
Sign up to save your podcasts
Or


Bu hafta konumuz su. Biz suyu kaynağına göre tadan, çeşme sularını bile acı - tatlı diye ayıran bir su kültürüne sahibiz. Aylin Öney Tan, hikaye ve tariflerle sulu yemeklerin kültürünü hikaye ve tariflerle anlatıyor.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Mutfağımızda sulu tarifler çok ama buharda pişirmeyi unutmuşuz. Oysa Orta Asya kökenlerimizde var ama bir pişirme yöntemi olarak artık pek uygulanmıyor. Mutfağımızda bir de buğulamalar vardır. Özellikle büyük balıklar buğulama pişirilir. Çok az su ilavesiyle, ya da hiç su koymadan kendi suyunda fırında pişirilir, suyu da yemekten bile lezzetli olur. Su konumuzu tatlı bir örnekle bitirelim. Soframızda yemeklere eşlik eden hoşaf. Kelimenin aslı hoşab, malum "ab" Farsça "su" demek, yani hoşaf aslında "hoş su" anlamına geliyor. Yemeğimize eşlik eden meşrubat da şerbetin çoğulu. Şerbet, şurup, şarap gibi gelimeler, hep su ile ilintili, Arapça ş-r-b kökünden geliyor, sudan başka içilen içecek anlamında. Maşrapa ise "içecek içilen kap" anlamına geliyor.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
İngiltere’den Üsküdar'a Selimiye Kışlası’na geçiyoruz. 1854 yılında İstanbul’a gelerek Selimiye Kışlası’nda hemşirelik yapan, Kırım Savaşı’nda yaralanan askerlerin koruyucu meleği, hemşirelik mesleğinin modern anlamda kurucusu kabul edilen Florence Nightingale et suyunun faydalarına dikkati çekmiş. İngilizlerin “beef tea” yani “et çayı” dediği et suyu hakkında "hastalar için kuvvetli bir besin kaynağı örneği" demiş, belli ki yaralı hastalara bol bol et suyu içirmiş. İngiltere’de “beef tea” aristokrat kesimce porselen fincanlarda çay gibi içilir, halk ise emaye veya metal maşrapalarda içermiş. Şimdilerde kolajen tutkusu yüzünden kemik suyu moda oldu. Eskiden kelle paça çorbası, ilikli kemik suyu, kolu bacağı kırılanlara önerilir, tavuk suyu ise üşütenlere, grip geçirenlere şifa niyetine verilirdi. Yani şifa bağlamında değişen bir şey yok!
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Esnaf lokantalarının gözdesi haşlama her ülkede bir şekilde var. Antonio Latini 1694 tarihli “Lo Scalco Moderno” kitabında tam 38 değişik “Bollito Misto” yani karışık haşlama tarifine yer vermiş. Scalco ilginç bir pozisyon, hizmetkâr veya kâhya anlamına gelse de aşçıdan üstün görülürmüş. Aristokratlar gibi giyinip peruk takmasına izin verilirmiş. Biraz bugünkü Food & Beverage, yani yiyecek ve içecek müdürü pozisyonu gibi denilebilir. Antonio Latini yazdığı “Modern Kâhya” kitabıyla pek çok konuda öncülük etmiş. Bilinen ilk domates sosu tarifini yazan kişi, aynı zamanda bizden İtalya’ya giden şerbetten “sorbet” sözcüğüne dönüşen dondurma tarifleri de ilk kez Latini’nin kaleminden çıkmış.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Sulu yemeklerin en sulusu kuşkusuz haşlama. Lif lif dağılacak denli iyi pişmiş et, yanında patates, havuç, soğan, hepsinin içinde yüzdüğü şeffaf, pırıl pırıl şifa dolu bir et suyu. Esnaf lokantası müdavimlerinin vazgeçemediği bir lezzet. Kimi zaman karabiber ve birlikte servis yapılan çeyrek limonla başlı başına bir öğün yerine geçen doyurucu ve sağlıklı bir seçenek. İtalya’nın kuzey doğusunda Piedmonte bölgesinde özellikle Torino kentinde çok benzer "Bollito Misto" yemeği var. Fransız mutfağının temel yemeklerinden "Pot eu Feu" neredeyse aynı. İngilizlerin haşlama yemeğinin, “Boiled beef & Carrots" yani "Dana Haşlama ve Havuç” diye 1909 yılında şarkısı bile yapılmış. Bizde yemeğin suyu makbulken onlarda içindeki haşlamalar öne çıkıyor. Viyana mutfağının imza yemeği "Tafelspitz" ise et suyunu çorba olarak, haşlamalarını ana yemek olarak sunuyor.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Geçen iki haftada Yukarı Mezopotamya’dan çıkan yassı ve yufka ekmek kültürünün nasıl çok geniş bir coğrafyaya yayıldığını konu yaptık. NTVRadyo podcast kayıtlarından dinlenebilir. Bu hafta konumuz su. Biz suyu kaynağına göre tadan, çeşme sularını bile acı - tatlı diye ayıran bir su kültürüne sahibiz.
