Açık Bilim Cepyayını

Açık Bilim Cepyayını’nın üçüncüsünü, İTÜ Uzay Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. A. Rüstem Aslan ile yaptık.

Prof. Dr. A. Rüstem Aslan

Prof. Dr. A. Rüstem Aslan hâlen İstanbul Teknik Üniversitesi Uzay Mühendisliği Bölüm Başkanı olarak ve İTÜ Rotorlu Hava Araçları Tasarım ve Mükemmeliyet Merkezi’nde proje yürütücü yardımcısı olarak çalışıyor.

Prof. Dr. A. Rüstem Aslan hâlen İstanbul Teknik Üniversitesi Uzay Mühendisliği Bölümü Başkanı olarak ve İTÜ Rotorlu Hava Araçları Tasarım ve Mükemmeliyet Merkezi’nde proje yürütücü yardımcısı olarak çalışıyor. Araştırma ve ilgi alanları başta uzay araçları tasarımı ve uzay çalışmaları ile dönel kanatlı insanlı/insansız hava araçları olmak üzere, akışkanlar mekaniği ve aerodinamik, hesaplamalı akışkanlar dinamiği ve uygulamaları, mikro-akışlar, savunma teknolojileri ve mühendislik eğitimi konularıdır. Bu konularda ders, yayın, araştırma ve proje çalışmaları ve tez çalışmaları yapmakta, yaptırmaktadır. Büyük çoğunluğu hakemli dergi makalesi ve uluslararası konferans bildirisi olmak üzere 100'ün üzerinde yayını vardır.

Söyleşimizde kendisi ile Türkiye’nin ve İTÜ’nün uzay çalışmaları üzerine konuştuk.

Kendisine söyleşi için bir kez daha teşekkür ederiz.

Notlar

Rüstem Hoca’nın söyleşide kullandığı IAF terimi Türkçesi Uluslararası Uzay Federasyonu olan  The International Astronautical Federation’ın kısaltmasıdır.

Rüstem Hoca’nın 2005 öncesi dönemde “çalışma arkadaşları ile ulusal imkânlarla yapmak için istek koydukları halde bunun yerine İngiltere’den Teknoloji Transferiyle alınacağı söylenmesine rağmen anahtar teslimi aldığımızı” söylediği uydu BilSat1. Rüstem Hoca söyleşide” 2005 öncesi dönemde Uzay çalışmaları yapıldı ancak biz dâhil edilmedik” sözlerine örnek olarak kendi projelerinin yerine BilSat1’in yurt dışı üretiminin tercih edilmesini gösteriyor.

Rüstem Hoca’nın 2009 yılında Uzay’a ilk yerli uydumuzu gönderdik dediği uydu İTÜpSAT1 hala daha görevini başarı ile yerine getirmektedir.

[box]

Konuk Yazar Hakkında: Duran Serkan Kılıç

İstanbul Teknik Üniversitesi Uzay Mühendisliği bölümünde öğrenci olan Duran Serkan Kılıç; bilişim, tarih, edebiyat ve felsefe ile ilgileniyor.[/box]

Açık Bilim Cepyayını'nın ikincisini, evrim genetiği üzerinde çalışan Dr. Ömer Gökçümen ile yaptık.

Dr. Ömer Gökçümen

Dr. Gökçümen hâlen Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde ekip lideri olarak çalışıyor. İlgi alanı, canlı evrimindeki değişiklikleri, genetik yöntemler kullanarak araştırmak olarak özetlenebilir. Şu anda, aynı genlerin değişik hayvanlardaki kopya sayılarını inceleyerek primat (maymun, şempanze ve insan) evrimini inceliyor.

Bunun yanı sıra yazıya da önem veriyor, Shepherds of Arcadia adlı bir güncenin kurucusu, ve Radikal gazetesinde yazıları yayınlanıyor. Etkinliklerini güncesinden takip edebilirsiniz.

Kendisine söyleşi için bir kez daha teşekkür ederiz.

