD: znaczenie opisu
      00:22:15 ADHD i poszukiwanie wyjaśnienia swoich trudności
      00:25:29 Brak poprawy w leczeniu i błędy diagnostyczne
      00:28:40 Emocje lekarza i język pacjenta
      00:31:31 Oporność na leczenie i ograniczenia systemu
      00:33:08 Złożoność psychiki i medycyna spersonalizowana
      00:35:17 Sztuczna inteligencja i dobór leczenia
      00:38:56 Jak ocenić, czy leczenie działa?
      00:40:51 Dlaczego dobre zmiany też bywają trudne?
      00:41:32 Czy kryzys psychiczny młodych narasta?
      00:43:32 Media społecznościowe, środowisko i biologia
      00:47:03 Znaczenie relacji w leczeniu

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli cenisz takie rozmowy i chcesz pomóc w docieraniu z nimi do kolejnych osób, zasubskrybuj kanał i zostaw łapkę w górę.

      Możesz też wesprzeć rozwój podcastu przez Patronite i dołączyć do naszej społeczności na Discordzie. Rozmawiamy tam o odcinkach, wymieniamy materiały i pomysły na kolejne tematy.

      Wsparcie podcastu i dostęp do Discorda:

      https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt: Sebastian Jaskulski

      49 min
    • #74 - Jak rośliny postrzegają świat, komunikują się i oszukują zwierzęta? | prof. Marcin Zych

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Zychem o tym, jak rośliny odbierają świat, komunikują się i rozwiązują problemy, a także czy możemy mówić o ich pamięci, inteligencji, a nawet świadomości.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Dlaczego często postrzegamy rośliny jako nieruchome tło i nie dostrzegamy złożoności ich zachowań?

      - Gdzie kończy się jeden osobnik i jakie znaczenie ma modularna budowa roślin?
      - Jak rośliny odbudowują utracone części swojego organizmu?
      - Jakie informacje czerpią ze światła, temperatury, drgań i sygnałów chemicznych?
      - Czy rośliny mogą reagować na drgania wywoływane przez zbliżających się zapylaczy?
      - Jak przekazują informacje między różnymi częściami swojego ciała?
      - Jak bronią się przed roślinożercami i w jaki sposób mogą przyciągać ich naturalnych wrogów?
      - Jak organizm bez mózgu integruje sygnały i koordynuje swoje działanie?
      - Na ile koncepcja obliczeń morfologicznych pomaga myśleć o przetwarzaniu informacji przez rośliny?
      - Czy różne gatunki roślin posługują się wspólnym językiem chemicznym i mogą "podsłuchiwać" swoich konkurentów?
      - Jak rośliny przyciągają zapylacze i dlaczego niektóre storczyki je oszukują?
      - Co wiemy o pamięci roślin i jakie mechanizmy mogą za nią odpowiadać?
      - Jak odczytywanie sygnałów roślin i sztuczna inteligencja mogą pomóc w prowadzeniu upraw?
      - Przy jakiej definicji inteligencji możemy mówić o inteligencji roślin?
      - Czym różni się dostosowywanie działania do warunków od nabywania nowych umiejętności?
      - Co możemy powiedzieć o świadomości roślin i gdzie kończy się nasza wiedza?

      Prof. Marcin Zych bada biologię zapylania roślin, w tym gatunków uprawnych i zagrożonych. Wśród jego zainteresowań naukowych znajdują się również ewolucja strategii reprodukcyjnych, filogeneza roślin z rodziny baldaszkowatych oraz ochrona różnorodności biologicznej.

