Buiten de krijtlijnen

Elke maand bespreken Rinke en onderwijspedagoog Pedro De Bruyckere enkele opvallende onderwijsnieuwtjes. Deze maand:

• Tienjarigen komen steeds vaker moe op school aan. Uit PIRLS- en TIMSS-gegevens van 39 onderwijssystemen en ruim negen miljoen antwoorden blijkt dat het aandeel dat elke dag moe aankomt steeg van 15,8 procent in 2016 naar 25,2 procent in 2023. Wat zegt dat cijfer wel, en wat niet?
  → 10-jarigen zijn vaker moe op school, en dat is slecht nieuws
  → Studie: Kjeldsen e.a. (PsycNet)
• Een genuanceerdere video over Alpha School dan je denkt. De video verraste Pedro positief, maar bevat volgens hem één denkfout: Alpha School is niet nieuw. Carpe Diem, de school van Zuckerberg en zijn vrouw en de Steve Jobs-scholen gingen eerder dicht. Ook Ivan Illich en het ontscholingsidee komen aan bod.
  → Een meer genuanceerde video dan je denkt over Alpha Schools
  → The Alpha File van Benjamin Riley
• Waarom ik toch nog niet stop met bloggen. Bijna 3000 leraren lazen een korte samenvatting van een verzonnen onderzoek, in 512 versies. Bijna niets maakte verschil voor hun intentie om de aanpak te gebruiken. Moet Pedro dan stoppen met bloggen? En wat kunnen knowledge brokers wel?
  → Waarom ik toch nog niet stop met bloggen
  → Studie: Sims e.a.
• Hoe onderwijs een baken van stabiliteit moet blijven. Moet onderwijs altijd mee veranderen met de wereld? Vertrekkend van een lezing van Tracey Burns bij Leerpunt pleit Pedro voor stabiliteit als kern van wat een instelling te bieden heeft. Stabiliteit is niet hetzelfde als stilstand.
  → Een iets langer verhaal over hoe onderwijs een baken van stabiliteit moet blijven
  → Lezing van Tracey Burns bij Leerpunt
  → Eerdere post: waarom onderwijs zo moeilijk verandert

Elke school wordt minstens één keer om de zes jaar doorgelicht. Maar wat gebeurt er dan precies in die week? En wat doe je met een ongunstig advies? In de Onderwijsspiegel 2026 kreeg 18 procent van de doorgelichte scholen een ongunstig advies, tegenover 9 procent in 2024. Wordt het onderwijs slechter, of kijkt de inspectie scherper?

Daarover praat ik met Katrien Bonneux, inspecteur-generaal van de Vlaamse Onderwijsinspectie.

Shownotes

• Ontwikkelingsschalen secundair onderwijs
• Onderwijsspiegel, praktijkgerichte publicatie basisonderwijs
• Onderwijsspiegel, praktijkgerichte publicatie secundair onderwijs
• VRT NWS over de Onderwijsspiegel 2026
• Klasse met tips uit de Onderwijsspiegel
• Edubron, Inspectie doorgelicht
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Vanaf academiejaar 2027-28 moet elke startende leraar kleuter of lager onderwijs voldoen aan een nieuwe set basisbekwaamheden. De lerarenopleidingen schreven ze zelf: geen decreet van bovenaf, wel een werkgroep die het eens raakte. Michelle Dewulf (PXL Education) en Ellie Lefevre (Thomas More) vertellen waarom de basiscompetenties uit 2018 te vaag waren, hoe de nieuwe set tot stand kwam en wat die verandert voor wie leraar wil worden.