Tencere yemeğine "sulu yemek" deriz. Biz yemek yazarları için yabancı dillere en zor çevrilen ifade budur... Ekmek niye çok yeriz, çünkü ekmeği yemeğin suyuna banma alışkanlığımız vardır.
Elbette tüm dünya mutfaklarında yemekler hep kuru pişen ızgara, tava veya fırın yemekler değil, suyun başrolde olduğu çok yemek var. Ama bizimkisi gibi "sulu yemekler" gerçekten başka bir alem. Bizim sulu yemeklerimizden dünyadaki benzerlerine bir yolculuğa hazır olun…
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Aylin Öney Tan, dünyadan örnekler, hikaye ve tariflerle "ekmek"i anlattı.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Yassı ekmeklerin en albenili olanları nakışlı ekmekler. Bizde nasıl tırnak pidesinin üzerindeki parmak uçlarıyla oluşturulan izlerle inanılmaz güzel dokular oluşursa Azerbaycan, Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan gibi ülkelerde yuvarlak, kenarları kabarık, kenar süsü gibi nakışlı, ortası ise basık dümdüz, çiçek yıldız gibi desenleri olan ekmekler var. Ortadaki düz kısım için üzeri çivilerle desen oluşturulmuş kalıp gibi bir baskı var. Onunla hamurun ortasına bastırılarak desen oluşturuluyor. Bunların en güzeli ise Azerbaycan’daki Nevruz için yapılan şirin çörek, yani tatlı çörek. Farsça “şirin” tatlı anlamına geliyor. Bu çörek bol sütle yapılıyor, hafif tatlı oluyor ve bazen de sütlü çörek olarak anılıyor.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
Baharatlı tereyağı ile kat kat katmer yapmaya ne dersiniz? İran’dan Azerbaycan’a geçiyoruz. Lavaş ekmek UNESCO Somut Olmayan Kültür Listesi’ne giren ortak kültürel mirasımız. Lavaş için yerine göre yufka veya yupka sözcükleri kullanılsa da bir kelime daha var ki, örtü gibi kocaman lavaş ekmeği için çok uygun, yayma adını yakıştırmışlar. Katmere ise feseli diyorlar. Yapımı tıpatıp aynı ama bazen katların arasına sürülen yağına baharat katılıyor. Bir dahaki sefere katmer yaparken hamurun arasına süreceğiniz yağı baharatlarla çeşnilendirin, bambaşka bir lezzet elde edeceksiniz. Bunun için 6 çorba kaşığı tereyağı veya sadeyağ içine birer çeyrek tatlı kaşığı toz halinde kimyon, kişniş, anason, rezene, yıldız anason, safran ve zerdeçal ekleyin, karıştırın ve hamuru katmerlendirmekte bu yağı kullanın.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.
İran ekmeklerinin bazıları bizimkilere çok benziyor. Özellikle de bize sınır olan bölgelerinde, İranı’ın kuzeybatı bölgesinde Türkiye sınırındaki Azerbaycan-i Garbi ve hemen doğusundaki Azerbaycan-i Şarki olarak bilinen bölgelerdeki ekmeklerin sadece kendileri değil isimleri de benzer. Örneğin tandır çureh ekmeği tandır çöreği demek. Zaten bizde pek çok ekmek, özellikle de özel günlerde yapılan ekmekler çörek olarak adlandırılır. Bu bilgiler ise “Journal of Ethnic Foods” dergisinde İranlı araştırmacı Vahid Mohammadpour Karizaki tarafından yazılan bir makaleden alıntı. Son derece detaylı bir çalışma yapmış, İran ekmeklerinin haritasını çıkartmış, pazardaki fiyatlarına kadar ekmekleri listelemiş. İlgilenenler yayına internetten ulaşabilirler.
This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.