      Profil w Ogrodzie Botanicznym UW: https://www.ogrod.uw.edu.pl/zespol/prof-dr-hab-marcin-zych/

      Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego: https://www.ogrod.uw.edu.pl/

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:01:05 Jak powinniśmy myśleć o roślinach?
      00:06:07 Granice osobnika i modularna budowa roślin
      00:10:42 Jak rośliny regenerują utracone części?
      00:12:31 Jakie sygnały odbierają rośliny?
      00:15:05 Drgania, zapylacze i produkcja nektaru
      00:17:40 Sygnały chemiczne i obrona przed roślinożercami
      00:22:19 Jak roślina integruje informacje bez mózgu?
      00:24:12 Obliczenia morfologiczne i rozproszone przetwarzanie
      00:25:51 Komunikacja między roślinami
      00:30:33 Konkurencja i "podsłuchiwanie" sygnałów
      00:32:57 Komunikacja ze zwierzętami i rola nektaru
      00:34:53 Jak storczyki oszukują zapylacze?
      00:38:28 Pamięć roślin i odczytywanie ich sygnałów
      00:40:38 AI, inteligentne szklarnie i przyszłość upraw
      00:43:09 Czy rośliny są inteligentne?
      00:45:33 Uczenie się a reagowanie na sygnały
      00:46:41 Czy rośliny mogą mieć świadomość?

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      52 min
    • #73 - Co dzieje się z materią tuż nad zerem bezwzględnym? | prof. Michał Tomza

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Michałem Tomzą o kontrolowaniu ultrazimnych atomów i cząsteczek, poszukiwaniu nowej fizyki oraz roli sztucznej inteligencji w badaniach.

      Co właściwie oznacza kontrolowanie materii na poziomie kwantowym i dlaczego potrzebujemy do tego ultraniskich temperatur? Jak badania pojedynczych atomów i cząsteczek mogą pomóc w poszukiwaniu nowej fizyki? Czy sztuczna inteligencja może stać się lepszym naukowcem od człowieka?

      W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Michałem Tomzą, fizykiem teoretykiem z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Profesor zajmuje się fizyką i chemią ultrazimnej materii oraz teorią oddziaływań i zderzeń atomów, jonów i cząsteczek.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Dlaczego w ultraniskich temperaturach łatwiej obserwować i wykorzystywać efekty kwantowe?

      - Jak działają pułapki na atomy i dlaczego światło laserowe może chłodzić?
      - Co możemy kontrolować w atomie lub cząsteczce: spin, rotacje, drgania i ruch?
      - W jakim sensie atomy i cząsteczki przygotowane w tym samym stanie kwantowym są identyczne?
      - Jak współpraca teorii z eksperymentem pozwala odkrywać mechanizmy reakcji chemicznych?
      - Jak pole magnetyczne może zmieniać szybkość reakcji i co mówią nam pomiary stanów produktów?
      - Dlaczego znajomość równania Schrödingera nie wystarcza do obliczenia zachowania złożonego układu?
      - Czym różnią się trudność obliczeniowa, wieloskalowość i emergencja?
      - Jak wyznaczamy granice stosowalności modeli i sprawdzamy zgodność różnych opisów?
      - Dlaczego czasem trzeba chronić cząsteczki przed reakcjami chemicznymi?
      - Czym jest elektryczny moment dipolowy elektronu i jaki ma związek z symetriami oraz przewagą materii nad antymaterią?
      - Dlaczego wynik pomiaru zgodny z zerem może ograniczać teorie wykraczające poza Model Standardowy?
      - Jak sieci neuronowe pomagają opisywać funkcje falowe?
      - Czy AI może zadawać dobre pytania badawcze, zastąpić naukowców i zmienić kształcenie na uniwersytetach?
      - Jak współpraca agentów AI i szybkie generowanie wyników wpływają na sposób uprawiania nauki?

      Prof. Michał Tomza kieruje grupą badawczą Quantum Molecular Systems oraz Centrum Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej na Uniwersytecie Warszawskim. W swoich badaniach łączy kwantowy opis materii z obliczeniami na superkomputerach i ścisłą współpracą z zespołami doświadczalnymi. Jest laureatem Nagrody Narodowego Centrum Nauki z 2020 roku. Otrzymał również ERC Starting Grant na projekt QuantMol, poświęcony ultrazimnym cząsteczkom wieloatomowym, kontrolowanej chemii i precyzyjnym pomiarom.