Shownotes:

• Ontwerp basisbekwaamheden voor educatieve bacheloropleidingen kleuter- en lager onderwijs (Vlaanderen.be, 22 juni 2026)
• Emotionele verbinding, communicatie met ouders of interactief voorlezen: aan deze eisen moeten studenten basisonderwijs voldoen (VRT NWS, 22 juni 2026)
• De Vlaamse regering kondigt de hervorming van de lerarenopleiding aan (VRT NWS, 6 maart 2026)
• Nieuwe minimumdoelen basisonderwijs (Vlaanderen.be)
• Voorstelling van het kennisrijk curriculum van de Educatieve Bachelor Lager Onderwijs (Thomas More, met downloadbaar curriculumdocument)
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Elke maand nemen Rinke en onderwijspedagoog Pedro De Bruyckere de opvallendste onderwijsnieuwtjes van de voorbije maand door. Deze aflevering: geld verdienen met lezen in Singapore, een verontrustend welzijnsonderzoek bij jongeren, feedback die niemand gebruikt, en een kijkje in de keuken van wetenschappers die een beroemd experiment proberen te herhalen.

Wat komt er aan bod:

• Singapore betaalt mensen om te lezen. De overheid lanceert ReadSG: een kwartier lezen per dag levert virtuele muntjes op, vijftig leesdagen zijn goed voor ongeveer 68 eurocent. Ondermijnt dat de leesmotivatie, of is het vooral een signaal dat lezen belangrijk is?
  → Singapore betaalt mensen om te lezen. Is dat wel een goed idee?
• Jongeren voelen zich steeds slechter. Is school de oorzaak, of mee het slachtoffer? Het nieuwe HBSC-onderzoek in Nederland: emotionele problemen bij meisjes stegen van 29% (2017) naar 43% (2025). De berichtgeving wijst naar schooldruk, Pedro is daar niet zo zeker van.
  → Jongeren voelen zich steeds slechter. Maar is school de oorzaak of mee het slachtoffer?
• Feedback krijgen is nog geen feedback gebruiken. Een studie bij 74 masterstudenten laat zien dat 40% niets doet met gekregen feedback, tegenover 42% die er iets mee opbouwt. Wat bepaalt of feedback wordt gebruikt?
  → Feedback krijgen is nog geen feedback gebruiken (studie: Gao e.a., 2026, Contemporary Educational Psychology)
• In het hoofd van de wetenschapper. Onderzoekers volgden van dichtbij een team dat een klassiek scaffolding-experiment probeerde te repliceren: verdwenen protocollen, een instructeur die de vrouw van de onderzoeker bleek, en uiteindelijk geen enkel verschil tussen de vier methoden.
  → In het hoofd van de wetenschapper
• Uitsmijter: vergaderen is misschien toch niet zo slecht. Een nieuwe studie bij 9.000 Noorse werknemers: wie meer vergadert, klimt sneller in loon. De onderzoekers noemen het "de broccoli van het werk".
  → Slecht nieuws: dat vele vergaderen is misschien toch positief

AI in het onderwijs, weinig onderwerpen hebben de voorbije jaren zoveel inkt laten vloeien. En toch staat het gesprek op veel scholen nog ongeveer waar het twee jaar geleden stond. In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaan we op zoek naar het antwoord op de vraag die de meeste leerkrachten écht bezighoudt: wat doe ik hiermee op een maandagochtend voor een klas van 25 leerlingen?

Te gast is Mitte Schroeven, leerkracht Nederlands en Engels met vijftien jaar klaservaring, collega aan het Expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More en mede-auteur van "Digitale didactiek. Hoe? Zo!", 30 manieren om je lespraktijk te versterken met technologie.

Gratis versus betalend
Mitte gebruikt AI zelf vooral als klankbord en als "zoekmachine op speed" om gericht wetenschappelijke bronnen te vinden. Ze legt uit waarom het verschil tussen een gratis en een betaald model, zeker bij gevorderd gebruik, wel degelijk groot is, en verwijst naar Satya Nadella's vuistregel: gebruik geen frontier-modellen voor eenvoudige taken.

AI als collega van de leerkracht
AI is sterk in het maken van lesmateriaal, woordenlijsten en formatieve feedback. Maar Mitte waarschuwt voor cognitieve offloading: als je alles uitbesteedt, ontwikkel je als leerkracht zelf geen expertise meer. Haar advies, geïnspireerd op Carl Hendrick: gebruik AI vooral voor taken waar je al goed in bent.

