Acı, tatlı, mayhoş

Acı, tatlı, mayhoş

By NTVRadyoArtsFood
Download on the App Store

All Acı, tatlı, mayhoş episodes

  • Batı cephesinde durum

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Yıl 1921. Yokluklara, zorluklara rağmen cephedekilerin beslenmesi gerekiyor. Kadınlar gece yemek pişirir, katırlarla cepheye taşınır. Ancak 1921 ağustos ayının son haftasında Batı Cephesi'ndeki kayıt şöyle: 100 bin kişi ve 25 bin hayvan için 4 günlük ekmek, 10 günlük yemeklik erzak kaldı.

    -

    İşgal altındaki İstanbul’da özellikle 1921 yılında ithal mallar piyasada görülmeye başlanırken diğer taraftan aynı zaman diliminde Anadolu’da yokluklara ve zorluklara rağmen sürdürülen bir vatan savunması var. Kurtuluş Savaşı’nda cepheye iaşe temini, orduları desteklemek için elzem. Yiyeceklerin cepheye ulaştırılabilmesi ise çok büyük zorluklarla sağlanabilir. En zoru ulaşım. Demiryolu yetersiz. İkmal için deve, katır ve kağnı kolları kullanılır. Stratejik olarak kritik noktalarda erzak depolamak için ambarlar kurulur. Sivas’taki ana depo dışında Amasya, Tokat, Sarkışla, Suşehri, Kangal ve Malatya’da orta büyüklükte ambarlar tesis edilir. Batı cephesine Ankara, Haymana ve Polatlı fırınlarından ekmek sağlanır. Yakın köylerde kadınlar yemek pişirir, gece yarısı kağnılarla cepheye taşınır. Bunlar, askerin de moralini yerine getirir, azim verir. Ancak bazen durum kritik bir hal alır. Örneğin 1921 yılı Ağustos’un son haftasındaki Batı cephesinde 100 bin kişi ve 25 bin hayvanın ihtiyacını karşılamak için sadece 4 günlük ekmek 10 günlük yemeklik erzak kaldığına dair bir rapor vardır.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • Zengin-fakir mutfağı

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Pahalılık ve kıtlık yıllarında, halk ucuz gıdaya ulaşabilsin diye başlayan "numune bakkalları" ve "satış barakaları" uygulamaları, "yağsız, etsiz" yemek tarifleri...
    Diğer yanda Amerikan margarini gibi İstanbul mutfağına giren yabancı markalar...
    Aylin Öney Tan'la bir tutam tarih biraz da tarif

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • Mutfakta batılılaşma

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    İşgal kuvvetleri gelmeden İstanbul'da açılan mekanlarla yayılan, daha önce bilinmeyen lezzetler...
    Aylin Öney Tan, varlık ve yokluğun bir arada olduğu dönemin mutfak kültürünü anlatıyor.

    -

    1918-1922 arasında Mütareke Dönemi’nde işgal altındaki İstanbul’da yeme içme ortamı çok hareketlidir. Batı tarzında lokantalar, barlar, kulüpler açılır. İthal yiyecekler gelir. Osmanlı’nın son döneminde başlayan mutfakta Batılılaşma sonrası sosyal hayatın hareketlenmesi bu döneme rastlar. Tam işgal öncesi 1917’de yaşanan Bolşevik Devrimi sonrası kaçan Beyaz Ruslar da bu hareketliliğe katkıda bulunur. Çarlık döneminde Fransız mutfağının etkisi altına giren Rus mutfağı örnekleri İstanbul sofralarında boy göstermeye başlar. Bunların arasında Rus Salatası en sevilen lezzetlerden biri olur. Moskova’daki Hermitage restoranda görev yapan Belçikalı şef Lucien Olivier’ın Rus mutfağına kazandırdığı bu bol mayonezli salata şefin adına atfen başlarda “Salade Olivier” adıyla anılmış, ancak Ruslar eliyle bize geldiği için Rus salatası olarak adlandırılmış.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • İşgal yıllarında mutfak

    #acıtatlımayhoş 🌶️ 

    Aylin Öney Tan bu hafta, işgal yılları döneminde İstanbul’da mutfağı, bir yanda varlık diğer yanda yokluk yaşanırken, mutfak kültürünün nasıl etkilendiğini anlatıyor.