      Profil na Uniwersytecie Warszawskim: https://promotorzy.szkolydoktorskie.uw.edu.pl/pl/promotor/2399

      Grupa Quantum Molecular Systems: https://quantmol.uw.edu.pl/
      Nagroda NCN: https://www.ncn.gov.pl/o-ncn/nagroda-ncn/laureaci-2020

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:01:06 Co oznacza kontrolowanie materii kwantowej?
      00:05:01 Jak łapiemy i chłodzimy atomy?
      00:09:07 Kontrola stanów kwantowych
      00:12:54 Identyczność atomów i cząsteczek
      00:16:29 Wyzwania eksperymentalne i rozwój technologii
      00:21:19 Sterowanie reakcjami chemicznymi
      00:27:24 Dlaczego obliczenia kwantowe są tak trudne?
      00:32:50 Złożoność, emergencja i różne skale opisu
      00:35:38 Granice stosowalności modeli
      00:38:28 Ekranowanie cząsteczek
      00:40:25 Precyzyjne pomiary i poszukiwanie nowej fizyki
      00:43:36 Materia, antymateria i symetrie
      00:46:33 Co mówi nam wynik zgodny z zerem?
      00:51:07 Sieci neuronowe i funkcje falowe
      00:52:43 Czy AI może zastąpić naukowców?
      00:54:42 Uniwersytet w czasach AI
      00:56:39 Czy AI potrafi zadawać dobre pytania?
      00:58:07 Agenci AI i dokonywanie odkryć
      00:59:54 Tempo badań i nadmiar informacji

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      1 hr 3 min
    • #72 - Jak działa RNA i czy możemy programować komórki? | prof. Janusz Bujnicki

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Januszem Bujnickim o tym, jak działa RNA, jak sztuczna inteligencja pomaga je badać i na ile potrafimy projektować cząsteczki o określonych funkcjach.

      Co właściwie potrafi RNA poza przenoszeniem informacji potrzebnej do produkcji białek? Dlaczego ta sama cząsteczka może przyjmować różne kształty i jak wpływa na to jej otoczenie? Czy umiemy dziś przewidzieć jej działanie, a nawet zaprojektować RNA o określonej funkcji?

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Jakie funkcje może pełnić RNA poza pośredniczeniem w produkcji białek?

      - Na ile sekwencja RNA określa jego strukturę, a na ile o kształcie cząsteczki decydują środowisko i inne cząsteczki?
      - Jak modyfikacje chemiczne mogą zmieniać strukturę i działanie RNA?
      - Skąd pochodzą dane potrzebne do modelowania RNA i dlaczego jego strukturę trudniej przewidywać niż strukturę białek?
      - Co potrafią dziś metody sztucznej inteligencji, w tym AlphaFold, i gdzie napotykają ograniczenia?
      - Dlaczego poznanie jednego możliwego kształtu RNA nie wystarcza do zrozumienia jego funkcji?
      - Czym różni się trafne przewidywanie od wyjaśnienia mechanizmu działania cząsteczki?
      - Na ile potrafimy projektować RNA o zadanych właściwościach i czego uczy przykład modyfikowanego tRNA?
      - Dlaczego łatwiej projektować warianty znanych cząsteczek niż zupełnie nowe struktury?
      - Czy da się przewidzieć, jak zmiana na poziomie pojedynczych atomów wpłynie na komórkę lub organizm?
      - Jak rozwój kriomikroskopii elektronowej może zmienić badania nad RNA?
      - W jakim sensie RNA może działać jak przełącznik lub element bramki logicznej?

      Prof. Janusz Bujnicki jest profesorem nauk biologicznych, członkiem Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (EMBO) oraz członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk. W swoich badaniach łączy bioinformatykę, biologię strukturalną i metody doświadczalne. Jego zespół rozwija narzędzia do modelowania struktur RNA i ich oddziaływań, m.in. ModeRNA i SimRNA, oraz bazę MODOMICS poświęconą modyfikacjom RNA. W Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie bada również, jak poznanie struktury tych cząsteczek może pomóc w projektowaniu RNA o nowych funkcjach.

      Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Janusz_Bujnicki

      Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie: https://www.iimcb.gov.pl/
      Laboratorium Bioinformatyki i Inżynierii Białka: https://www.iimcb.gov.pl/pl/laboratoria-iimcb/laboratorium-bioinformatyki-i-inzynierii-bialka

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:01:12 Czym jest RNA i co potrafi?
      00:02:57 Sekwencja, struktura i środowisko
      00:07:53 Jak modyfikacje chemiczne zmieniają RNA?
      00:09:26 Jak badamy i przewidujemy strukturę RNA?
      00:15:03 Czym RNA różni się od białek?
      00:20:56 Granice przewidywania struktury RNA
      00:24:00 Sztuczna inteligencja i AlphaFold
      00:28:20 Czy potrafimy przewidzieć funkcję RNA?
      00:30:37 Predykcja a rozumienie mechanizmu
      00:36:05 Projektowanie RNA
      00:39:45 Projektowanie i modyfikowanie tRNA
      00:43:04 Czy można zaprojektować zupełnie nową strukturę?
      00:47:52 Kriomikroskopia i nowe dane doświadczalne
      00:51:19 Od atomów do komórek: granice przewidywania
      00:59:54 Przyszłość badań i zastosowań RNA
      01:03:39 Bramki logiczne z RNA

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      1 hr 8 min
    • #71 - Czy można myśleć bez języka? | prof. Katarzyna Jednoróg

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Katarzyną Jednoróg o tym, jak mózg przetwarza język i w jaki sposób dźwięki mowy nabierają dla nas znaczenia.

      Jak z ciągłego strumienia dźwięków mózg wydobywa słowa i ich znaczenie? Skąd dziecko wie, gdzie kończy się jedno słowo, a zaczyna następne? I czy język jest nam potrzebny do myślenia?

      W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Katarzyną Jednoróg, która kieruje Pracownią Neurobiologii Procesów Językowych w Instytucie Nenckiego PAN.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Jak mózg przechodzi od dźwięków mowy do znaczenia wypowiedzi?

      - Dlaczego klasyczny podział na ośrodek mówienia i ośrodek rozumienia języka jest niepełny?
      - Skąd bierze się znaczenie słów i jak wpływają na nie nasze doświadczenia?
      - Jak niemowlęta odnajdują słowa w nieprzerwanym strumieniu mowy?
      - Dlaczego kontakt z drugim człowiekiem ma znaczenie dla nauki języka?
      - Czy można myśleć bez słów i czy każdy ma wewnętrzny głos?
      - Jak nauka czytania zmienia mózg?
      - Dlaczego dysleksja może wiązać się z różnymi trudnościami w uczeniu się czytania?
      - Czy mózg przewiduje słowa, które za chwilę usłyszymy, i na ile potwierdzają to badania?
      - Co wiemy o związku czytania z ekranu i korzystania z mediów społecznościowych z uwagą oraz rozumieniem tekstu?

      Prof. Katarzyna Jednoróg bada neurobiologiczne podstawy języka oraz rozwój umiejętności czytania u dzieci, także w kontekście dysleksji. Jej zespół śledzi, jak mózg zmienia się w trakcie nauki czytania i skąd mogą brać się różnice między dziećmi.

      Pracownia Neurobiologii Procesów Językowych: https://nencki.edu.pl/pl/laboratories/pracownia-neurobiologii-procesow-jezykowych/

      **Badanie rozwoju czytania u dzieci**

      Zespół pracowni zaprasza do udziału w badaniu sześcioletnie dzieci z zerówki, które jeszcze nie czytają. Badacze będą śledzić, jak zmienia się mózg dzieci w trakcie nauki czytania. Szczegóły dotyczące projektu i udziału w badaniu: https://orto.nencki.edu.pl/

