ZiekteBeelden

Voor de tweede keer gaan emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde Henriëtte van der Horst en de Zuid-Afrikaanse emeritus hoogleraar geestelijke zorg Johan Bouwer in gesprek over het werk van Antjie Krog (1952). En opnieuw horen we ook de stem van Krog zelf.

In deze aflevering staat haar vloeiend geformuleerde, directe en vaak provocerende poëzie centraal, met bijzondere aandacht voor de bundel Lijfkreet. Daarin schrijft Krog onder meer over het ouder wordende vrouwenlichaam en de overgang, met onder meer gedichten over opvliegers en over de vraag: ‘hormonen of geen hormonen’. Tegelijkertijd relativeert zij deze thematiek ook – met ironie, zelfspot en een scherpe blik op het lichaam.

Presentatie: Henk Maassen

Montage: Tamar Oderwald

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Meer informatie over Antjie Krog:

https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/805

Thema’s die steeds terugkeren in het werk van de Zuid-Afrikaanse dichter Antjie Krog (1952) zijn haar verbondenheid met haar vaderland en haar worsteling met de ongelijkheid in Zuid-Afrika, maar ook het vrouw-zijn, het moederschap en het ouder worden. Hoe leef je in een gepolariseerde, gefragmenteerde en ontregelde samenleving? Hoe blijf je mens in een land als Zuid-Afrika? En wat bepaalt uiteindelijk je identiteit?

In deze eerste van twee afleveringen praten emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde Henriëtte van der Horst en de Zuid-Afrikaanse emeritus hoogleraar geestelijke zorg Johan Bouwer over Krogs boek Binnenrijm van bloed. Daarin beschrijft Krog haar band met haar moeder, die negentig jaar oud en hulpbehoevend is. Hun relatie staat onder spanning: haar moeder is racistisch, en dat schuurt hevig. Toch blijven zij moeder en dochter. De moeder wordt verzorgd door een zwarte verpleegkundige – ook een situatie die pijnlijke en ongemakkelijke spanningen oproept.

Bonus: we horen Antjie Krog ook zelf.

Presentatie: Henk Maassen

Montage: Tamar Oderwald

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Meer informatie over Antjie Krog:

https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/805

Fré Dommisse werd aan het eind van de Eerste Wereldoorlog opgenomen in een psychiatrische inrichting. Zij werd uiteindelijk ontslagen uit de inrichting en schreef haar ervaringen op. Deze werden gepubliceerd in de roman Krankzinnigen, die in 1929 het licht zag. Ver voor de anti-psychiatrie maakte zij duidelijk wat er beter kon in de behandeling van psychiatrische patiënten. Catharina Bakker schreef een biografie van Fré Dommisse en is bij ons te gast. Wie was Fré Dommisse en wat heeft zij betekend voor psychiatrische patiënten?

Presentatie: Arko Oderwald

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Meer over Catharina Bakker: https://www.linkedin.com/in/cthbakker/?locale=nl

Monsterzicht is de negende roman van Jan van Aken. Hoofdpersoon is de arts assistent psychiatrie (niet in opleiding) Victor Montanus. Victor werkt in Sint Dymphna, een psychiatrische kliniek. Het is 1939. De aandacht van Victor wordt getrokken door Lena, die lijdt aan monsterzicht, ook wel propometamorfopsie genoemd. Maar er is iets geheimzinnigs aan dit meisje, dat ondanks alles toch niet erg op haar plaats lijkt te zijn in de inrichting.

Op de drempel van de tweede wereldoorlog en de naziterreur komen we meer te weten over Victor en zijn tijd in Heidelberg, waar hij in het spoor van Carl Gustav Jung wil treden. Jan van Aken vertelt over het ontstaan van de roman en de rol van religie en psychiatrie in deze roerige tijd.

Presentatie: Arko Oderwald

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Dichter Ingmar Heytze en arts en poëziekenner Aafke de Groot buigen zich in deze aflevering over de poëzie van Rutger Kopland, pseudoniem van psychiater Rudi van den Hoofdakker (1934–2012), die de mens zag als ‘een kortstondige verzameling van moleculen’.Ingmar en Aafke kiezen hun favoriete gedichten en praten over de ‘volmaakt verstaanbare taal’ van Kopland.

Hun conclusie: zijn werk staat nog altijd als een huis.

Presentatie: Henk Maassen

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Meer info over Rutger Kopland:https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/poetry/byartist/156

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Dit is het tweede deel van onze tour d 'horizon langs de hoogtepunten in het oeuvre van de Britse auteur Julian Barnes, die onlangs aankondigde dat hij met Vertrek(punt) zijn laatste boek heeft geschreven. De bekroning van een rijk en gevarieerd oeuvre dat in het teken staat van herinnering en geheugen, van de wijze waarop mensen hun leven achteraf betekenis geven, van de contingentie van het bestaan, van ouder worden, verlies en dood.