     

    -

     

    Cumhuriyet’in yüzüncü yılını kutlamaya yaklaşırken önce Cumhuriyet öncesi yıllara, özellikle de İstanbul’un tam dört yıl işgal altında kaldığı döneme bakalım. İşgal İstanbul’u varlık ile yokluğun bir arada olduğu, temel yiyecek maddelerinin temininde zorluk yaşanırken diğer taraftan işgal kuvvetlerinin ihtiyacı için lüks yiyeceklerin de getirtildiği çelişkilerle dolu bir dönem. Bu konuda detaylı bir araştırma yapan Aylin Doğan’ın Libra Kitap’tan çıkan “Esir Şehrin Mutfak Kültürü: Mütareke Dönemi İstanbul Mutfak Kültürü 1918-1922” başlıklı kitabı dönemin çelişkilerini çok güzel anlatıyor. Ayrıca Beyoğlu’nda İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nde 26 Aralık tarihine kadar açık kalacak olan “Meşgul Şehir: İşgal İstanbul’unda Siyaset ve Gündelik Hayat, 1918–1923” sergisi de dönem hakkında pek çok detay içeriyor. O dönemin kitapları arasında bir Osmanlı feministi olan Ulviye Mevlan’ın yazdığı “Mükemmel ve Mufassal Aş Ustası” ve Hüseyin Hüsnü’nün “Etsiz Yağsız Tecrübeli Yemekler” dikkati çekiyor.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • Yenibaharlı tatlılar

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Kabak ya da ayva tatlısında yenibaharı denediniz mi? Yunanistan'da "bahari" diyor ve baklavaya koyuyorlar, Kuzey Avrupa'da "karanfil biberi" diyor, çörekte kullanıyorlar.
    Aylin Öney Tan karabiberli, yenibaharlı tatlı tarifi de veriyor.

    -

    Yenibahar sadece tuzlu yemeklere değil tatlılara da çok yakışıyor. Mesela Yunanistan’da yenibahara “bahari” deniyor, ev baklavası ve kadayıf tariflerinde yenibahar var. Ben bütün olarak ayva tatlısı ve kabak tatlısına da bütün olarak bir iki tane koymayı yakıştırıyorum. Batı mutfaklarında da böyle tatlılarda bir kullanım görüyoruz, özellikle de yılbaşı ve Noel için yapılan çöreklerde kullanılan tüm baharatların toplamına benzediği için çok yakışıyor. Almancada yenibahara tarihte verilmiş pek çok isim arasında İngilizcedeki “Allspice” gibi tüm baharatlar anlamında “Allgewürz” sözcüğü de var. Bir de lezzet açısından karanfil ve karabiberin bileşimi anlamında “Nelkenpfeffer” denmiş. Sefarad mutfağından “Biskoços de Pimienta” ise çok bol karabiber kullanıyor ama buradaki “Pimienta” karabiber yerine yenibahar da olabilir, ya da ikisinin karışımı kullanılabilir. Tarifimiz ölçüleriyle kayıtta…

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • Pilakinin sırrı yenibaharda

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Aylin Öney Tan, Osmanlı döneminde basılan ilk yemek kitabı "Melceü’t Tabbahin"den yenibaharlı tarifler aktarıyor. Mesela balık pilakisi, uskumru tava ve midye dolması.

    -

    1844 tarihli yemek kitabı Melceü’t-Tabbâhin’deki dana etinden papaz yahnisi tarifinde yenibahar yok onun yerine bol kimyon var, ama başka tariflerde yenibahar kullanımını görüyoruz. Yenibahar üç tarifte karşımıza çıkıyor: Pilaki, uskumru tavası ve midye dolması. Pilaki deyince bugün aklımıza barbunya pilaki ya da kuru fasulye gibi bakliyattan yapılan bol soğanlı sarımsaklı zeytinyağlı yemekler geliyor. Ancak eskiden pilakiler balıktan yapılırmış. Burada gene yenibaharın balık ve deniz mahsullerine yakıştırıldığını görüyoruz. Bunun da kökeninde balık yemeklerinde tarçın ve karabiber ikilisinin kullanımı var. Zaten yenibahar her ikisinin de toplam tadını birleştiren bir lezzete sahip. Başka uyumlu tatlar ise kayıtta…

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    3 min
  • Yenibaharlı 'Papaz Yahnisi'

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Bizde "dolma baharı" olarak da bilinen yenibahar, iç pilav ve yahnide de kullanılır. Aylin Öney Tan bugün 2. Mahmut devrinde çıkan "Mecmua-i Fevaid"den ve basılan ilk yemek kitabı "Melceü’t Tabbahin"den Papaz Yahnisi tarifi veriyor; yenibahar, karabiber ve defne, biraz da tarçın ve sirkenin tat uyumuna dikkat çekiyor.