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:00:47 Jak mózg rozumie mowę?
      00:03:27 Afazja i ograniczenia klasycznych modeli języka
      00:05:25 Skąd bierze się znaczenie słów?
      00:08:48 Jak dzieci uczą się języka?
      00:12:33 Dlaczego kontakt z drugim człowiekiem ma znaczenie?
      00:13:29 Jak niemowlęta odnajdują słowa w strumieniu mowy?
      00:17:04 Wrodzona gramatyka czy uczenie się ze statystyki?
      00:20:38 Czy można myśleć bez języka?
      00:23:08 Wewnętrzny głos i różne sposoby myślenia
      00:29:18 Jak nauka czytania zmienia mózg?
      00:36:30 Rozmowa z dzieckiem i wspólne czytanie
      00:39:02 Dysleksja i różne ścieżki rozwoju czytania
      00:46:58 Czy mózg przewiduje kolejne słowa?
      00:53:23 Czytanie z ekranu a rozumienie tekstu
      00:56:16 Ekrany, uwaga i rozwój języka

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      1 hr 2 min
    • #70 - Dlaczego fizyka utknęła? Kwanty kontra grawitacja | prof. Jerzy Kowalski-Glikman

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Jerzym Kowalskim-Glikmanem o kwantowej grawitacji, o tym, dlaczego tak trudno połączyć mechanikę kwantową z teorią Einsteina i jak fizycy próbują sprawdzić swoje pomysły.

      Dlaczego tak trudno połączyć mechanikę kwantową z teorią grawitacji Einsteina? Co czarne dziury mówią nam o granicach naszego opisu świata? I jak możemy szukać śladów kwantowej grawitacji w obserwacjach kosmosu?

      W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z prof. Jerzym Kowalskim-Glikmanem, fizykiem teoretycznym zajmującym się kwantową grawitacją i strukturą czasoprzestrzeni.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Jak ogólna teoria względności zmieniła nasze rozumienie czasu i przestrzeni?

      - Co oznacza, że materia wpływa na geometrię czasoprzestrzeni, a geometria na ruch materii?
      - Jak zasada nieoznaczoności wiąże się z możliwością obserwowania coraz mniejszych obiektów?
      - Czym jest długość Plancka i czy wyznacza granicę tego, co możemy zaobserwować?
      - Dlaczego wnętrza czarnych dziur i bardzo wczesny Wszechświat wymagają pełniejszego opisu?
      - Czy osobliwości oznaczają istnienie nieskończoności w przyrodzie, czy granicę stosowalności teorii?
      - Z jakimi problemami mierzą się teoria strun i pętlowa kwantowa grawitacja?
      - Jak można sprawdzać teorie dotyczące skal energii poza zasięgiem naszych eksperymentów?
      - Czy obserwacje błysków gamma mogą ujawnić zależność prędkości światła od energii?
      - Dlaczego czas i przestrzeń odgrywają różne role w mechanice kwantowej i ogólnej teorii względności?
      - Jak sztuczna inteligencja zmienia pracę fizyków i czy trafne przewidywania wystarczą, żeby mówić o zrozumieniu świata?

      Prof. Jerzy Kowalski-Glikman jest związany z Instytutem Fizyki Teoretycznej Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Narodowym Centrum Badań Jądrowych. Zajmuje się kwantową grawitacją, strukturą czasoprzestrzeni oraz możliwościami sprawdzania modeli teoretycznych za pomocą obserwacji astrofizycznych. Jest również popularyzatorem nauki i autorem tekstów publikowanych w portalu Pulsar.

      Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_Kowalski-Glikman

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:00:59 Jak fizyka rozumie czas i przestrzeń?
      00:07:37 Zasada nieoznaczoności i granice pomiaru
      00:11:47 Długość Plancka i granice rozdzielczości
      00:16:28 Dlaczego potrzebujemy kwantowej grawitacji?
      00:20:24 Czarne dziury, osobliwości i początek Wszechświata
      00:26:27 Teoria strun i pętlowa kwantowa grawitacja
      00:31:19 Poszukiwanie rozpadu protonu i testowanie nowych teorii
      00:35:49 Błyski gamma i poszukiwanie śladów kwantowej grawitacji
      00:41:47 Dlaczego tak trudno połączyć mechanikę kwantową z grawitacją?
      00:46:42 Sztuczna inteligencja w pracy fizyka
      00:49:27 Czy zrozumiemy teorię stworzoną przez AI?

