มีสถาบันกษัตริย์จำนวนไม่น้อยที่ยังเป็นที่รักของปวงชน ชาวเดนิชเองก็เป็นหนึ่งในพลเมืองโลกที่ให้ความรักและภาคภูมิใจต่อสถาบันกษัตริย์เดนมาร์กของพวกเขายิ่งชีพ เนื่องจากการประพฤติตนของคนในสถาบันเป็นแบบอย่างที่น่าเคารพ จนทำให้สมเด็จพระราชินีนาถได้รับยกย่องว่าเป็น 'ปัญญาชน' ที่สุดคนหนึ่งในยุโรป

ความนิยมดังกล่าวไม่ใช่การได้มาโดยไม่มีเหตุผล แต่สถาบันกษัตริย์เดนมาร์กได้พิสูจน์ตนเองให้คนในชาติเห็น ด้วยการลงสัตยาบันว่าจะเคารพรัฐธรรมนูญ ยินยอมให้รัฐสภาเป็นผู้ควบคุมกิจกรรมทางการเงินของสถาบันกษัตริย์ ไปจนถึงยอมตัดงบประมาณประจำปีของราชนิกุลหลายพระองค์เมื่อเกิดข้อครหาจากสังคม

อย่างไรก็ตาม แม้รอยยิ้มของชาวเดนิชที่มีต่อสถาบันกษัตริย์ของตนจะทำให้ทั่วโลกเข้าใจว่าเดนมาร์กเป็นประเทศที่มีเสรีประชาธิปไตยที่สุดแห่งหนึ่งในโลก แต่น้อยคนนักที่จะพูดถึงการมีอยู่ของ 'กฎหมายหมิ่นสถาบัน' ที่ยังมีการบังคับใช้อยู่จวบจนปัจจุบัน

สถาบันกษัตริย์เดนมาร์กนับว่ามีหลากแง่มุมที่น่าศึกษา มีทั้งคนที่รักและเคารพ มีทั้งกฎหมายปิดปากกลุ่มเคลื่อนไหวต่อต้าน และยังมีพรรคการเมืองฝ่ายซ้ายร่วมอยู่ในรัฐสภา

“สวีเดนควรออกจากยุคกลางได้แล้ว...เห็นได้ชัดว่าระบอบกษัตริย์ไม่สามารถเข้ากับระบอบประชาธิปไตยได้ เพราะบทบาทของประมุขคือการสืบทอดของตระกูลตระกูลหนึ่ง ถึงเวลาแล้วที่ประมุขแห่งรัฐต้องเสริมสร้างวิถีประชาธิปไตยด้วยสมรรถนะและความสามารถ” - ส่วนหนึ่งจากคำกล่าวของ ส.ส. พรรคสังคมนิยมประชาธิปไตยของสวีเดน

แม้ราชวงศ์สวีเดนจะเป็นหนึ่งในราชวงศ์ต้นแบบที่ขึ้นชื่อเรื่องการวางตัว ทว่าก็มีข้อครหามากมายถึงการมีอยู่ของสถาบันกษัตริย์ที่ส่วนใหญ่คือคำวิพากษ์วิจารณ์ของประชาชนผู้เป็นเจ้าของภาษี ซึ่งต้องจัดสรรเงินภาษีถึงราว 136 ล้านโครนา หรือประมาณ 500 ล้านบาทต่อปี ให้แก่ราชวงศ์

ตอนนี้เป็นการไล่เลียงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงบทบาทและสถานะของกษัตริย์ตั้งแต่ยุคระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในสวีเดนเข้าปกคลุมอาณาจักร จนมาถึง ‘ยุคแห่งเสรีภาพ’ (The Age of Liberty) ที่กษัตริย์อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ หรือที่เรียกว่า ‘ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ’ (Constitutional Monarchy) ที่แม้ประชาชนจะได้รับสิทธิเสรีภาพ ทว่าการเมืองการปกครองที่ผันผวนของสวีเดนก็ทำให้อำนาจยังคงอยู่ในมือกษัตริย์และราชวงศ์ดังเดิม

จนมาถึงยุคปัจจุบันที่ประชาธิปไตยในสวีเดนเฟื่องฟู ทำให้ราชวงศ์สวีเดนหมดอำนาจใดๆ ในทางการเมือง แม้แต่กระบวนการตรากฎหมายของรัฐสภาก็ไม่จำเป็นต้องขอให้พระมหากษัตริย์ทรงลงพระปรมาภิไธย สิ่งเดียวที่สถาบันกษัตริย์สวีเดนต้องพยายามรักษาไว้ให้มั่นคือ ภาพลักษณ์ เพื่อไม่ให้สถานะการเป็นประมุขต้องสั่นคลอน

หลายสิ่งที่คงอยู่ ไม่หายไปกับกาลเวลา เป็นเพราะสิ่งเหล่านั้นมีการเคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลงตนเองอย่างสม่ำเสมอ ทั้งแนวคิด ระบอบการปกครอง หรือสถาบันทางสังคมต่างๆ

