TỪ ĐIỂN LỊCH SỬ

#ngườimaya #kimtựtháp #vănminhmayaMỗi khi nói về kim tự tháp, người ta thường nghĩ đến kim tự tháp Ai Cập, một trong “7 kỳ quan lớn của thế giới cổ đại”. Thế nhưng trong thực tế, kim tự tháp châu Mỹ cổ đại không những có số lượng nhiều hơn Ai Cập mà còn mang những nét rất riêng và đặc sắc. Kim tự tháp Ai Cập chủ yếu là lăng mộ của các Pharaon, còn kim tự tháp của người Maya ở châu Mỹ không hoàn toàn là lăng mộ của các đế vương, mà phần nhiều là các đàn tế. Trong số Từ điển lịch sử ngày hôm nay, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu và trả lời câu hỏi: Vì sao người Maya xây dựng kim tự tháp?

#nhadinh #lichsunhadinh #dinhbolinh

Đinh Bộ Lĩnh khôi phục cuộc thống nhất

Những khu vực cát cứ trong cuộc loạn Thập nhị sứ quân không có điều kiện trở thành những khu vực kinh tế độc lập, cho nên chóng hay chầy thế cát cứ cũng phải thất bại. Đinh Bộ Lĩnh là người có tài và chí trội hơn hết trong đám thổ hào cát cứ đã lần lượt đánh bại các sứ quân khác mà kết thúc cuộc hỗn chiến

Đinh Bộ Lĩnh cùng mấy người bộ hạ thân tín là Nguyễn Bặc, Lưu Cơ, Đinh Điền, Lê Hoàn chiếm cứ miền Hoa Lư. Xương Ngập và Xương Văn thấy trong đám quần hùng thì Đinh Bộ Lĩnh là tay lợi hại nhất, nên năm 951, hai anh em đem đại binh đi đánh Hoa Lư. Bộ Lĩnh thấy mình chưa đủ sức kháng cự, phải nộp con trưởng là Liễn làm con tin để xin bãi binh. Nhưng Xương Ngập và Xương Văn vẫn đánh. Suốt một tháng đánh không thắng, anh em họ Ngô cho dựng một cây tre cao, đem Liễn treo lên đó, rồi cho người nói với Bộ Lĩnh rằng nếu không hàng thì sẽ giết Liễn. Bộ Lĩnh nổi giận nói rằng: “Kẻ đại trượng phu cốt lập công danh, chứ không bịn rịn tình riêng như đàn bà con trẻ”, rồi sai hơn mười tay nỏ, dặn ra cứ nhắm vào mình Liễn mà bắn. Anh em họ Ngô thấy Bộ Lĩnh cương quyết và nhẫn tâm như thế, cho rằng giết Liễn cũng vô ích, bèn thả cho về, rồi rút quân không đánh nữa.

Từ khi nhà Triệu tiêu diệt An Dương Vương và thiết lập quyền cai trị trên lãnh thổ Âu Lạc cũ, chế độ thống trị dừng lại ở cấp quận với đại diện là 2 viên quan sứ ở 2 quận Giao Chỉ và Cửu Chân. Đến khi nhà Tây Hán diệt nhà Triệu (111 trước Công nguyên), cấp độ thống trị vẫn ở cấp quận; chế độ các Lạc hầu, Lạc tướng của người Việt với quyền thế tập trên lãnh thổ Âu Lạc cũ được các chính quyền phương Bắc chấp nhận cho duy trì, nhưng ngày càng suy yếu.

Từ khi nhà Đông Hán thành lập, Hán Quang Vũ Đế tuy chưa dẹp xong các lực lượng cát cứ phương Bắc nhưng vẫn quan tâm tới miền Nam. Tích Quang, Nhâm Diên làm Thái thú Giao Chỉ và Thái thú Cửu Chân của nhà Hán, ra sức thực hiện chính sách đồng hóa, thay đổi tập tục từ hôn nhân đến y phục, lễ nghĩa của người Việt bắt theo người Hán, dẫn đến xúc phạm nặng nề tới phong tục cũ nhiều đời của người Việt.