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      57 min
    • #69 - Jak powstał człowiek? Mózg, język i zagadki ewolucji | dr Marcin Ryszkiewicz

      W tym odcinku rozmawiam z dr. Marcinem Ryszkiewiczem o ewolucji człowieka i cechach, które uczyniły nas ludźmi.

      Co uczyniło nas ludźmi? Skąd wzięły się nasz duży mózg, zdolność do współpracy i język? I na ile potrafimy dziś odtworzyć procesy, które ukształtowały nasz gatunek?

      W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z dr. Marcinem Ryszkiewiczem, geologiem, ewolucjonistą i popularyzatorem nauki.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      * Kiedy właściwie możemy zacząć mówić o człowieku i dlaczego trudno wskazać jedną wyraźną granicę?

      * Jakie hipotezy wyjaśniają pojawienie się dwunożności i wyprostowanej postawy?
      * Co mogło umożliwić rozwój tak kosztownego energetycznie narządu jak ludzki mózg?
      * Jaką rolę w naszej ewolucji mogły odegrać zmiany diety, wykorzystanie ognia i narzędzia?
      * Jak ewolucja wykorzystuje istniejące struktury do nowych funkcji?
      * Jak długie dzieciństwo i zależność od opiekunów mogły wpłynąć na rozwój współpracy?
      * Dlaczego zaczęliśmy współpracować również z osobami spoza najbliższej rodziny?
      * Kiedy mógł pojawić się język i co o jego początkach mogą powiedzieć sztuka oraz komunikacja zwierząt?
      * Co rozwój języka u dzieci może nam powiedzieć o naszych wrodzonych zdolnościach?
      * Jakie ślady spotkań z neandertalczykami i innymi dawnymi ludźmi zachowały się w naszych genach?
      * Jak odróżnić dobrze uzasadnioną rekonstrukcję ewolucji od przekonującej opowieści dopasowanej do znanych faktów?

      Dr Marcin Ryszkiewicz studiował geologię na Uniwersytecie Warszawskim oraz na Uniwersytecie Piotra i Marii Curie w Paryżu. Jest autorem książek poświęconych ewolucji i historii naturalnej, m.in. "Homo sapiens. Meandry ewolucji" oraz "4 miliardy lat. Eseje o ewolucji". Jego teksty ukazywały się m.in. w "Świecie Nauki", "Wiedzy i Życiu" oraz "Polityce".

      Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Ryszkiewicz

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp

      00:01:03 Kiedy zaczyna się człowiek?
      00:05:00 Dlaczego ewolucja człowieka przypomina sieć?
      00:07:00 Skąd wzięła się dwunożność?
      00:14:15 Życie na drzewach a wyprostowana postawa
      00:18:37 Hipoteza "wodnej małpy"
      00:26:03 Dlaczego nasz mózg się powiększył?
      00:30:57 Ogień, dieta i rozwój mózgu
      00:34:00 Jak ewolucja nadaje strukturom nowe funkcje?
      00:38:15 Duży mózg, poród i długie dzieciństwo
      00:41:37 Opieka nad dziećmi i rozwój współpracy
      00:46:08 Od rodziny do plemienia: "my" i "oni"
      00:48:28 Kiedy pojawił się język?
      00:57:41 Dzieci, gramatyka i wrodzone zdolności językowe
      01:03:58 Ludzki język a komunikacja zwierząt
      01:11:48 Rekonstrukcja ewolucji czy przekonująca opowieść?
      01:14:27 Narzędzia, dawne DNA i spotkania z neandertalczykami
      01:22:59 Czy neandertalczycy przetrwali w naszych genach?

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności: https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      1 hr 27 min
    • #68 - Jak działają antydepresanty? Mózg, emocje i doświadczenie | dr hab. Sławomir Murawiec

      W dzisiejszym odcinku rozmawiam z dr. hab. Sławomirem Murawcem, psychiatrą i psychoterapeutą, o tym, jak antydepresanty zmieniają nasz umysł i od czego zależy poprawa w leczeniu depresji.

