Balat’ta Ferruh Kethüda Camii’nin karşısında Kahkaha Sokağı... İstanbul’u dolaştıkça bu hoş sokak isimlerine adım başı rastlıyorsunuz. Umarım bir sivri akıllı çıkıp da bunları değiştirmeye kalkmaz.

Az ilerde Sütlaç Sokak ile Gevgirli Sokak’ın kesiştiği köşede bir küçük mescit daha var: Hacı İsa Camii.

30 yıllık borsada yatırımı olan finans dünyasının içindeki bir uzman tanıdık anlatıyor; “Abi borsada bir sürü Sülün Osman var. Burası büyük hırsızların küçük yatırımcıları hırsızlığa özendirdiği yere döndü” dedi.

Cebinizde 10 milyon lira olduğunu düşünün.

Babanızdan kalmamış. Piyangodan çıkmamış. Yıllardır ticaret yapmış, mal almış satmış, vergi ödemiş, bazen kazanmış bazen kaybetmişsiniz. Sonunda şirketinizin kasasında yatırıma ayırabileceğiniz 10 milyon lira birikmiş.

Türkiye Cumhuriyeti’nin ABD ile resmi diplomatik ilişkilerinin başlatıldığı 17 Şubat 1927 tarihinin 100. yıldönümüne yaklaşıyoruz. İletişim Başkanlığı’nın 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında organize ettiği sempozyumda, iki ülke arasındaki ittifak ilişkisini farklı açılardan değerlendirdik.

“Cenevre Konferansı’nda (1946) iki şey öne çıktı. İlk olarak, bugün Avrupa entelektüelleri de politikacıları kadar politik açıdan bölünmüş durumda. Öteki nokta da şu: Biz Doğu ile Batı’dan bahsediyoruz; eğer bununla Batı’nın herhangi bir birlik taşıdığını kastediyorsak, kendimizi kandırıyoruz. Aslında Batı dediğimiz, Almanya’nın Amerikan, Britanyalı ve Fransız işgalindeki bölgelerinden, İtalya’dan, Fransa’dan, İspanya’dan, Büyük Britanya’dan, Aşağı Ülkelerden, İskandinavya’dan, Balkanlar’ın bir kısmından vs oluşuyor. Batı’da hangi birlik var? Kesinlikle hiçbir birlik yok.” (S. Spender, ‘The Intellectuels and Europe’s Future’, Commentery, 1947.‘The West: The History of an İdea’, G.Varouxakis, 2025.)

Aydın Ünal önceki gün Yeni Şafak’taki “Ucu Nereye Dokunursa Dokunsun” başlıklı yazısıyla, aslında herkesin içinden geçenleri dile getirdi. Fon krizini “1982 Banker Krizi’nden, 2003 İmar Bankası Krizi’nden daha büyük” olarak tarif etti, yaklaşık 20 milyar dolardan ve 500 binden fazla doğrudan mağdurdan söz etti. Ardından sordu: “Kimlerin ihmali vardır? Kimler bu fonlara girmiş, astronomik kazançlar elde etmiş ve çıkmıştır? Korunanlar var mıdır? Varsa koruyanlar kimlerdir?”

Özbekistan’da dolaşırken insanın karşısına yalnızca muhteşem yapılar, medreseler ve türbeler çıkmıyor. Bu coğrafyanın yetiştirdiği isimler, zihnimizde dünya tarihinin nasıl anlatıldığına dair soruları da canlandırıyor. Buhârî, Mâtürîdî, Hârizmî, İbn Sînâ, Bîrûnî… Her biri, bugün ayrı disiplinlere bölerek okuduğumuz büyük bir düşünce dünyasının kapısını açıyor. Semerkant’ın medreselerinden gökyüzüne bakarken astronomiyi hatırlamak kolay. Ama aynı gökyüzünün altında yaşayan insanların birbirini nasıl anladığını, farklı inanç ve hayat biçimlerinin nasıl algılandığını, nasıl karşılaştığını ve birbirlerini nasıl tanımladıklarını düşününce, özellikle Bîrûnî’nin üzerinde durmak gerekiyor.

Suriyeli meşhur şarkıcı Asâle Nasrî’nin geçtiğimiz perşembe akşamı -17 Eylül- Şam’da verdiği geniş katılımlı konser, büyük yankı uyandırdı. Baas rejimine açık muhalefeti nedeniyle 15 yıldır Mısır’da sürgünde yaşayan Asâle, böylece ülkesine ve doğduğu şehre ihtişamlı bir dönüş yapmış oldu. Neredeyse dört saat süren konseri Suriye Kültür Bakanı Muhammed Yâsin Sâlih de izledi. Bakan Sâlih, bir ara sahneye çıkarak “Şam’ın kızı” olarak tanımladığı Asâle’ye plaket takdim etti, onun Şam’a dönüşünün her asil ve özgür Suriyelinin vatanına dönüşünü simgelediğini belirtti.

1960’ları birkaç görüntüyle hatırlamak mümkün olsaydı, bunlardan bir kısmının Peter Max’in elinden çıkmış olması şaşırtıcı olmazdı. Parlak renkler, yıldızlar, gezegenler, çiçekler, güvercinler, uçuşan figürler… Bir dönemin iyimserliğini, özgürlük arzusunu ve biraz da dünyadan kaçma isteğini resmetti. Peter Max geçtiğimiz hafta 88 yaşında hayatını kaybetti.

‘Bazen anlar’ mı deseydim yoksa? Anladıklarımız ve anlamadıklarımız terazinin iki kefesine konulsa anlamadıklarımız Everest tepesini gölgede bırakırdı da anladıklarımız Everest’in eteğinde dolaşan bir karıncanın hacmine erişemezdi. Anladığımızı zannettiğimiz bazı şeyleri aslında hiç anlamadığımızı çok geç anlarız. Anladım zannı ile anlamak arasındaki fark büyüktür ve anlamaya en ziyade mâni olan anladım zannıdır. Bu sebepten gençler her şeyden anlar ama ihtiyarlar bazı şeyleri biraz anlar, ölüler ise her şeyi bir anda anlar. Bilmem anlatabiliyor muyum?