AI bij leerlingen, en de grens die niet meer te ontwijken is
Een leerkracht kan zelf kiezen om geen AI te gebruiken, maar kan niet voorkomen dat leerlingen het wel doen. Mitte pleit voor een expliciet gesprek in de klas over wanneer AI wel en niet mag, voor gevoeligheid rond schrijfvaardigheid, en voor gedeelde examencondities in plaats van AI-detectietools als eerste verdedigingslijn.

Wat écht niet mag
Naam en toenaam van leerlingen in een taalmodel, punten laten toekennen door AI, en werk van leerlingen zonder toestemming verwerken: het botst met GDPR, auteursrecht en de Europese AI Act. Mitte overloopt kort wat scholen concreet moeten vastleggen in hun AI-beleid.

Alpha Schools: een blik op wat er kan komen
Tot slot buigen Mitte en de host zich over Alpha Schools, waar leerlingen grotendeels AI-gestuurd les krijgen en de leerkracht verschraalt tot coach. Mitte is kritisch: het risico is een uitholling van het lerarenberoep, met als schrijnend voorbeeld dat "coaches" er alsnog een pedagogisch diploma nodig hebben, maar niet meer mogen lesgeven.

Een boeiend, genuanceerd gesprek met een duidelijke boodschap: AI kan veel, maar leren gebeurt pas wanneer je er zelf hard voor nadenkt.

Shownotes

• Wijze Lessen Digitale Didactiek
• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Waren die nieuwe minimumdoelen nu echt nodig, en waarom zaten buitenlandse experts mee aan tafel? Ze zijn concreet, ambitieus en kennisrijk, maar zijn ze ook haalbaar – zeker voor kansarme leerlingen? Basisschool Kendoe denkt alvast van wel. In de Bezige Bijtjes gingen ze het voorbije jaar al aan de slag met de nieuwe minimumdoelen in het kleuteronderwijs. Dat was hard werken, maar het loont. Ze staan versteld van wat hun kleuters kunnen, en willen alvast niet meer terug. Zij delen waarom ze de nieuwe minimumdoelen vooral zien als een kans. Reporter Sven neemt je mee naar beide scholen. Onderwijsexpert Tim Surma geeft duiding.

Meer info
Ga je graag in je school aan de slag met wat je hoorde in deze podcast? Op deze pagina vind je concreet materiaal. 

Wil je meer weten over Vlaanderen Kennisrijk Kansrijk? Neem een kijkje op de website en schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte via Instagram, Facebook en LinkedIn.

Wat vond je van deze aflevering? Laat het ons weten via een reactie hieronder, of mail naar [email protected].

Welke afleveringen volgen er nog?

In volgende afleveringen gaan we dieper in op de nieuwe minimumdoelen, als aanzet voor een kennisrijk curriculum. Wat is kennisrijk onderwijs – waarom leert een kind beter als kennis goed is opgebouwd? Waarom is kennisrijk onderwijs ook kansrijk onderwijs, en is een sterkere gedeelde kennisbasis zo belangrijk voor gelijke kansen? Waarom is kennisopbouw bij kleuters zo belangrijk, en krijgt het kleuteronderwijs nu eindelijk de plaats die het verdient? En geen kennis zonder taal – hoe opent taal de wereld van een kind? Altijd met concrete ervaringen en tips vanuit scholen, aangevuld met duiding door een expert. We maken ook een aflevering voor ouders: waarom zijn de nieuwe minimumdoelen een cadeau voor hun kind?

Abonneer je op de podcastreeks om geen enkele aflevering te missen!

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Wat als je hele schoolwerking vertrekt vanuit kennis van het brein? Voor basisscholen Kendoe uit Antwerpen en De Bezige Bijtjes in Westerlo veranderde die kennis alvast hun kijk op hun schoolwerking. Ze introduceerden rust en routines, gingen aan de slag met effectieve didactiek, en legden zo een stevige basis voor de nieuwe minimumdoelen. Niet voor iedereen was dat meteen met volle goesting, maar ze zagen meteen resultaat. Reporter Sven neemt je mee naar beide scholen. Onderwijsexpert Tim Surma geeft duiding.