'ในความเคลื่อนไหวของสถาบันกษัตริย์' จะพาไปสำรวจอดีตและปัจจุบันของหลายสถาบันกษัตริย์รอบโลกว่าพวกเขารับมือกับการเปลี่ยนแปลงอย่างไร ตั้งแต่แรงกดดัน การปฏิรูป ตลอดจนผลกระทบทั้งดีและร้ายต่างๆ

นี่คือซีรีส์ Monarchy in Motion จากรูปแบบบทความสู่การ 'เล่าเรื่อง' สำหรับผู้นิยมการฟัง ชวนทุกท่านติดตามรายการใหม่ของ WAY podcast ได้ทุกวันศุกร์ ทาง

YouTube

https://www.youtube.com/c/WayMagazineThailand

และ Spotify

ปาฐกถาพิเศษ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ครั้งที่ 18 ในหัวข้อ  ‘เลี้ยงลูกในโลกใหม่: พัฒนาการเด็ก ประชาธิปไตย และอนาคตใหม่ของทุกคน’ โดย นายแพทย์​ประเสริฐ​ ผลิต​ผลการ​พิมพ์ จิตแพทย์ที่มีผลงานมากกว่าขอบรั้วของโรงพยาบาล ผู้เป็นทั้งนักคิด นักเขียน และธงนำของสถาบันครอบครัวในปัจจุบันที่กำลังถูกสั่นคลอนเพียงเพราะว่าไม้เรียวและน้ำร้อนไม่อาจถูกนำมาอ้างว่าอาบมาก่อนเหมือนที่ผ่านมา มากกว่านั้น นายแพทย์ประเสริฐยังเฝ้ามองการลุกขึ้นส่งเสียงของคนรุ่นใหม่ และตั้งคำถามต่อสังคม ประชาธิปไตย ตลอดจนโครงสร้างปัญหาที่สาปให้ประเทศชาติย่ำอยู่กับที่

บทสนทนาระหว่าง WAY กับ รัศม์ ชาลีจันทร์ อดีตเอกอัครราชทูตไทย ที่ใช้ชีวิตวัยเกษียณด้วยการสวมรองเท้าร่วมเดินกับหนุ่มสาวเรียกร้องสิทธิเสรีภาพ ท่ามกลางความร้อนแรงของไทยในกระดานการเมืองระหว่างประเทศ  เจ้าตัวเปิดบ้านย่านประชาอุทิศ พร้อมให้สัมภาษณ์ในหลายประเด็น เผยให้เห็นแง่งามหลายอย่างในชีวิตมากกว่าการทำหน้าที่ในกระทรวงบัวแก้ว

บทสนทนาระหว่าง WAY กับ นายแพทย์สุรพงษ์ สืบวงศ์ลี ผู้มีส่วนในการผลักดันนโยบายอันเรียกกันอย่างง่ายงามว่า ‘30 บาทรักษาทุกโรค’ หรือ ‘หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า’ ในยุครัฐบาลพรรคไทยรักไทยที่ประสบความสำเร็จจนถึงขีดสุด  ที่ผ่านมา นพ.สุรพงษ์ หรือ ‘หมอเลี้ยบ’ มีบทบาทบริหารราชการแผ่นดินในหลายกระทรวง อาทิ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงสาธารณสุข รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ไปจนกระทั่งโฆษกรัฐบาล ก่อนที่คณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติ (คมช.) จะก่อการรัฐประหารยึดอำนาจรัฐบาลไทยรักไทย เมื่อวันที่ 19 กันยายน 2549

นอกจากไม่ใช่พื้นที่ปลอดภัย ในความเห็นของ วิโรจน์ ลักขณาอดิศร สส. พรรคก้าวไกล บอกว่าโรงเรียนหลายแห่งเป็นพื้นที่แห่งอำนาจนิยม ใช้คำสั่งกดขี่เด็ก กดตั้งแต่ความคิดสร้างสรรค์ไปจนถึงทรงผม  “เพราะการใช้อำนาจมันง่าย แต่การตอบคำถามเด็กมันยาก”

เมื่อถามเรื่องชีพจรเศรษฐกิจไทย เขาตอบว่า "ก่อนโควิดอยู่ปากเหว แล้วโควิดก็มาถีบให้ตกเหวไป เสร็จแล้วพลเอกประยุทธ์ก็กระทืบซ้ำ กระทั่งทีมเศรษฐกิจโดนเปลี่ยน คนใหม่ (ปรีดี ดาวฉาย) ทนได้ยี่สิบกว่าวัน ก็เลยยิ่งดิ่งๆ ลงไปอีก"  

บทสัมภาษณ์ ธงชัย วินิจจะกูล ก่อนการแสดงปาฐกถาพิเศษ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ครั้งที่ 17 ในหัวข้อ ‘นิติรัฐอภิสิทธิ์และราชนิติธรรม: ประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาของ Rule by Law แบบไทย’  

ปาฐกถาพิเศษ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ครั้งที่ 17 วันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2563 หัวข้อ ‘นิติรัฐอภิสิทธิ์และราชนิติธรรม ประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาของ Rule by Law แบบไทย’ โดย ธงชัย วินิจจะกูล