Kỳ tích nhà Thanh: vào thời nhà thanh có một câu chuyện về một người đàn ông nọ bị cướp tài sản. Toán cướp cắt đầu ông lìa khỏi cổ. Sau đó, có một đạo sĩ gắn lại đầu cho ông. Nhờ thế mà ông đã sống trở lại.

Từ xưa tới nay, có những điều tưởng chừng như không có thật nhưng vẫn tồn tại. Dưới đây là một câu chuyện về kỳ tích thời nhà Thanh.

Người đàn ông giàu có bị cắt đầu lìa khỏi cổ

Trong làng có gia đình rất giàu có. Chủ nhân là người thiện lương luôn giúp đỡ người khác nổi tiếng một vùng. Nghe tin bọn cướp vào làng, người chủ nhà bèn triệu tập thanh niên trai tráng khỏe mạnh phòng vệ trong nhà. Đang cướp bóc, toán cướp liền thấy gia đình giàu có nọ, đương nhiên chúng không bỏ qua. Sau một hồi la hét, đập phá cửa nhà, đám thổ phỉ xông vào. Lúc này hai bên đều cầm vũ khí đấu đá nhau. Trong lúc hỗn loạn, một tên côn đồ xông tới chủ nhà. Chỉ bằng một con dao cứa cổ, hắn khiến chủ nhà đầu lìa khỏi cổ trong tức khắc.

Với doanh số 3,5 tỷ liều, vaccine ngừa Covid-19 do hãng dược Pfizer (Mỹ) và BioNTech (Đức) cùng phát triển là một thành công lớn. Theo ước tính, doanh thu từ loại vaccine này sẽ còn có thể gấp đôi trong năm 2022.

Thế nhưng, việc các nước mua vaccine Pfizer đã và đang được thực hiện đằng sau một lớp màn bí mật. Sự bí mật ấy khiến công chúng ít có khả năng soi xét quyền lực ngày một lớn trong tay hãng dược khổng lồ của Mỹ, Washington Post viết.

Ngày 19/10, Public Citizen - một nhóm hoạt động vì quyền lợi người tiêu dùng có trụ sở tại Washington, D.C. - công bố bản báo cáo được hoàn thành dựa trên những hợp đồng bị rò rỉ mà chính phủ các nước ký với Pfizer.

Báo cáo này đã làm sáng tỏ cách Pfizer dùng quyền lực trong tay để “đùn đẩy rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận”, theo Public Citizen.

“Những bản hợp đồng ấy liên tục đặt lợi ích của Pfizer lên trước vấn đề y tế công cộng cấp bách”, Zain Rizvi, nhà nghiên cứu viết bản báo cáo trên, nhận định.

Các nhà khảo cổ đã khai quật xác ướp tại nghĩa địa Saqqara, phía nam Cairo, vào năm 2019. Chữ tượng hình trên tường của ngôi mộ nơi người quá cố được an nghỉ cho thấy việc chôn cất diễn ra trong thời kỳ Vương triều thứ năm thuộc thời Cổ Vương quốc Ai Cập.

Xác ướp được bảo quản là một nhà quý tộc cấp cao tên là Khuwy.

Dù phát hiện năm 2019 nhưng mãi cho đến nay, sau khi sử dụng kỹ thuật xác định niên đại carbon-14, các nhà nghiên cứu đã nhận định: Xác ướp Khuwy có niên đại hơn 4.000 năm tuổi và là một trong những xác ướp Ai Cập cổ nhất từng được phát hiện.

Xác ướp của Khuwy có niên đại từ thời Cổ Vương quốc Ai Cập (niên đại từ năm 2686 đến năm 2181 TCN), chứng tỏ rằng kỹ thuật ướp xác của người Ai Cập cổ đại đã có từ khoảng hơn 4.000 năm trước - sớm hơn 1.000 năm so với tính toán của các nhà khoa học hiện đại.