Meer info
Ga je graag in je school aan de slag met wat je hoorde in deze podcast? Op deze pagina vind je concreet materiaal. 

Wil je meer weten over Vlaanderen Kennisrijk Kansrijk? Neem een kijkje op de website en schrijf je in voor de nieuwsbrief.

Blijf op de hoogte via Instagram, Facebook en LinkedIn.

Wat vond je van deze aflevering? Laat het ons weten via een reactie hieronder, of mail naar [email protected].

Welke afleveringen volgen er nog?

De komende maanden bouwen we verder op het thema van aflevering 1 - de werking van het brein.
Vanaf januari 2027 gaan we dieper het thema van aflevering 2 - de minimumdoelen als kans - verder uit. Wat maakt de minimumdoelen kennisrijk? Waarom is kennisrijk onderwijs ook kansrijk onderwijs? Hoe opent taal de wereld van een kind? En werkt kennisrijk onderwijs ook voor kleuters?

Abonneer je op de podcastreeks om geen enkele aflevering te missen!

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

Het Onderwijsnieuws augustus 2026: cultuuroorlog rond een plagiaatzaak, de zomervakantie op de rooster en waarom multitasking toch een beetje bestaat

Na de zomerstop zijn Rinke en Pedro de Bruyckere terug met een stevige aflevering vol onderwijsnieuws. Ze bespreken vier grote thema's, met een bonusfragment over multitasking als afsluiter.

Eerst staan ze stil bij het overlijden van Jason Arday, de jongste zwarte hoogleraar ooit aan Cambridge, die na weken van plagiaatbeschuldigingen zelfmoord pleegde. Pedro ontrafelt twee verhalen die volgens hem voortdurend door elkaar lopen: enerzijds concrete aanwijzingen van wetenschappelijk wangedrag, anderzijds een cultuuroorlog waarin iedereen pionnetje geworden is. Hij trekt de vergelijking met eerdere fraudezaken zoals die van Diederik Stapel.

Daarna gaat het over de zomervakantie. Pedro herhaalt zijn standpunt: geen verkorting, wel een herverdeling, al is dat voor hem geen topprioriteit. Ze bespreken hoe het begrip summer learning loss eigenlijk te simpel is (het gaat vooral om retrieval strength, niet om storage strength), hoe kansenongelijkheid meespeelt, en een minstens even actueel punt: de impact van hitte op leerprestaties. Bij 32 graden ligt de slaagkans tot 10% lager dan bij 22 graden, met rechtstreekse gevolgen voor hoe scholen omgaan met verouderde gebouwen en verwarming.

Het derde thema is gevoelig: kunnen mentale gezondheidsprogramma's op school ook schade toebrengen? Pedro bespreekt een scoping review van 58 studies bij meer dan 36.000 jongeren, die laat zien dat interventies rond mindfulness en sociaal-emotioneel leren bij sommige kinderen net een negatief effect kunnen hebben. De boodschap is niet stoppen, maar wel alert blijven voor neveneffecten, net zoals bij medicatie.

Vervolgens bekijken ze onderzoek van Shua Li naar zij-instromers in het onderwijs. Niet de herkomst via een ander traject verklaart waarom zij vaker afhaken, maar het gevoel van onvoorbereid zijn op de klaspraktijk. Een gegeven met directe relevantie voor het Vlaamse beleid rond instroom in het lerarenberoep.

Ten slotte buigen ze zich over nieuw onderzoek naar multitasking. Blijkt het toch te bestaan? Pedro nuanceert: het gaat vooral om geautomatiseerde taken die naast elkaar kunnen lopen, iets wat "supertaskers" in de horeca goed illustreren.

Ze sluiten af met een blik vooruit: op 8 september komen de PISA-resultaten, maar volgens Pedro zijn de PIRLS-resultaten van volgend jaar veel belangrijker om echt iets te zeggen over de impact van recent beleid.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In de laatste aflevering van dit schooljaar neemt Rinke samen met pedagoog en jeugdboekauteur Pedro de Bruyckere de opvallendste onderwijsnieuwtjes van juni onder de loep. Van nieuwe basisbekwaamheden voor de lerarenopleiding tot een genuanceerde blik op intelligentie, competitie in de klas, bordspellen als leerstrategie en wat er in de schuif van wetenschappelijk onderzoek blijft zitten.