      Jak antydepresanty zmieniają umysł? Co dzieje się pomiędzy działaniem leku na mózg a chwilą, w której człowiek zaczyna inaczej myśleć, odczuwać emocje i patrzeć na świat? I dlaczego w procesie poprawy tak duże znaczenie mogą mieć środowisko, relacje oraz nowe doświadczenia?

      W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na te tematy z dr. hab. Sławomirem Murawcem, psychiatrą, psychoterapeutą i rzecznikiem prasowym Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

      W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

      * Co wiemy o działaniu leków przeciwdepresyjnych na mózg i jak łączy się ono ze zmianą doświadczenia?

      * Czy lek może zmieniać przetwarzanie informacji, zanim człowiek świadomie poczuje poprawę?
      * Na czym polega hipoteza, że antydepresanty otwierają "okno zmiany"?
      * Jaką rolę w procesie poprawy odgrywają środowisko, relacje, psychoterapia i nowe doświadczenia?
      * Jak leki wpływają na treść myśli i emocji oraz na nasz stosunek do własnego doświadczenia?
      * Czy model predykcyjny mózgu może pomóc nam zrozumieć zaburzenia psychiczne i działanie leków?
      * Dlaczego ten sam lek może działać i być odczuwany inaczej przez różne osoby?
      * Co potrafimy zauważyć we własnym doświadczeniu, a gdzie zaczyna się interpretacja?
      * Jak język i diagnoza psychiatryczna wpływają na sposób myślenia o sobie?
      * Czy mamy dziś kryzys zdrowia psychicznego i jakie znaczenie mają warunki, w których żyjemy?

      Dr hab. n. med. Sławomir Murawiec przez ponad 15 lat pracował w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Jest autorem publikacji naukowych i popularnonaukowych, w których łączy biologiczną i psychologiczną perspektywę leczenia zaburzeń psychicznych. Jest również współautorem książki "Od neurobiologii do psychoterapii".

      O gościu: https://slawomirmurawiec.pl/about/
      Artykuły: https://slawomirmurawiec.pl/artykuly/

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp
      00:01:10 Co antydepresanty zmieniają w mózgu?
      00:05:26 Co pacjent zauważa po rozpoczęciu leczenia?
      00:10:02 Mindfulness i granice obserwacji własnego umysłu
      00:12:18 Leki, neuroplastyczność i "okno zmiany"
      00:14:17 Dlaczego środowisko ma znaczenie?
      00:18:00 Jak leki zmieniają przetwarzanie informacji?
      00:20:48 Dlaczego poprawa nie jest od razu odczuwalna?
      00:23:05 Zmiany w sieciach mózgowych
      00:24:58 Mózg, przewidywania i model predykcyjny
      00:28:34 Model predykcyjny a psychoza
      00:30:15 Dlaczego ten sam lek działa różnie?
      00:34:49 Jak pacjenci opisują działanie leków?
      00:38:16 Jak diagnoza wpływa na tożsamość?
      00:40:41 Depresja, lęk i język diagnozy
      00:43:04 Czy mamy kryzys zdrowia psychicznego?
      00:47:37 Jak zmieniają się problemy psychiczne?
      00:49:24 Kontakt z naturą a zdrowie psychiczne
      00:50:39 Sztuczna inteligencja w psychiatrii

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      Wsparcie projektu i dostęp do społeczności:

      https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      53 min
    • #67 - Czy mamy wolną wolę? Dyskusje z naukowcami

      Czy mamy wolną wolę? Czy w dokładnie tej samej sytuacji naprawdę moglibyśmy podjąć inną decyzję? Skąd biorą się nasze myśli, intencje i poczucie kontroli? I czy porzucenie wolnej woli musi oznaczać, że nasze decyzje nie mają znaczenia?

      W dzisiejszym, trochę eksperymentalnym odcinku wracam do tematu, który pojawia się w podcaście od samego początku. Najpierw przypominam, dlaczego odrzucam wolną wolę rozumianą jako ostateczne, niezależne autorstwo naszych decyzji. Potem przechodzimy do fragmentów siedmiu wcześniejszych rozmów z naukowcami. Z jednymi się zgadzamy, z innymi dosyć mocno dyskutujemy. Patrzymy na ten sam problem z perspektywy neurobiologii, fizyki, psychologii i filozofii.