Cộng hoà Indonesia nằm ở Đông Nam châu Á là nước nhiều quần đảo nhất thế giới, có khoảng 3.700 hòn đảo, nối châu Á với châu Đại Dương, giữa Malaysia và Australia. Diện tích 1.919.443 km2. Dân số 277.245.157 người (tính đến ngày 25/10/2021) - chiếm 3.51% dân số thế giới và đứng thứ 4 trên thế giới trong bảng xếp hạng dân số các nước và vùng lãnh thổ. 70% dân số tập trung ở đảo Giava. Indonesia có 150 dân tộc, chiếm đa số là người Giava, Suda, Madula, người Hoa... Ngôn ngữ chính là tiếng Medalu, ngoài ra còn sử dụng 200 ngôn ngữ khác, 90% dân số theo đạo Hồi, còn lại là Ấn Độ giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo. Thủ đô là Jakarta nằm trên đảo Giava với khoảng 10,56 triệu người (năm 2020), 56.64% cư dân ở thành thị, 43.36% cư dân ở nông thôn. Nông nghiệp, giàu khoáng sản, khí đốt, dầu mỏ là trụ cột của nền kinh tế Indonesia. Tổng sản phẩm quốc dân đạt 1058.42 tỷ USD vào năm 2020 theo số liệu chính thức của Ngân hàng Thế giới, chiếm 0.94% nền kinh tế thế giới. Tổng sản phẩm quốc dân tính theo đầu người là 4312.35 USD. Đồng Rupi là đơn vị tiền tệ của Indonesia.

#thanthu #ruatruongtho #thankimquy 

Đứng đầu trong các linh vật được người Việt tôn vinh là "tứ linh" gồm: long (rồng) - lân (kỳ lân) - quy (rùa) - phụng (chim phượng). Theo quan niệm của người xưa, loài vật trong tự nhiên được phân thành 5 loài: lông trần (đứng đầu là con người), lông vũ (đứng đầu là chim phượng), lông phủ (đứng đầu là kỳ lân), giống có vảy (đứng đầu là con rồng) và giống có mai (đứng đầu là con rùa). Rùa là con vật duy nhất trong tứ linh có thật được nâng lên thành con vật "vũ trụ", trong khi ba linh vật kia chỉ là huyền thoại, chỉ nghe nói, xuất hiện trong tưởng tượng chứ chưa ai từng thấy. Dường như ở rùa đã hội tụ đầy đủ những đặc tính linh thiêng mà không cần phải "lắp ghép" mỗi thứ một tý như linh vật khác. Rùa được cư dân Đông Nam Á thờ từ thời cổ đại, dường như gắn với tối thượng thần Vishnu và được đưa vào trong tâm thức người Việt từ khá sớm. Nếu như tới thời Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục, 524-571) mới thấy xuất hiện bóng dáng của rồng theo thần nhân xuống trần thì rùa đã được mô tả như một linh vật ngay từ thời An Dương Vương (thế kỷ 2,3 TCN). So với long, phượng, kỳ lân, rùa ít gắn bó mật thiết với vương quyền mà gắn bó nhiều hơn với thần quyền, tín ngưỡng.

#tamngubia #vuatuduc #biadavuatuduc

Đó là tấm bia đá vua Tự Đức ca ngợi công đức của ông ngoại mình - ông Phạm Đăng Hưng do Phan Thanh Giản và Trương Quốc Dụng biên soạn vào năm 1857. Nhưng phải mất đến… 140 năm, nó mới được đặt ở đúng vị trí mà người ta định đặt từ ngày đầu. Đầu năm 1858, tấm bia đá của vua Tự Đức được đưa xuống thuyền từ Huế vào Nam để dựng tại khu mộ ông Phạm Đăng Hưng ở Gò Công (Tiền Giang). Tuy nhiên, thật trớ trêu là phải mất đến… 140 năm, nó mới được đặt ở đúng vị trí mà người ta định đặt từ ngày đầu.

#uongsidoan #ore #changtraingheodotiensi

Bị vợ lột sạch quần áo, đuổi ra khỏi nhà, nhờ một người xa lạ, ông thi đỗ tiến sĩ mở đường cho con cháu vinh hiển. Đó là chuyện đời của Uông Sĩ Đoan. Dù là người khai khoa của một dòng họ đại khoa bảng, thuở hàn vi, Uông Sĩ Đoan phải trải qua quãng đời đầy đắng cay, éo le, tủi nhục. Theo sách Tang thương ngẫu lục, vì gia cảnh cơ hàn, sau khi lấy vợ, Uông Sĩ Đoan phải ở rể tại làng Du Lâm (Từ Sơn, Bắc Ninh ngày nay). Cùng người vợ này, hai người đã sinh hạ được một con trai.