Onderwerpen in deze aflevering:

• Minister Zuhal Demir stelde de nieuwe basisbekwaamheden voor de lerarenopleiding kleuter en lager onderwijs voor. Voor het eerst liggen concrete verwachtingen vast voor afgestudeerde leerkrachten. Pedro legt uit wat er verandert ten opzichte van de vroegere basiscompetenties, waarom ze een pak concreter zijn geworden en hoe ze aansluiten bij de nieuwe minimumdoelen. Bijzonder aandachtspunt: ook de stagecomponent krijgt een prominentere rol.
• Daarna duikt Pedro in een van de meest onderzochte en tegelijk meest misverstane concepten uit de psychologie: intelligentie en IQ. Hoe wordt het gemeten? Wat zegt het wel en niet? Is het erfelijk of maakbaar? En waarom is veel kritiek op IQ eigenlijk sterk gedateerd? Pedro neemt ook meervoudige intelligentie kritisch onder de loep, inclusief de nuancering van Gardner zelf.
• Een studie op basis van PISA-data van meer dan 315.000 leerlingen uit 69 landen stelt een verrassende vraag: vergroot een competitieve schoolomgeving de kloof tussen kansarme en kansrijke leerlingen eigenlijk wel? De conclusies zijn genuanceerder dan de aanname die velen koesteren, en hangen sterk af van hoe je competitie definieert en meet.
• Wat blijft er in de schuif van wetenschappers zitten? Pedro bespreekt het zogenaamde file drawer problem, de rol van preregistratie en waarom publicatiebias complexer is dan vaak gedacht.
• Tot slot: bordspellen in de klas. Een kleinschalige Italiaanse studie bij vierde en vijfde leerjaar onderzocht de effecten op executieve functies, sociale vaardigheden en schoolprestaties. De resultaten zijn bescheiden maar interessant, en Pedro koppelt ze meteen aan een bredere reflectie over transfer, de rol van de leerkracht en evidence-informed werken.

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn

In deze aflevering van Buiten de Krijtlijnen gaat Rinke in gesprek met niemand minder dan de minister van Onderwijs, Zuhal Demir. Een uitgebreid, openhartig en inhoudelijk gesprek over de grote onderwijshervormingen die momenteel in Vlaanderen op stapel staan.

Zuhal Demir blikt terug op het moment in december 2024 toen de tegenvallende TIMSS-resultaten voor iedereen op de tafel lagen. Die urgentie was de aanleiding voor een ongekende aanpak: nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs, gemaakt buiten de gebruikelijke procedures, op een snelheid die het Vlaamse onderwijs niet gewend was.

We bespreken de implementatie van die minimumdoelen, de implementatietabel voor het komende schooljaar en de vraag hoeveel ruimte scholen krijgen om daarin hun eigen weg te gaan. Ook kleuteronderwijs krijgt bijzondere aandacht: de minister spreekt over de herwaardering van de kleuterklas als fundament van ons onderwijs, de uitdaging van de leerkrachtleerlingratio en de 13 miljoen euro die vrijgemaakt wordt voor kleutermaterialen.

Verder gaat het gesprek over de open brief van 1.200 schooldirecteurs, de balans tussen controle en vertrouwen, de complexe uitrol van het inductiejaar voor startende leerkrachten, de timing van omzendbrieven, de discussie rond levensbeschouwelijke vakken en de lopende loopbaanbesprekingen.

Een gesprek dat de minister ook persoonlijk raakt: want wat heeft ze onderschat? Wat vindt ze het mooiste aan haar job? En wil ze een tweede termijn?

Shownotes

• Ontdek hier het hele vormingsaanbod van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren!
• Volg Buiten De Krijtlijnen op Twitter, Instagram of LinkedIn