Şekil 1. Kopya sayısı değişikliğine bir örnek olarak kopya sayısının artışı. DNA'nın çoğalması esnasında bir hata sonucu bir kromozom bölgesinden iki kopya üretiliyor. (Şekil: Wikipedia'dan değiştirilerek alınmıştır.)

Notlar

Kopya sayısı değişiklikleri bir değişinim (mutasyon) türüdür (Şekil 1). Bu değişinim, hücrenin kalıtım (genetik) malzemesi olan DNA'nın çoğaltılması sırasındaki bir hata sonucu bir genin birden çok kopyasının yapılması ya da eksilmesi şeklindedir.

Söyleşide sık sık adı geçen genom terimi, bir canlının genlerinin tamamını ifade ediyor.

Odaklandığımız makalede, makak, şempanze ve insan genomlarında çok miktarda kopya sayısı içeren genler, genom bölgeleri ve bunların işlevleri inceleniyor. Makaleye erişim ücretsiz: Ömer Gökçümen vd., 2011. Refinement of primate copy number variation hotspots identifies candidate genomic regions evolving under positive selection. Genome Biology 12:R52.

Söyleşide anılan, King ve Wilson'un tarihi makalesi: Mary-Claire King ve A. C. Wilson, 1975. Evolution at two levels in humans and chimpanzees. Science 188: 107-116.

Değişik insan grupları arasındaki amilaz geni sayısı değişiklileri hakkında şu makaleyi okuyabilirsiniz: George H. Perry vd., 2007. Diet and the evolution of human amylase gene copy number variation. Nature Genetics 39: 1256-1260.

Söyleşide andığım çorba tarifi benzetmesi, Richard Dawkins'in The Blind Watchmaker (Kör Saatçi) kitabında yer alıyor.

Açık Bilim Cepyayını için ilk söyleşimizi, epilepsi araştırmaları ile tanınan Prof. Dr. Filiz Onat ile yaptık.

Prof. Dr. Filiz Onat

Prof. Onat, hâlen Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi, aynı zamanda Marmara Üniversitesi Epilepsi Araştırma ve Uygulama Merkezi müdürü, ve Beyin Araştırmaları Derneği'nin önceki başkanı. Hoca'nın onlarca bilimsel makalesi var, ancak biz en günceline odaklandık.

Kendisine söyleşi için bir kez daha teşekkür ederiz.

Notlar

Filiz Hoca'nın üzerinde çalıştığı epilepsi türü absans epilepsisi ya da petit mal epilepsi olarak adlandırılıyor. Bahsettiği 2010 yılı ILAE sınıflandırmasına buradan ulaşabilirsiniz. Anne T. Berg vd., 2010. Revised terminology and concepts for organization of seizures and epilepsies: Report of the ILAE Commission on Classification and Terminology, 2005–2009. Epilepsia 51:676-686.

İlerleyen dakikalarda odaklandığımız makale, yangı adı verilen sürecin absans epilepsisindeki rolünü, özellikle interlökin-1β adlı moleküle dayanarak inceliyor. Makale şu: Demet Akın vd., 2010. IL-1β is induced in reactive astrocytes in the somatosensory cortex of rats with genetic absence epilepsy at the onset of spike-and-wave discharges, and contributes to their occurrence. Neurobiology of Disease 44:259-269. Makaleye, derginin abonesi olan bir üniversite kütüphanesinden erişebilirsiniz.

Filiz Hoca'nın çalıştığı bölümün adını yayında sanırım eski hâline göre okudum. Fakültenin sitesinde Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı olarak geçiyor.

Kalıtımsal olarak absans epilepsisi geçiren GAERS ve Waj-Rij sıçanlarının tarif edildiği özgün makaleler: (1) C. Marescaux vd, 1992. Genetic absence epilepsy in rats from Strasbourg. J Neural Transm suppl 35:37–69. (2) E. V. Van Luijtelaar vd., 1991. Arousal, performance and absence seizures in rats. Electroencephalogry and Clinical Neurophysiology 79: 430-434