We besluiten met een antwoord op de vraag: welke boeken moet je beslist van hem gelezen hebben?

Presentatie: Henk Maassen & Arko Oderwald

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Links:

• https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/3
• https://literatuurengeneeskunde.nl/scoop-21-14-februari-2026/
• https://www.julianbarnes.com/
  

Met Vertrek(punt) – oorspronkelijke titel Departure(s) – schreef de tachtigjarige Julian Barnes naar eigen zeggen zijn laatste boek. Barnes lijdt sinds enige tijd aan myeloproliferatieve neoplasie, een zeldzame vorm van bloedkanker die weliswaar niet te genezen maar wel beheersbaar is, zo houden zijn artsen hem voor.

Vertrek(punt) is de bekroning van een rijk en gevarieerd oeuvre dat in het teken staat van herinnering en geheugen, van de wijze waarop mensen hun leven achteraf betekenis geven, van de contingentie van het bestaan, van ouder worden, verlies en dood. Zware thema’s, maar stilistisch vrijwel altijd licht van toon verwoord, met humor, en vaak spelend met verschillende literaire genres en met waarheid en fictie.

Voor ons reden om in twee afleveringen de vele hoogtepunten van zijn werk door te nemen.

Presentatie: Henk Maassen & Arko Oderwald

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Reacties zijn welkom via: [email protected]

Links:

• https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/3
• https://literatuurengeneeskunde.nl/scoop-21-14-februari-2026/
• https://www.julianbarnes.com/

De Krenking, zo heet de nieuwe roman van Wanda Reisel. Over een waarnemend huisarts die een terminaal zieke patiënt onder zijn hoede krijgt. Als deze man dreigt te stikken dient de huisarts hem een grote dosis morfine en dormicum toe, waarna de patiënt overlijdt. De huisarts wordt vervolgens van moord beschuldigd. Inspiratie vond Reisel in een geruchtmakende zaak uit 2013 waarin een huisarts iets soortgelijks overkwam en na die beschuldiging zelfmoord pleegde.

Reisel legt uit waarom haar die zaak zo trof dat ze besloot er een roman aan te wijden.Maar ze vertelt ook hoe ze zich de blik van de dokter eigen maakte dankzij de medische omgeving waarin ze opgroeide, waarom er vaker dokters in haar oeuvre voorkomen en over haar levenslange afkeer van kwakzalverij.

Presentatie: Henk Maassen

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Links:

• www.literatuurengeneeskunde.nl
• www.wandareisel.nl
• https://databases.literatuurengeneeskunde.nl/nl/roman/author/823

Theatergroep Oostpool maakte een musical over het leven en werk van arts en activiste Aletta Jacobs (1854-1929). De komende maanden te zien in verschillende theaters. Actrice/ theatermaakster Alice van Gorp en historica/Aletta-Jacobskenner Dineke Stam gingen voor ons kijken.

Ze geven enig historisch perspectief bij de voorstelling en tonen zich enthousiast: de musical swingt, kent geestige scenes en prima songs. Uitgevoerd door getalenteerde acteurs, zangers en dansers en een vijfkoppige vrouwenband. Alice en Dineke gaan nog een keer.

Presentatie: Arko Oderwald

Montage: Tamar Oderwald

Muziek: Corrie van Binsbergen

Links:

• www.literatuurengeneeskunde.nl
• Speellijst: https://www.oostpool.nl/voorstellingen/alettademusical/
• Recensie: https://literatuurengeneeskunde.nl/scoop-24-28-maart-2026-2/

Schrijver Philip Huff is te gast. Huff is bekend met ernstige hartritmestoornissen – al 22 jaar ligt hij daardoor met enige regelmaat in het ziekenhuis. De oorzaak is mogelijk erfelijk, maar zelf denkt hij dat ook stress en trauma’s uit zijn jeugd een rol van betekenis spelen: hij groeide op in een gewelddadig gezin en dat heeft sporen nagelaten. Die thematiek staat centraal in zijn roman Wat je van bloed weet, waarover we met hem spreken. Hij vertelt ook over de door hem samengestelde bundel De Gedichtenapotheek.

Hoofdredacteur Koos Neuvel ten slotte introduceert de nieuwste editie van het Nederlands Tijdschrift voor Literatuur en Geneeskunde, geheel gewijd aan literatuur over het hart. Met daarin onder veel meer een essay over het werk van Huff.

Meer over Philip Huff: https://www.philiphuff.net/

Lees het tijdschrift: https://literatuurengeneeskunde.nl/tijdschrift/