تاریکخانه تاریخ

در شانزدهمین قسمتِ پادکست تاریکخانه تاریخ از عبدالحسین تیمورتاش ملقب به سردار معزز الملک و سردار معظم خراسانی صحبت می کنیم. شخصی که در پایان یافتن حکومت قاجارها و آغاز حکومت پهلوی نقش مهمی داشت و با اینکه به وزارت دربار رسید اما آینده شومی در انتظارش بود.

در پانزدهمین قسمتِ پادکست تاریکخانه تاریخ از علینقی عالیخانی صحبت میکنیم. شخصی که در سی و چهار سالگی سکان وزارتخونه ای رو به دست گرفت که به پیشنهاد خودش عنوان وزارت اقتصاد رو گرفته بود. شخصیتی که ادعا داشت نگرش اقتصادیش همیشه «گونه‌ای از سوسیالیسم اروپائی» بوده و «نظام بی‌رحمانه» آمریکا رو قبول نداشته و «توزیع درآمد» همیشه دغدغه خاطر اون بوده

طی دهه‌های گذشته خیلی گفته و نوشته شده که هویدا نخست‌وزیر بی‌اختیاری بود، مسلوب‌الاراده و تابع فرامین شاهنشاه. که این رو خودش هم تو دادگاهش به تاریخ 18 فروردین 1358 گفت که «من یک هماهنگ کننده بودم، نه نخست‌وزیر»، اما در واقع آیا با اینکه هویدا رو برای احیای اقتدار نخست‌وزیری مشروطه ناتوان بدونیم، می‌تونیم پرونده اقتدارگرایی شاه رو ببندیم؟ انتخابی که رژیم پهلوی تو بهمن 43 کرد و هویدا رو بجای منصور نشوند، چه قدرجهت کشتی سیاست ایران رو تغییر داد؟ ریشه عقیم موندن قدرت نخست‌وزیری توی سردمزاجی هویدا بود یا طبع تند شاه؟

چهاردمین قسمت از پادکست تاریکخانه تاریخ رو بشنوید و برای علاقه مندان تاریخ معاصر ارسال کنید

احمد قوام نه روحانی بود و نه روشنفکر. نه روزنامه‌نگار بود نه فیلسوف. یک رجل سیاسی پراگماتیست بود. انگار قوام برای این اومده بود که شاهای مختلف وقت بحران سراغش برن تا بحران رو حل کنه.

در سیزدهمین قسمت از پادکست تاریکخانه تاریخ می شنوید:

- قوام از تنظیم فرمان مشروطه تا آغاز دوره پهلوی

- قوام و مساله آذربایجان

- قوام و حزب دموکرات

- قوام و قیام سی تیر

موسیقی : آلبوم سفر عسرت ساخته فرخزاد لایق و با صدای شهرام ناظری

منبع : ماهنامه مهرنامه

پی نوشت متن:

1- ناظم الاسلام کرمانی. تاریخ بیداری ایرانیان. صص 495- 494.

2- مویسی پرسیتس. بلشویک‌ها و نهضت جنگل. ترجمه حمید احمدی. صص 105- 104.

3- برای آگاهی از متن کامل نامه قوام خطاب به مجلس شورای ملی نگاه کنید به: اطلاعات. 16 مرداد 1331.

4- مصدق در محکمه نظامی. به کوشش جلیل بزرگمهر. جلسه سی و چهارم. ص 77.

5- مجله یغما. سال پنجم، شماره ششم. به نقل از حسین مکی. وقایع سی‌ام تیر 1331، ص 294.

6- به نقل از باقر عاقلی. روزشمار تاریخ ایران. جلد اول، ص 554.

7- محمد علی موحد. خواب آشفته نفت. جلد اول، ص 488.

8- همان، ص 508

9- محمد مصدق. خاطرات و تالمات، ص 286.

10- مذاکرات مجلس. سه شنبه 21 ربیع‌الاول 1340، ص236 پنج شنبه یازدهم صفر 1340، ص 144 و یکشنبه هفتم صفر 1340، ص131.

اگه حتی یه کمی هم به خوندن تاریخ معاصر علاقه داشته باشید، نام این شخص رو در برش‌های مختلفی از تاریخ یکصد ساله ایران می‌بینید؛ سید حسن تقی‌زاده. فعالیت سیاسی تقی‌زاده با پارلمان شروع شد و با پارلمان تموم شد

داستان تقی‌زاده داستان روشنفکریه که بی‌محابا وارد عرصه سیاست شده و آزمون و خطاهای زیادی رو پشت سر گذاشته. عملکرد‌های تند و بعضی وقتا متناقضش در طول زندگی سیاسی و نظرات جسورانه‌اش در مورد تجددخواهی توی ایران، تلاش‌های بی‌دریغش برای حفظ فرهنگ ایرانی و اشاعه و تقویت ادبیات فارسی همگی باید کنار هم قضاوت بشه.