      W odcinku poruszamy m.in. następujące kwestie:

      - Czym różni się wolna wola od sprawczości, podejmowania decyzji i samokontroli?

      - Czy determinizm albo prawdziwa losowość pozwalają nam być niezależnymi autorami własnych wyborów?
      - Co możemy zauważyć, przyglądając się temu, jak pojawiają się nasze myśli?
      - Co eksperymenty Libeta mówią o podejmowaniu decyzji i czy rozstrzygają spór o wolną wolę?
      - Czy świadomość wpływa na nasze działania, czy tylko towarzyszy pracy mózgu?
      - Czy uprawianie nauki wymaga założenia wolnej woli?
      - Jak biologia, historia i kultura kształtują nasze wybory?
      - Czy można odrzucić wolną wolę, zachowując odpowiedzialność i sens działania?
      - Dlaczego porzucenie tej idei może prowadzić do większego współczucia i akceptacji, zamiast do nihilizmu?

      Goście odcinka:

      * dr Paweł Boguszewski: neurobiolog i popularyzator nauki.

      * prof. Marek Kuś: fizyk teoretyk
      * prof. Marek Binder: psycholog zajmujący się badaniem świadomości.
      * prof. Bartosz Brożek: filozof, prawnik i kognitywista.
      * dr hab. Michał Eckstein: fizyk zajmujący się matematycznymi podstawami teorii fizycznych.
      * prof. Andrzej Leder: filozof i psychiatra.
      * prof. Wojciech Glac: neurobiolog i popularyzator wiedzy o mózgu.

      Zachęcam również do posłuchania pełnych rozmów.

      Rozdziały:

      00:00:00 Wstęp i kilka słów o podcaście
      00:03:18 Co rozumiem przez wolną wolę?
      00:05:35 Człowiek jako część przyrody
      00:07:24 Determinizm, losowość i wolna wola
      00:09:55 Skąd bierze się poczucie kontroli?
      00:12:14 Czy wybieramy własne myśli? Mały eksperyment
      00:15:39 Czy bez wolnej woli wszystko traci sens?
      00:17:35 Brak wolnej woli a fatalizm
      00:20:38 Współczucie, akceptacja i odpowiedzialność
      00:25:26 Paweł Boguszewski: mózg, decyzje i wolna wola
      00:32:30 Eksperyment Libeta i opóźnienia w pracy mózgu
      00:36:04 Mózg a poczucie "ja"
      00:37:48 Odpowiedzialność i ochrona społeczeństwa
      00:44:27 Marek Kuś: determinizm, przypadek i "trzecia droga"
      00:51:32 Marek Binder: czy świadomość wpływa na decyzje?
      00:55:06 Bartosz Brożek: wolna wola i psychologia potoczna
      00:58:50 Michał Eckstein: czy nauka potrzebuje wolnej woli?
      01:04:11 Andrzej Leder: granice wolności i metafora surfera
      01:09:47 Determinizm, nieprzewidywalność i rola obserwatora
      01:20:04 Czy musimy żyć tak, jakby wolna wola istniała?
      01:21:31 Wojciech Glac: neurony, refleksja i samokontrola
      01:32:29 Zmiana zachowania i ryzyko manipulacji
      01:34:51 Zakończenie

      Dajcie znać w komentarzach, czy taka forma Wam się podoba i jaki temat warto zebrać w kolejnej kompilacji. Może emergencja, inteligencja albo świadomość?

      Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".

      Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

      Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.

      https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

      Podziękowania dla patronów wspierających projekt:

      Sebastian Jaskulski

      1 hr 36 min

    About To Bardziej Skomplikowane

    From the publisher's feed

    Podcast powstał z potrzeby zgłębiania złożoności świata, w którym żyjemy. Tematami omawianymi w podcaście będą przede wszystkim nauka i związane z nią idee. Naukę uważam za najważniejsze źródło wiedzy…