Bu hafta önce evrim kuramının temel unsurlarından, sonra da evrimci biyolojinin bilim tarihi içinde karşılaştığı engellerden bahsediyoruz. Evrim kuramını savunan "seküler modernler" ile, Eski Ahit'te yer alan Yaradılış Hikayesinin bugün özellikle A.B.D.'de savunulan "literalist" yorumunu benimseyen köktendinci Hristiyanları kamu önünde ve hukuksal alanda karşı karşıya getiren ünlü "Scopes Maymun Davası'na da  (Tennessee, 1925) değiniyoruz.

Açık Bilinç'te Evrim Kuramı'nı çeşitli yönleriyle ele alacağımız yeni bir seriye başlıyoruz. Yaklaşık 10 haftalık evrim dizisinde, sirke sineklerinden insana kadar çeşitli türlerin evrimini genetik bilimler ışığında inceleyeceğiz. Dizinin ilk programında "tür ayrımcılığı"ndan söz ettik. "Tür ayrımcılığı", tarih boyunca, Afrika kökenli insanları vahşi hayvanlarla birlikte kategorize eden ırkçılıkla yakından ilişkili olmuştur.

Daha önce de konuğumuz olmuş olan Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ ile, Türk Nöropsikiyatri Derneği'nin 100. yıl kongresinde yapmış olduğu sunumdan yola çıkarak, ülkemizde nöropsikiyatrinin tarihçesini konuşuyoruz.

Açık Bilinç'te ırkçılığın psikolojik kökenlerini bilim tarihi içinde tartıştık.  "Cultural Psychiatry" dergisinin Nisan 2015 sayısında Dr. Steven Moffic ırkçılığın ruhsal bir hastalık olarak teşhis edilebileceğini öneriyor.  Aynı makalede, ırkçılık konusunda bilim tarihinden ilginç bir sayfanın sözü geçiyor. Dr. Samuel Cartwright 1851'de "New Orleans Medical and Surgical Journal" dergisinde yayımladığı makalede "Drapetomania" ismini verdiği bir hastalık tarif eder. Cartwright'e göre Drapetomania ABD'de güneyli kölelerin plantasyonlardan kaçmalarına neden olan bir hastalıktır ve tedavi edilemesi gerekir. ("Report on the Diseases and Physical Peculiarities of the Negro Race.")  Programda ayrıca ırkçı sözleri yüzünden bilim hayatı sona eren Nobel ödüllü biyolog James Watson'dan da söz ediyoruz.

Geçen hafta Açık Bilinç'te, çocuklarda bilişsel ve beyin gelişiminde yoksulluğun etkilerini araştıran yeni bir çalışmayı aktarmıştık. Bu hafta benzer bir tartışmayı kız ve erkek çocuklarda cinsiyetten kaynaklanan ne gibi farklar var sorusuyla ve cinsiyet ayrımcılığının etkileriyle sürdüreceğiz. Cinsiyet ayrımcılığı temelde ırkçılıkla benzer bir kaynaktan besleniyor. Geçen hafta medyada kendine yer bulan Uğur Işılak isimli AKP milletvekili adayının "fıtrat'a dayalı" kadın-erkek doğasına ilişkin söylediklerine değineceğiz ve hitabetteki "ineptias, ad stomachus magnus" (Türkçe meali: işkembe-i kübradan atmak) ilkesinden yola çıkarak, Buckner Harrison Payne'nin 1867'de A.B.D.'de yayımladığı "Negro: What is His Ethnological Status?" başlıklı kitabındaki tezlere göz atacağız. Daha sonra, psikolog Janet Hyde'ın 1990 ve 2005 yıllarında yapmış olduğu iki kapsamlı meta-analiz ışığında öne sürdüğü "cinsiyet benzerlikleri hipotezi"nden ve Steven Spencer ve ekibinin "stereotipi tehdidi ve kadınlarda matematik performansı" makalesinden söz edeceğiz. Harvard Üniversitesi rektörü Larry Summers'ın bilim ve matematiksel yetenekler konusunda cinsiyet ayrımcılığı içeren sözlerine ve bunun sonucunda öğretim üyelerinin güvensizlik oyu vererek kendisini 2006 yılında istifaya zorladıkları sürece de değineceğiz.

Nature Neuroscience dergisinde yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmaya göre, çocukların ve gençlerin beyin gelişimiyle, ailelerinin sosyo-ekonomik statüsü (anne-babanın eğitim ve gelir düzeyi) arasında belirleyici olduğu düşünülen bir bağlantı var. Çocukların yaşamlarında, yoksulluğun yanısıra, bilişsel performans farklarına yok açan unsurlardan bir diğeri de, kız çocuklarının geride kalmasına yol açan cinsiyete dayalı ayrımcılık. Bu hafta Açık Bilinç'te bu çalışmayı ele aldık. Makalenin bir özeti şurada: http://www.nature.com/news/poverty-shrinks-brains-from-birth-1.17227

Ülkemizin önde gelen nörologlarından Prof. Dr. Oğuz Tanrıdağ ile nörobilimden ve nörobilimci olmaya giden yolun nasıl bir yol olduğundan konuşuyoruz.

Turing üzerine yaptığımız dizinin 4. ve son programında, günümüzdeki Turing Testi yarışmalarından söz edeceğiz.

ODTÜ Felsefe Bölümü'nden Doç. Dr. Aziz Zambak'la Alan Turing'in Yapay Zeka çalışmalarından söz ediyoruz.

Alan Turing serimize kısa bir ara vererek, Cuma günü hayata veda eden aktör Leonard Nimoy anısına, çocukluk kahramanlarımızdan, Uzay Yolu'nun bilim subayı, bilimsel düşünce ve mantıksal akıl yürütmenin temsilcisi Mr. Spock hakkında konuşacağız. Konuğumuz, Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nden, Mr. Spock uzmanı, Prof. Dr. Cem Say.