در یازدهمین قسمت از پادکست تاریکخانه تاریخ به خلیل ملکی از سیاستمداران معاصر ایرانی پرداختیم. ملکی از گروه 53 نفر از رهبران حزب توده بود که بعدها از حزب توده منشعب شد و همینطور از افراد تشکیل دهنده جبهه ملی اول بود.

در پنج جلد مقالات خلیل ملکی، اونچه به خوبی تونسته سیمای فکری این روشنفکر تنها رو در سال‌های آخر عمر نشان بده، نامه سرگشاده اون به علی امینی، نخست‌وزیر وقت در 18 مرداد 1340 است. او توی این نامه بزرگترین خطری که کشور رو تهدید می‌کرد، نه امپریالیسم غرب می‌دونست و نه توسعه‌طلبی شوروی و نه عمال داخلی اون‌ها؛ حتی ارتجاع داخلی رو هم بزرگترین خطر نمی‌دونست، بلکه می‌نویسه: «خطری که از همه این‌ها بالاتر است، این است که در کشور ما و در نهضت ملی ما یک رهبری که دارای سجایای اخلاقی لازم برای راهنمایی ملت برای تجهیز نیروی آن‌ها، برای نشان دادن راه صحیحی که باید در آن راه و برای هدفی مشخص پیش بروند، وجود ندارد…فقدان این نوع رهبری، بزرگترین نقص ملی ما و بزرگترین خطر برای استقلال و تمامیت ارضی ایران است.»

شکست‌های سیاسی و نظامی ایران تو عصر قاجار که از دوران فتحعلی‌شاه شروع شد باعث شد که زمزمه‌های تغییرخواهی تو ایران شکل بگیره. گفتمان تغییرخواهی که با توجه به عقب‌ماندگی‌های جامعه ایرانی به «تجددخواهی» تعبیر می‌شه، فقط معطوف به دولتمردان نمی‌شد و ردپای اون رو بین روشنفکران و هنرمندان دور از قدرت هم میشه دنبال کرد.

از جمله هنرمند- روشنفکرایی که در اون زمان تو حوزه کاری خودشون شعار یا مرگ یا تجدد سر دادن، یکی کلنل علینقی وزیریه که خواهان متجدد شدن موسیقی ایرانی میشه

در نهمین قسمت از پادکست تاریکخانه تاریخ از حسین علاء حرف می زنیم. سیاست مدار ایرانی که توی دو دوره مهم و بحرانی تاریخ معاصر ایران، به مقام نخست وزیری رسید.

تو نمایشنامه‌های تاریخیِ شکسپیر، کُنتِ وارویک شاه‌سازِ قهاریه. از طرف دیگه پولونیوس سیاستمداریه زیرک و باهوش و مطیع که خودش رو وقفِ تشریفات و قواعدِ سفت ‌و سختِ دربار کرده. تو عرصه سیاستِ ایرانِ بعد از جنگ، خبری از نبردِ بر سرِ قدرت نبود، اما حسین علاء، که خواننده مشتاق و پیگیر شکسپیر بود و سخنوری و رفتارش شبیه پولونیوس بود، تو زندگیش بیشتر از یه بار نقشِ کُنتِ وارویک رو بازی کرد.

ناظرای معاصر اروپایی نظر مساعدی نسبت به امیرکبیر دارن و اون رو فردی صادق، وطن‌پرست و کاردان به حساب میارن. تو تاریخ‌نگاری مدرن ایران به صورت عادلانه به امیرکبیر پرداخته شده و یکی از معدود دولتمردای کارآمد و صادق دوران قاجار شناخته میشه که پدر تمام اصلاحات سیاسی و اجتماعی هست که نیم قرن بعد از اون پدید اومدند. اما باید توجه داشته باشیم که امیرکبیر قبل از هر چیز دیگه، خدمتگذار و وفادار به حکومت سنتی بود که هدف اصلی‌اش تقویت حکومت مرکزی تو ایران محسوب می‌شد. اون به طور تصادفی به عامل مدرنیزاسیون و غرب‌گرایی بدل شد، موضوعاتی که بعدها ملعبه دست دولتمردای دیگه ای شدن که با اون تفاوت زیادی داشتند.

به هفتمین قسمت از پادکست تاریکخانه تاریخ خوش اومدید. من محمد ناظمی هستم و با همیاری دوستان عزیزم مجتبی شهرآبادی و الیاس گرجی این پادکست رو تقدیم حضورتون میکنیم.

تاریکخانه تاریخ با توجه به متونی که در سایت تاریخ ایرانی منتشر میشه و نویسندگان خوب همکار این سایت مطالب رو تهیه میکنن ساخته میشه و ما هم سعی میکنیم با کمی تغییر در لحن متن، هر بار برهه ای از عمر یکی از شخصیتهای مهم ایرانی رو برای شما شرح بدیم. این قسمت رو اختصاص دادیم به اسدالله علم. کسی که خودش رو غلام خانه زاد محمدرضا شاه پهلوی خطاب می کرد و از نزدیکترین افراد به شاه ایران بود