    -

    Yenibahar bizim mutfağımızda zeytinyağlı dolma içi yanı sıra iç pilav ve kadınbudu köfte, papaz yahnisi gibi etli yemeklerde kullanılıyor. Ancak eskiden papaz yahnisinde eskiden kimyon kullanılırmış, zaten eskiden papaz yahnisi etli değil balık ile yapılan bir yemekmiş ve yenibahar bu tür balıkla yapılan pilaki gibi yemeklerde kullanılırmış. II. Mahmut döneminde 1825-1835 tarihleri arasında çıkan Hüdâyî Tekkesi Vakfı’na ait Mecmuâ-i Fevâid imâret defterlerinde papaz yahnisi tarifi balıklı, hatta “Keşiş ve papazlar perhiz yemeği olarak yer!” diye not düşülmüş. Tariflerde kaya balığı ve uskumru balıkları ile içinde yenibahar olan iki tarif verilmiş. 1844 tarihli Melceü’t-Tabbâhin’de ise aslının balıklı olduğunu vurgular gibi özellikle dana etinden papaz yahnisi tarif var, ama içinde yenibahar yok. İçinde başka neler var kayıtta…

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • Yenibahar - defne uyumu

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Yenibaharın defne yaprağıyla uyumu müthiş. Kuzey Avrupa'da ve Ortadoğu mutfağında yahnilerde ve turşularda kullanımı yaygın.
    Aylin Öney Tan'la bir tutam tarif biraz da tarih

    -

    Yenibahar dünya mutfaklarında hem tuzlu hem tatlı tariflerinde kullanılıyor. Bizde en çok zeytinyağlı dolmalarda kullanılsa da aslında eskiden et yemeklerinde, yahnilerle de çok yaygınmış. Örneğin papaz yahnisinde karabiber ve defneyle birlikte yenibahar çok yakışır. İlginç bir şekilde Ortadoğu mutfaklarında ve Kuzey Avrupa mutfakları gibi birbirinden çok farklı coğrafyalarda etli yahnilere yenibahar konuluyor. Finlandiya ve Rusya arasında sıkışmış bir bölge olan Karelya bölgesinde neredeyse milli yemek gibi olan “Karelian Hot Pot” yemeğinde en belirgin baharat yenibahar, diğer baharatlar ise yine karabiber ve defne. Zaten yenibahar yaprağı tıpkı defne yaprağına benziyor. Bu ikilinin muhteşem bir uyumu var. Almanya, Polonya mutfakları başta olmak üzere Kuzey Avrupa turşularında bu ikili hep birlikte kullanılıyor.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    3 min
  • Tüm baharatlar = Yenibahar

    #acıtatlımayhoş 🌶️
    Karabiber, tarçın, karanfil, zencefil, muskat...
    Aylin Öney Tan tüm baharatların özet olarak tadını toplayan yenibaharı anlatıyor.
    Bir tutam tarih biraz da tarif

    -

    Bu hafta konumuz yenibahar. Geçen hafta turşu tarifi verirken Alman usulü pancar turşusu yaparken içine yenibahar koymuştuk. Yenibahar Amerika’nın keşfinden sonra Avrupa kıtasına gelmiş bir baharat. Jamaika kökenli, Honduras ve Meksika’da da yetişiyor. Her mutfakta kendine farklı bir kullanım bulmuş. Aslında yenibahar tüm baharatların özeti gibi. Karabiber, tarçın, karanfil, zencefil, küçük Hindistan cevizi denilen muskat hepsi bir arada gibi. Bu yüzden İngilizcede tüm baharatlar anlamında “Allspice” denmiş ve bu şekilde 1621 yılında sözlüklere girmiş. Şeklen karabibere benziyor, iri bir karabiber tanesi gibi. Bu yüzden bazı dillerde karabibere atfen “Piment, Pimenta” gibi isimler almış. Biz ise Amerika kökenli yeni bir lezzet olduğu için yenibahar demişiz. Eski Osmanlı coğrafyasındaki ülkelerde bahar, bahari, enibahar gibi isimler almış.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    4 min
  • HİKAYE VE TARİFLERLE: Turşu çeşitleri

    Bazı yerlerin turşusu meşhurdur, çünkü oranın suyu kireçlidir. Aylin Öney Tan hafta boyunca dünyadan örnekler, hikaye ve tariflerle turşuyu anlattı. Tüm bölümler burada bir arada. İyi dinlemeler.

    This podcast is hosted by Podcastics, the easiest platform to create and publish your podcast.

    14 min